Maria Magdalena is een schilderij van Carlo Crivelli, vervaardigd rond 1480. Sinds 1949 maakt het deel uit van de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.
Voorstelling Maria Magdalena staat frontaal afgebeeld op een marmeren sokkel, versierd met cherubijnen en gestileerde olifantenkoppen. Achter haar hangt een doek met bovenin een guirlande van bloemen en vruchten, wat wijst op de invloed van de school van Squarcione. Maria Magdalena is gekleed als een verfijnde vijftiende-eeuwse edelvrouw. Haar blauwe jurk is geschilderd met het pigment ultramarijn, destijds duurder dan goud. Haar deels losgeknoopte goudkleurige bovenstuk onthult het fijne linnen hemd eronder. Met slanke, lenige vingers en hoofse gebaren houdt zij haar belangrijkste attribuut vast, de zalfpot. Crivelli maakte de pot eerst in gips (pastiglia) alvorens deze te vergulden, waardoor een driedimensionaal effect ontstaat. De haardracht met parels is op soortgelijke wijze in reliëf aangebracht. Door de punt van een schoen en de zoom van de mantel subtiel over de rand van de marmeren trede te laten steken, creëert de schilder een trompe-l'oeil-effect dat de grens tussen de geschilderde wereld en de realiteit van de toeschouwer opheft.
Herkomst Omdat Maria Magdalena de toeschouwer recht aankijkt in plaats van naar links of rechts te blikken en Crivelli het schilderij op de cartouche rechtsonder signeerde, was het paneel vermoedelijk geen zijvleugel van een polyptiek. Het diende waarschijnlijk als altaarstuk in de kleine plattelandskerk Santa Maria Maddalena in de buurt van het plaatsje Carpegna in de Marken. Caterina van Carpegna, afkomstig uit een vooraanstaande familie in Ascoli Piceno, waar Crivelli werkzaam was, had in de late jaren 1470 opdracht gegeven deze kapel te restaureren. In de zeventiende eeuw wordt het schilderij vermeld in een beschrijving van de San Francisco in Carpegna. In de vroege achttiende eeuw verdwijnt het werk uit de kerkelijke archieven om in 1821 weer op te duiken in Berlijn als onderdeel van de collectie van de Britse koopman Edward Solly. Diens verzameling werd aangekocht door de Pruisische staat, waarna het paneel tot 1935 in het Kaiser-Friedrich-Museum (in 1956 hernoemd tot het Bode-Museum) werd tentoongesteld.
In juli 1935 verwierf de Amsterdamse kunsthandelaar Rosenbaum het paneel. Hij verkocht het direct door aan de vooraanstaande Duits-Nederlandse bankier en verzamelaar Fritz Mannheimer. Na Mannheimers overlijden in 1939 en de daaropvolgende Duitse bezetting van Nederland werd zijn kunstverzameling onder dwang aangekocht door de Dienststelle Mühlmann ten behoeve van het door Adolf Hitler geplande Führermuseum in Linz. Na de Tweede Wereldoorlog werd het schilderij in 1945 door de geallieerden teruggevonden in de zoutmijnen bij Altaussee en overgedragen aan de Stichting Nederlands Kunstbezit (SNK). In 1949 werd de Maria Magdalena in bruikleen gegeven aan het Rijksmuseum in Amsterdam, dat het werk in 1960 definitief in eigendom overgedragen kreeg.
Literatuur (2015). 1100-1600. Amsterdam: Rijksmuseum. p. 78-79 (1986). Carlo Crivelli. Florence: Nardini Editore.
Externe links
Categorie:Italiaanse schilderkunst in het Rijksmuseum Amsterdam Categorie:Werk van Carlo Crivelli