Dirk Champenois (Gent, omstreeks 1200 - voor 1262), ook wel bekend als Dirk van Pumbeke, was een handelaar en ridder in de 13e eeuw. Zijn voornaam wordt ook gespeld als Theodoricus of Theodoor. Hij is nauw verbonden met de vroege ontwikkeling van Sint-Niklaas.
Levensloop Dirk Champenois is geboren in een Gents adellijk geslacht., De Grote Markt van Sint-Niklaas, 2006, Hij en zijn broer Godfried zouden van oorsprong handelaars uit de Champagnestreek zijn geweest. Ze werden geridderd door Johanna van Constantinopel vanwege hun prestaties op vlak van wolhandel met Engeland.J. De Wilde, De rol van Dirk van Pumbeke in het ontstaan van de Stad St-Niklaas, in: Annalen van den oudheidkundigen kring van het Land van Waas 57-1 (1950)Demey, A.; De Belie, A.; Bogaert, A.; Duys, A.; Van der Gucht; A.; Van den Branden, J.; Grumiau, D.; Van Roeyen, J. (2000) Stad in de tijd. Sint-Niklaas:Van Lijsebetten n.v. Ze werden vermeld als leenmannen van het graafschap Vlaanderen in 1249.De Keijzer, B. (2021). Van Beveren-Pumbeke. Emmen.
Heer van Puyenbeke In 1236 kwam Champenois in het bezit van de heerlijkheid Puyenbeke (of Pumbeke), dat deel vormde van het Land van Beveren.Taelman, E. (2011). Archeologisch onderzoek bij de aanleg van de Westelijke Tangent te Belsele (Sint-Niklaas) 2010: Werfbegeleiding en vlakdekkend onderzoek. Sint-Niklaas: Archeologische Dienst Waasland. De keuze voor deze heerlijkheid kan verklaard worden doordat de gronden strategisch langs de handelsroute Antwerpen-Gent-Brugge-Engeland lagen. De gronden van Puyenbeke verspreidden zich over de parochies Belsele, Waasmunster en Sint-Niklaas. De zetel was een kasteel op een omwalde motte, gelegen in het noordwesten van het huidige stadscentrum. Het gebouw was verbonden met de Plezantstraat via de Pijkedreef.
Op vraag van Champenois werd in 1236 een grenscorrectie doorgevoerd tussen de parochies Sint-Niklaas en Belsele zodat de zetel van zijn heerlijkheid op het grondgebied van Sint-Niklaas kwam te liggen. Belsele kreeg hiervoor een stuk grond van de parochie Sint-Pauwels als compensatie. Champenois was een van de personen die het proces-verbaal van de grensomschrijving van de parochie ondertekenden.
Rol bij de ontwikkeling van Sint-Niklaas Champenois was een voortrekker van de parochie Sint-Niklaas, en spande zich in voor de bestuurlijke en kerkelijke ontwikkeling van het dorp. Hij had goede contacten met gravin Johanna van Constantinopel en hielp haar in haar centralisatiestrijd tegen de van oudsher machtige adel, waaronder de heren van Beveren.
In 1238 werd de eerste kerk van het dorp, de Sint-Nicolaaskerk, ingewijd. Het houten gebouw kwam er door inspanningen van pastoor Hendrik Van der Burcht en Champenois. In 1249 werd Champenois gevolmachtigd beheerder, of procurator, van de kerk genoemd. Hij ondertekende samen met de pastoor alle relevante documenten. In 1254 stichtte hij in de kerk zijn jaargetijde voor zijn nagedachtenis, waarvoor hij bij testament een jaarlijkse bijdrage van vier schellingen en vijf deniers toekende.
Persoonlijk leven Verschillende details uit het leven van Champenois zijn onduidelijk. Volgens een bron was hij nooit getrouwd en liet hij geen kinderen achter. Volgens een andere bron was hij getrouwd met Mathilde, en hadden zij samen een zoon genaamd Dirk. De laatste vermelding van Dirk van Pumbeke staat in een akte uit 1268, al verwijst dit waarschijnlijk naar de zoon van Champenois.
Categorie:Geschiedenis van Sint-Niklaas Categorie:Sint-Nicolaaskerk Categorie:Adel in de Nederlanden in de 14e eeuw