alt=Una coppia di Teste di Moro artigianali fatti a Caltagirone|miniatuur| Een paar handgemaakte Moorse hoofden, vervaardigd in Caltagirone. De Morenkop (Italiaans: Testa di Moro) is een traditionele Siciliaanse keramische vaas, handgeschilderd, versierd en gemodelleerd in de vorm van een mensenhoofd. Ze worden vaak in paren gemaakt, met een mannelijk en een vrouwelijk gezicht. Het mannelijk gezicht stelt vaak een Moor voor. Traditioneel worden er aromatische kruiden in geplant.
Geschiedenis Tijdens de Verovering van Zuid-Italië door de Normandiërs onder leiding van Roger I van Sicilië, werden de moslims verdreven uit Caltagirone. Om de 'vijand' te intimideren, besloot Roger I hun hoofden af te hakken en deze aan de stadsmuren van Caltagirone te hangen. Toen de inwoners van Caltagirone, bekwame meesterkeramisten, van dit besluit hoorden, besloten ze de Moorse hoofden na te maken met keramiek uit Caltagirone om zo een nog groter bloedbad te voorkomen. Zo werden de keramische Moorse hoofden van Caltagirone een positief, gelukbrengend symbool.
Legende De legendarische verhalen (in de aard van Romeo en Julia of Tristan en Isolde) spelen zich steeds op Sicilië af met een Siciliaans meisje en een Moor als hoofdpersonen. miniatuur|Morenkoppen als souvenirs
Eerste versie Een van de verhalen vertelt dat een Arabische soldaat die rond het jaar 1000 in Palermo diende, een mooi meisje op een van de balkons van de wijk Kalsa zag en op haar verliefd werd. Het meisje beantwoordde zijn liefde en zo ontstond een hartstochtelijk liefdesverhaal. Helaas vertelde de jonge soldaat het arme meisje niet onmiddellijk dat hij thuis een vrouw en kinderen had. Toen hij moest vertrekken, biechtte hij haar de waarheid op. Het Siciliaanse meisje werd woedend en bedacht een plan om de jongeman voor altijd bij zich te houden.Tijdens hun laatste nacht samen onthoofdde ze hem, maakte een vaas van zijn hoofd en plantte er basilicum in, die weelderig groeide. De buren, die deze buitengewone groei zagen, wilden soortgelijke potten, met het gezicht van een Moor.
Tweede versie Een meisje van adellijke afkomst had een geheime liefdesaffaire met een jonge Arabier, buiten het weten van haar ouders, die haar nooit zouden hebben geaccepteerd. Toen ze ontdekt werden, werden ze beiden onthoofd en zouden beide hoofden als vazen op een balkon worden geplaatst als waarschuwing tegen elke vorm van 'ongepaste' relatie. Dit zou verklaren waarom potten meestal per twee worden verkocht, mannelijk en vrouwelijk.
Versie van Boccaccio In zijn Decamerone situeert Giovanni Boccaccio het verhaal in Messina, waar een adellijk weesmeisje (Lisabetta) jaloers wordt bewaakt door haar drie broers. Lisabetta wordt echter verliefd op Lorenzo, een Pisanische huisbediende. De broers vermoorden hem en begraven zijn lijk. Lisabetta gaat op zoek, vind het lijk op het platteland. Toen ze haar minnaar niet de begrafenis kon geven die hij verdiende, hakte ze zijn hoofd af om het mee naar huis te nemen, om het hoofd in haar kamer te verstoppen in een vaas waarin ze basilicum plant. De plant bloeit, bewaterd door de tranen van wanhoop van de jonge vrouw die uiteindelijk sterft van verdriet.
Productie en voorkomen Morenkoppen zijn gemaakt volgens de oude technieken van de Caltagirone-keramiek dat zijn oorsprong vindt in de Grieks-Romeinse periode en hun hoogtepunt bereikten tussen in de 17e en 18e eeuw.
De afgelopen decennia zijn de steden Caltagirone en Santo Stefano di Camastra uitgegroeid tot productiecentra voor Morenhoofden, waar een diepgewortelde traditie van artistieke keramiekambachtslieden de tijd heeft doorstaan. De Moorse hoofden van Caltagirone zijn zeer gewild bij zowel toeristen als inwoners van de stad, die ze gebruiken om hun huizen te versieren.
Morenkoppen worden in Sicilië gebruikt om balkons te versieren, zoals de traditie voorschrijft, maar ook voor klassieke of moderne meubels.
Ze vertegenwoordigen elementen van grote symbolische en culturele waarde, die de geschiedenis en tradities van de stad Caltagirone weerspiegelen en een belangrijke artistieke schat vormen voor heel Sicilië. Ze worden tentoongesteld in talloze tentoonstellingen en musea in heel Italië en daarbuiten. miniatuur|Vaas in de vorm van Cassius Clay's hoofd met een bananenplant in op een tafeltje met de sterren van de EU.
Varianten Dit mixed media kunstwerk van Dodi Espinosa (°1985) met als titel Cassius Clay uit 2019 refereert naar Morenkop-vazen in de tentoonstelling 'Statuettes', in Mu.ZEE, Venetiaanse Gaanderijen, Oostende van 28 maart 2026 tot 3 januari 2027. (Collectie Vlaamse Gemeenschap, inv. BK009393) en verbeeldt de problematische koloniale erfenis van de Europese Unie met zijn vroegere kolonies.
Categorie:Keramiek Categorie:Sicilië