De hoornaarkortschildkever of hoornaarkortschild (Quedius dilatatus) is een keversoort uit de familie Staphylinidae. De wetenschappelijke naam is in 1787 gepubliceerd door Fabricius. Tot na het einde van de twintigste eeuw werd de wetenschappelijke naam Velleius dilatatus gebruikt, maar vanwege morfologische en genetische overeenkomsten is het genus Velleius onder het genus Quedius geplaatst. Velleius is daarmee het subgenus geworden.
Kenmerken De Hoornaarkortschildkever is met 15 tot 25 millimeter een van de weinige grote kortschildkevers in de Benelux. De zwarte tot bruine kever is opvallend breed gebouwd, heeft een gewelfd halsschild en antennes die vanaf het vierde lid gezaagd zijn.
Levenswijze De hoornaarkortschildkever leeft in nesten van de Europese hoornaar, die zich vaak in holle bomen bevinden. De kevers eten de hoornaars niet, maar leven in de afvalhoop onderin het hoornaarnest. Deze afvalhoop is rijk aan vliegenmaden, die het belangrijkste dieet van de hoornaarkortschildkevers vormen. In deze afvalhoop worden de eieren afgezet. De larve overwintert in het laatste larvestadium. Voordat ze zich in het voorjaar gaat verpoppen, verplaatst ze zich naar de rand van het nest om een popkamer te maken in vermolmd hout. Nadat het chitine van de kever twee dagen uitgehard is, kruipt de volwassen kever kruipt begin mei tot eind juni uit, als de hoornaars hun nieuwe nesten gemaakt hebben. De kevers vinden die op de geur.
Verspreiding in Nederland De soort wordt zelden waargenomen, wat voor een groot deel ligt aan de verborgen levenswijze. In Nederland werd de soort voor het eerst geregistreerd in 1903. In de jaren vijftig tot tachtig van de twintigste eeuw waren er geen waarnemingen en leek de soort verdwenen uit Nederland. Dit is te koppelen aan de achteruitgang van de gastheer, de Europese hoornaar (Vespa crabro). Nadat de Europese hoornaar in aantal begon toe te nemen in de jaren tachtig, kwamen er vanaf 1992 weer waarnemingen van de hoornaarkortschildkever.
Sinds het jaar 2000 is het aantal waarnemingen van de hoornaarkortschildkever explosief gegroeid. Voor een klein deel komt dat door de toename van de hoornaarpopulatie, maar de toename hangt vooral samen met het in gebruik nemen van een nieuw type lokstof door entomologen. Vallen worden gevuld met een mengsel met azijnzuur, wat aantrekkelijk is voor houtgerelateerde insecten. Ook hoornaarkortschildkevers blijken aangetrokken te worden door het azijnmengsel.
Voor de verspreiding in Nederland zie Nederlands Soortenregister.
Verspreiding in België Voor de verspreiding in België zie het Bulletin van de Koninklijke Belgische Vereniging voor Entomologie.
Categorie:Staphylininae