miniatuur|317x317px|Artemisia Gentileschi, Sint Catherina van Alexandrië, ca. 1615-1617, olieverf op doek, collectie Uffizi, Florence miniatuur|Sint Catharina van Alexandrië (gedateerd ca.1627-1635), Artemisia Gentileschi, Nationalmuseum. Sint Catharina van Alexandrië (gedateerd ca.1615-1617) is een olieverf op doek van de Italiaanse schilderes Artemisia Gentileschi (Rome, 8 juli 1593 – Napels, 1656 of later). Het schilderij, een van de slechts vijf bekende zelfportretten van Artemisia Gentileschi, uit de vroege Italiaanse barok, bevindt zich in de collectie van de Galleria degli Uffizi in Florence. Voor Sint Catharina van Alexandrië gebruikte Gentileschi waarschijnlijk dezelfde karton of voorstudie als voor haar schilderij Zelfportret als Sint Catharina van Alexandrië (ca.1616), dat zich nu in de collectie van de National Gallery in Londen bevindt.
Onderwerp De afgebeelde figuur is Catharina van Alexandrië (it: Santa Caterina d'Alessandria), dochter van koning Costus van Alexandrië, wier leven volgens de legende zich aan het einde van de 3e eeuw n.Chr. afspeelde, werd op het rad met spijkers gemarteld omdat zij de Romeinse keizer Maxentius trotseerde en weigerde haar christelijke geloof af te zweren. Het rad brak op wonderbaarlijke wijze waarna ze werd onthoofd. Ze werd in de elfde eeuw erkend als christelijk martelares. Een gebroken rad met spijkers werd het symbool van Catharina van Alexandrië. Gentileschi portretteerde Sint Catharina in een opvallende rode jurk met gouden versieringen. Ze heeft de palmtak van de martelaar in haar hand en draagt een rijkelijk versierde, met edelstenen bezette kroon.
Geschiedenis Provenance Een duidelijk bewijs voor een definitieve datering (ca.1615-1617) van Gentileschi's Sint Catharina van Alexandrië ontbreekt. Kunsthistorici veronderstellen dat het schilderij is gemaakt tijdens haar verblijf aan het hof van de Toscaanse signori in Florence in de tijd dat Caterina de' Medici (1593-1629) daar resideerde. Kunstenaars zochten bescherming bij het hof van de' Medici. Afbeeldingen van heiligen die bekend stonden om hun schoonheid en bescheidenheid werden in deze periode erg populair in Florence. Onderzoekers hebben bovendien gewezen op de gelijkenis tussen de martelaarskroon op Sint Catharina van Alexandrië en een kroon die voor Ferdinando I de' Medici was gemaakt. In 1683 werd het schilderij gedocumenteerd als onderdeel van de collectie van Ferdinando I de’ Medici in Villa Medicea di Artimino. In 1890 bevond het schilderij zich in de collectie van de Galleria dell'Accademia in Florence.
Restauratie In 1966 werd een omvangrijk restauratieproject voltooid. Het schilderij, waarvan eerder werd gedacht dat het in te slechte staat verkeerde om in het openbaar tentoongesteld te worden, weer in oude luister hersteld. Het schilderij liep in 1993 verdere schade op door een terroristische bomaanslag in de Via dei Georgofili nabij het Uffizi. Het werd daarna opnieuw gerestaureerd.
Wetenschappelijke analyse miniatuur|Zelfportret als Sint Catharina van Alexandrië, Artemisia Gentileschi, National Gallery, Londen In 2019 werd dit schilderij onderzocht door specialisten in het Opificio delle Pietre Dure in Florence. Onderzoek door middel van infraroodreflectografie en ultraviolet- en röntgentechnieken toonde aan dat Gentileschi haar composities gaandeweg aanpaste. De onderschildering van Gentileschi's Sint Catharina van Alexandrië toont de geportretteerde Santa Caterina met een tulband op haar hoofd en haar gezicht naar de kijker gericht. In de definitieve compositie draagt ze een kroon en kijkt naar de hemel. Gentileschi's schilderij Zelfportret als Sint Catharina van Alexandrië uit de collectie van de National Gallery werd vergeleken met de onderschildering op Sint Catharina van Alexandrië. Onderzoek wees uit dat Gentileschi voor beide afbeeldingen dezelfde karton of schets had gebruikt. Dit was het bewijs dat Gentileschi zichzelf als model gebruikte bij het schilderen van afbeeldingen van vrouwelijke martelaren. Op röntgenfoto's was ook een derde gezicht zichtbaar dat in de definitieve versie volledig was overgeschilderd. Het betrof hier waarschijnlijk een eerste schets voor een nooit gerealiseerd kunstwerk en toont aan dat Gentileschi haar doeken hergebruikte. Kunsthistorici veronderstellen dat de geportretteerde op Sint Catharina van Alexandrië een afbeelding is van een werkelijk bestaand persoon, mogelijk Caterina de' Medici (1593-1629), Maria Magdalena van Oostenrijk (1589-1631) of de kunstenares zelf.
Zie ook Lijst met werken van Artemisia Gentileschi
Bronnen
Categorie:Schilderij in de National Gallery (Londen) Categorie:Zelfportret