De positie van de zon, of de richting waarin de zon aan de hemel staat, is afhankelijk van zowel het tijdstip als de geografische locatie van de waarnemer op aarde. De berekening van de positie van de zon is nuttig in de astronomie, navigatie, landmeting, meteorologie, klimatologie, zonne-energie en het ontwerp van zonnewijzers.
Jaarcyclus Terwijl de aarde in de loop van een jaar linksom om de zon draait, lijkt de zon ten opzichte van de vaste sterren aan de hemelbol te bewegen langs een cirkelvormige baan die de ecliptica wordt genoemd. Op 21 december in het middaguur staat de zon op 23,4° zuiderbreedte, op 21 maart loodrecht boven de evenaar, op 21 juni op 23,4° noorderbreedte en op 21 september loodrecht boven de evenaar. De rotatie van de aarde om haar as veroorzaakt de dagelijkse beweging, waardoor de zon lijkt te bewegen over de hemel in een baan die afhankelijk is van de breedtegraad van de waarnemer. ● Op het uiterste noorden, op 90° noorderbreedte blijft de zon 6 maanden boven de horizon (pooldag) en blijft 6 maanden onder de horizon (poolnacht). Op 21 juni blijft de zonnehoek de hele dag 23,4° en op 21 december -23,4°, onder de horizon.
● In de stad Longyearbyen in het noordpoolgebied duurt de pooldag van 20 april tot 23 augustus. Dat is 63 dagen vóor 21 juni tot 63 dagen ná 21 juni. De poolnacht duurt van 11 november tot 30 januari. Dat is 40 dagen vóor 21 december tot 40 dagen ná 21 december.
● Op de poolcirkel blijft de zon op 21 juni de hele dag boven de horizon, de zonnehoogte loopt van 0° op middernacht tot 46,8° 46,8° = 90° - 66,6° + 23,4° in het middaguur. Op 21 december blijft de zon de hele dag onder de horizon.
● De grootste zonnehoek is in Eindhoven op 51,4° noorderbreedte gelijk aan 62,0° 62,0° = 90° - 51,4° + 23,4°, op 21 juni 13:40u (zomertijd).
● Op de noorderkeerkring is de grootste zonnehoek 90,0° op 21 juni. De zonneboog is een halve cirkel die recht van het oosten naar het zenit en naar het westen gaat.
● Verder zuidwaarts gaat de zon twee keer per jaar door het zenit. Bijvoorbeeld in Ho Chi Minh op 10,8° noorderbreedte gaat de zonneboog op 15 april en 28 augustus door het zenit. Dat is 68 dagen vóor 21 juni en 68 dagen ná 21 juni. Tussen die datums zie je de zon weer dalen. Op 21 juni is de grootste zonnehoek 77,4°77,4° = 90° + 10,8° -23,4°. In de tropen is de jaarcyclus dus heel anders dan in Nederland.
● Op de evenaar duurt de dag altijd 12 uur. Op 21 maart en 21 september gaat de zonneboog door het zenit, op 21 december en 21 juni is het hoogste punt 66,6°66,6° = 90° - 23,4°
Berekeningen Op Suncalc.org kunnen berekeningen worden gedaan.
Categorie:Astronomie Categorie:Zon