miniatuur|Familiewapen van de mortel Van de Mortel is een uit Maaseik afkomstig oud Noord-Brabants patriciërsgeslacht, waarvan leden sinds de vroegmoderne tijd bestuurlijke, politieke en rechterlijke functies bekleden.

Geschiedenis De bewezen stamreeks vangt aan in de zestiende eeuw met Pieter van de Mortel, die gegoed was in zowel Maaseik als Aldeneik. In de zeventiende eeuw vestigden enkele nakomelingen zich in Amsterdam, waar zij mede door huwelijken met invloedrijke families zoals Ingels en Tensini snel uitgroeiden tot een van de meest prominente katholieke families van Holland.

Latere generaties maakten deel uit van de Noord-Brabantse regentenelite en sloten huwelijken met adellijke families waaronder Van Meeuwen, Von Splinter, Michiels van Kessenich, De Radzitzky D’ostrowick, d'Hamelin de Beaurepaire, Van Sasse van Ysselt, Van Rijckevorsel, De Muralt, Martin de Lagarde, De La Court, Sandberg, Van der Does en de patriciërsgeslachten Mahie, Portmans, Van der Kun, Wyers, Smits, Verheyen van Estvelt en Van Tuerenhout.

Leden van het geslacht Van de Mortel bewoonden en bezaten onder meer adellijke huizen en kastelen in het huidige grensgebied van Nederland en Duitsland en Noord-Brabant, zoals kasteel Brouwmeer, Huize De Steegh, kasteel Sinderen, kasteel Offenberg en Landgoed Baest. Jan-Hein van de Mortel, de latere eigenaar van Baest, was een jeugdvriend en eerste liefde van Hollywood-filmster Audrey Hepburn.

Bekende afstammelingen zijn onder meer mr Jan Christiaan Alphonse Maria van de Mortel, burgemeester van Tilburg gedurende oorlogstijd en minister-president Jan de Quay, wiens moeder Joanna Elisa Rosa van de Mortel was. Naast Jan Christiaan waren ook August Hendrik van de Mortel (Boxmeer), Josephus Alphons Maria van de Mortel (Cuijk, Sint-Agatha, Linden), Petrus Benedictus Antonius van de Mortel (Grubbenvorst), Dr. Jan Benedictus Victor Maria Josephus van de Mortel (Noordwijk) en Roderick Jan van de Mortel (Vught) Nederlandse burgemeesters. Naar deze Van de Mortels zijn het Van de Mortelplein in Tilburg en de Van de Mortelstraat in Noorwijk vernoemd.

Sommige telgen waren lid van het Illustere Lieve Vrouwe Broederschap in 's-Hertogenbosch.

Het geslacht werd in 1910 opgenomen in de eerste editie van het Nederland's Patriciaat . In 1937 en 2022 volgde heropname.

Er is geen bekend verwantschap met de Deurnese familie Van de Mortel.

Huizen

Familiewapen miniatuur|155x155px In zwart een rood ankerkruis, vergezeld van vier gouden korenschoven. Helmteken: een korenschoof uit het schild. Dekkleden: rood en zwart. Volgens de familieoverlevering, zoals opgetekend in de genealogische aantekeningen Het geslacht Van de Mortel van A.F Van Beurden, zou het wapen verkregen zijn na militaire verdiensten van een voorvader die als kapitein in Spaanse dienst optrad ten tijde van de reconquista op het Iberisch Schiereiland. De korenschoven zouden verwijzen naar het feit dat genoemde kapitein koren verschalkte en veiligstelde voor een uitgehongerde bevolking.Het geslacht van de Mortel, 1896, A.F van Beurden

Portretten

Bekende telgen Servatius van de Mortel (1647- na 1703) Koopman te Bilbao Hubertus van de Mortel (1649-1697) koopman op Spanje, Financieel raadsman van Mattheus Hoeufft Johannes Baptist van de Mortel (1687-1756) Koopman op Spanje en Rusland, huwde met Emerentia Tensini Johannes Hubertus Constantinus van de Mortel (1717-1798) Bewoner kasteel Sinderen Petrus Benedictus Antonius van de Mortel (1765-1798) Grootgrondbezitter, burgemeester van Grubbenvorst Franciscus Jacobus van de Mortel (1723-1791), Schepen, loco-officier van Sint-Michielsgestel, bewoner van kasteel Het Brouwmeer Johannes Benedicus Josephus van de Mortel (1751-1806), Priester Josephus Franciscus van de Mortel (1760-1808) Bewoner van Huis Het Leucker Mr Joannes Benedicus Hyacinthus van de Mortel (1797-1887) President Provinciaal Gerechtshof, lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, eigenaar landgoed Heerenbeek en de Gele Hoeve. Victor Franciscus Joannes Josephus van de Mortel (1835-1910) Notaris, Officier in de Orde van Oranje-Nassau Joannes Henricus Josephus van de Mortel (1871-1941) Notaris, regent RK Weeshuis, Officier in de Kroonorde van Belgie, Commandeur Orde van de Heilige Silvester Dr Jan Benedictus Victor Marie Josephus van de Mortel (1897-1962) Burgemeester van Noordwijk, Consul-Generaal der Nederlanden in Antwerpen, proost-honorair, Commandeur Kroonorde van België, Commandeur Orde van Leopold, Ridder Legion d'honneur, Ridder Maltezer Kruis van verdienste, Officier in de Orde van Oranje-Nassau Jan-Hein Lodewijk van de Mortel (1926-2018) Voorzitter Stichting Landgoed Baest. Grootofficier in de Azteekse orde van de Adelaar, Commandeur Orde van Isabella de Katholieke, Officier Orde van Oranje-Nassau, Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw Joannes Benedictus Augustinus van de Mortel (1837-1897) Gemeenteraadslid, wethouder. Was gehuwd met Jkvr. Rosa van Meeuwen Eduard Antonius van de Mortel (1869-1949) Lid firma wijnhandel Fa. Rijckevorsel en Tilman, directeur NV s-Hertogenbossche Brandwaarborg Maatschappij, gemeenteraadslid. Was gehuwd met Jkvr. Cornelia van Rijckevorsel Joannes Benedictus Cornelius Maria van de Mortel (1902-1990) Directeur NV s-Hertogenbossche Brandwaarborg Maatschappij, page van Z.K.H Prins Hendrik der Nederlanden, proost honorair, drager van de Zilveren Anjer, drager erepenning Vught, Officier in de Orde van Oranje-Nassau Eduard Herman Hyacinthus Maria van de Mortel (1942-2014) ondernemer Mr Roderick Jan van de Mortel (1971) Gemeenteraadslid, wethouder, burgemeester van Vught, voorzitter Stichting Landgoed Baest. Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, ridder Orde van het H. Graf van Jeruzalem Augustus Franciscus Henricus van de Mortel (1803-1845) Burgemeester van Boxmeer, grondeigenaar Josephus Florentius Joannes van de Mortel (1837-1896) Notaris, grootgrondbezitter, medeoprichter en secretaris-penningmeester van de Tilburgsche Spaarbank, kantonrechter plv. Huwde met Francisca Verheyen van Estvelt. Bezat landgoed de Pannenbakkerij in Tilburg Josephus Alphonsus Maria van de Mortel (1877-1959) Burgemeester van Sint-Agatha, Linden en Cuijk. Ridder in de Orde van Oranje-Nassau Mr Jan Christiaan Alphonse Maria van de Mortel (1880-1947) Jurist, burgemeester van Tilburg, lid van Provinciale Staten en de Eerste Kamer der Staten-Generaal. President-commissaris Tilburgse Hypotheekbank. Ridder in de Orde van de Nederlandse leeuw, ridder in de Orde van Sint-Gregorius de Grote, ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Bezat landgoed de Blauwe Hoef. Werd in 1944 geïnterneerd in Ruwenberg te Sint-Michielsgestel en Kamp Vught. Mr Caspar Eleonore Arnoud Maria van de Mortel (1917-2005) Advocaat, procureur, gemeenteraadslid, lid van Provinciale Staten. Huwde Jkvr. Marianne van Sasse van Ysselt Mr Josephine van de Mortel (1957) Directeur Louis Couperus Museum. Gehuwd met Jhr. Mr. Anthony Jan Sandberg

Literatuur A.F van Beurden, Het geslacht van de Mortel, 1896

Bronnen, noten en/of referenties

Categorie:Nederlandse familie