Herberg De Valk is een historisch pand en beschermd monument in de Belgische gemeente Boechout (provincie Antwerpen), gelegen aan het Sint-Bavoplein 16 en de Hovesesteenweg 1. In de 19de eeuw deed het oorspronkelijk dienst als dorpsschool en gemeentehuis. In 1907 verbouwde architect Flor Van Reeth het tot een herberg met feestzaal. Volgens het Agentschap Onroerend Erfgoed geldt het pand als een vroeg en karakteristiek voorbeeld van Van Reeths traditionele en ambachtelijke ontwerpen. In de loop van de geschiedenis verwierf het pand bekendheid als het Vlaamsch Koffiehuis, feestzaal De Teniersvrienden en het huidige Café Falco.

thumb|right|350px|Herberg De Valk (Café Falco) vanaf het Sint-Bavoplein.

Historiek Vroege geschiedenis en abdijbezit

De locatie op de hoek van het Sint-Bavoplein met de Hovesesteenweg kent een lange, gedocumenteerde geschiedenis. De oudste bronnen vermelden het perceel als villa juxta atrium. Gedurende meer dan 900 jaar maakte het terrein deel uit van de Kerkhofhoeve, wat het eerste bezit was van de Gentse Sint-Baafsabdij in Boechout. Tijdens de Franse Tijd werd de hoeve openbaar verkocht aan de Fransman Ogez. Vervolgens kwam het in handen van de familie Moretus, die overging tot de verkaveling van de hoeve.’t Speelhof (Tijdschrift van de Heemkundige Kring Boechout-Vremde), december 2025, jaargang 42, nr. 161.

Oorsprong als school en gemeentehuis In 1847 schonk Charles Moretus het stuk grond aan het gemeentebestuur met als voorwaarde dat er vóór eind 1849 er een school en een gemeentehuis zou komen.'De Valk', in: DF-koerier (maandblad Davidsfonds Boechout-Vremde), september 1981. De school werd conform deze afspraak gerealiseerd. Vanaf 1849 volgden diverse ontwerpen voor het gemeentehuis, waaronder van de hand van Van Boeckel.'Gemeentehuizen Boechout, doss. 1', in: Jubelaerboek van den kring voor bouwkunde 1900–1910, Antwerpen, p. 92. Uiteindelijk keurde men in 1852 het plan van F. Berckmans goed, waarna de bouw van het gemeentehuis eind 1853 is voltooid.

Het gebouw bleef tot 1895 dienst doen als gemeentehuis. Wegens plaatsgebrek werd in dat jaar besloten de school uit te breiden door het bestaande gemeentehuis in te lijven. Dit maakte de bouw van een nieuw gemeentehuis aan de Heuvelstraat nr. 69 noodzakelijk. De school bleef op deze locatie in gebruik tot 1902.

Verbouwing tot Vlaamsch Koffiehuis In 1905 verkocht de gemeente het complex voor 8.600 frank aan notaris Alfried De Wilde uit Borgerhout. Kort daarna volgde een vernieuwing en uitbreiding tot het 'Vlaamsch Koffiehuis' met de achterliggende feestzaal 'De Teniersvrienden' naar een ontwerp van architect Flor Van Reeth, die zich in een jaar eerder in Boechout vestigde. Het project gold als zijn eerste zelfstandige opdracht en weerspiegelt zijn focus op traditie en kunstambacht.

Vanaf 1907 werd het café met de zaal verhuurd aan uitbater Jan Antoon Zwijsen. Een prentkaart uit circa 1914 toont dat Van Reeth de middenbouw — het gedeelte van de vroegere dorpsschool — voorzag van drie grote dakkapellen met in- en uitzwenkende topgevels.Jozef Wuyts, Historisch historiek- en prentkaartenonderzoek Boechout. Wanneer deze dakkapellen zijn verwijderd, is niet overgeleverd. De achterbouw (het magazijn, in de verkoopakte van 1905 nog aangeduid als het oude gevangenenhuis) telde oorspronkelijk slechts één bouwlaag en was afgewerkt met een asymmetrische in- en uitzwenkende puntgevel.

Culturele bloei en Kunstkring Streven De herberg speelde een rol in het lokale culturele leven. In 1905 richtte Flor Van Reeth, samen met onder anderen beeldhouwer Floris De Cuyper en glazenier Eugeen Yoors, de kunstkring *Streven* op. Gesteund door Baron Georges Caroly, die een buitenverblijf in Boechout had, probeerde de kring "in den buiten een kunstbeweging te stichten en alzoo het schoonheidsgevoel in het volk te brengen".Marc Browaeys, Studie naar de geschiedenis van Herberg De Valk / Kunstkring Streven.

Tot aan de Eerste Wereldoorlog organiseerde de kunstkring in de zaal tien grote tentoonstellingen, theatervoorstellingen, muziekavonden en lezingen. Ook de jonge dichter Paul van Ostaijen stond hier ooit op de planken. Daarnaast richtte de kring er een volksbibliotheek op, evenals een toneelafdeling, een vaktekenschool en een vrije avondvakschool voor ambachtslieden (met een honderdtal leerlingen, waaronder metselaars, timmerlieden en smeden).

Interbellum en naoorlogse periode In 1920 verkocht Julia De Wilde, de dochter van de notaris het etablissement aan Petrus Franciscus Somers, die schrijnwerker en herbergier was in 'Het Hoefijzer'. Hiermee eindigde de huurovereenkomst met Jan Zwijsen. De exploitatie kwam in handen van zoon Jules Somers en diens echtgenote. Onder hun leiding volgde in 1922 een belangrijke verbouwing en vergroting, waarbij de achterbouw werd verhoogd met een tweede bouwlaag. In de decennia die volgden werd het café de zetel van talrijke lokale verenigingen. Zo opende Frans Van der Mueren er in 1922 zijn privémuziekschool, in 1930 gevolgd door de oprichting van een Symphonische Kring.

In 1939 nam Frans Van Eester als uitbater de zaak over. Na de Tweede Wereldoorlog wijzigde hij de naam van het etablissement officieel in 'De Valk'. Van Eester kocht het pand in 1962 in eigendom. Na zijn pensionering begin jaren zeventig sloot de zaak en stond het pand tien jaar leeg.

Café Falco In 1985 werd Luc Somers eigenaar van het gebouw. Vanaf dat moment kreeg de zaak die huidige naam 'Café Falco'.

Beschrijving Bouwkundig bestaat het complex uit drie samenhangende delen.

Breed hoekhuis (Herberg De Valk)

Dit gedeelte dateert uit het eerste kwart van de 20ste eeuw (de verbouwing van 1907) en bevindt zich aan het Sint‑Bavoplein 16. Het betreft een bakstenen gebouw met een bepleisterde eerste bouwlaag onder een zadeldak met mechanische pannen. De gevel is voorzien van een vierkante voorbouw van twee bouwlagen, hoekstenen en vlakke banden van natuursteen. De verhoogde rechtertravee beschikt over een rechthoekige houten erker. De muuropeningen zijn deels rechthoekig en deels getoogd (licht gebogen). Het pand heeft bewaard houtwerk met duidelijke invloeden en reminiscenties uit de Art nouveau‑ en Cottagestijl. Aan de oostgevel bevindt zich een klein, rechthoekig en bepleisterd aanbouwsel onder een zadeldak met Vlaamse pannen.

Voormalige gemeenteschool

Aan de westzijde (Hovesesteenweg) bevindt zich een gedeelte van de vroegere gemeenteschool uit het tweede kwart van de 19de eeuw. Dit is een laag, bakstenen gebouw van één bouwlaag en vijf traveeën onder een zadeldak van leien. Het staat op een plint van natuursteen. De travee‑indeling is gerealiseerd door middel van pilasters van natuursteen met een eenvoudig geprofileerd kapiteel onder een beschilderde architraaf. De muuropeningen zijn rechthoekig. Magazijn (voormalig gevangenenhuis) Het magazijn (Hovesesteenweg 1) dateert oorspronkelijk uit het eerste kwart van de 20ste eeuw en werd tijdens de verbouwing van 1922 verhoogd naar twee bouwlagen onder een zadeldak met Vlaamse pannen. Dit bakstenen gebouw is voorzien van steekboog‑ en rondboogvormige muuropeningen, waarvan enkele een beschilderde omlijsting hebben.Interieurthumb|right|250px|Interieur van de gelagzaal met toog en vouwdeur.

In de herberg en de bovenliggende woonvertrekken bevindt zich schrijnwerk van Flor Van Reeth. In de gelagzaal zijn onder meer aanwezig: een haardnis met ingebouwde zitbanken, ramen met glas‑in‑lood, een omlijsting tussen inkom en gelagzaal, een omlijsting boven de toog, twee bovenlichten met glas‑in‑lood, een kast met glas‑in‑lood in de toognis, een grote vouwdeur met bovenlicht tussen gelagzaal en achterzaal.

Status als monument

Het pand bezit een hoge architectuurhistorische waarde als een sleutelwerk in het vroege oeuvre van Flor Van Reeth, waarin de principes van het kunstambacht centraal staan. Het gebouw werd in het jaar 2000 officieel beschermd als monument door het Agentschap Onroerend Erfgoed onder beschermingsdossier DA002291.

Fotogalerij

Literatuur

Browaeys, M. (1997). "Flor Van Reeth, kunstschilder en bouwmeester". In Flor Van Reeth (1884–1975) en zijn vrienden (tentoonstellingscatalogus). Deurne. Browaeys, M. (z.d.). Studie naar de geschiedenis van Herberg De Valk. Kunstkring Streven. Jubelaerboek van den kring voor bouwkunde 1900–1910. (1910). Antwerpen. Plomteux, G., Steyaert, R. & Wylleman, L. (1985). Inventaris van het cultuurbezit in België. Architectuur. Provincie Antwerpen, Arrondissement Antwerpen. Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 10N1 (A‑He). Brussel–Gent. Van Croonenborch, J. (december 2025). "’t Speelhof". In Tijdschrift van de Heemkundige Kring Boechout‑Vremde, jg. 42, nr. 161, p. 15. Wuyts, J. (1998). Nog geen monument en dus zeer kwetsbaar. Boechout, Sint‑Bavoplein, Van Colenstraat en café Falco (De Valk) (Onuitgegeven practicumwerk postgraduaat monumentenzorg). Wuyts, J. (z.d.). Historisch historiek‑ en prentkaartenonderzoek Boechout.

Externe links Gemeente Boechout – Erfgoedpagina

Bronnen, noten en/of referenties

Categorie:Onroerend erfgoed in Boechout Categorie:Onroerend erfgoed in Vlaanderen