De Formatie van Rigenée is een geologische formatie die behoort tot de sokkel van het Massief van Brabant. De formatie komt uit het Ordovicium en bestaat hoofdzakelijk uit leisteen en moddersteen.
De formatie werd voor het eerst beschreven als 'Assise de Rigenée' door Constantin Malaise in 1909. Ze werd in 2001 als formatie toegevoegd aan de officiële indeling van de Belgische stratigrafie. De formatie is genoemd naar het gehucht Rigenée in het dal van de Thyle (gemeente Villers-la-Ville, Waals-Brabant).
Beschrijving De Formatie van Rigenée bestaat uit zwartgrijze tot blauwgrijze leisteen en moddersteen. De gelaagdheid is slecht ontwikkeld of ontbreekt. Op sommige plaatsen komen pyrietkristallen voor.
De Formatie van Rigenée vertegenwoordigt een regionale fase van transgressie die bekend staat als het Formosa Flooding Event. De afzettingsomstandigheden waren diep marien, met zuurstofarm tot anoxisch water. Onder zulke omstandigheden vond langzame, continue bezinking van fijne deeltjes plaats in de waterkolom. Dit resulteerde in een monotoon pakket modder op de zeebodem. Organisch materiaal kon in het zuurstofarme water niet volledig oxideren, wat de oorzaak is van de donkere kleur van de formatie.
De Formatie van Rigenée bevat ook fossielen, waaronder gidsfossielen die gebruikt zijn om de ouderdom vast te stellen. Aan de hand van graptolieten, chitinozoën en acritarchen wordt de formatie ingedeeld in het Boven-Darriwiliaan. De ouderdom is daarmee rond de 458 miljoen jaar.
Voorkomen De Formatie van Rigenée is onderdeel van de Vroeg-Paleozoïsche sokkel van Noord- en Midden-België, die het Massief van Brabant genoemd wordt. De formatie komt voor in een langgerekte, noordoost-zuidwest tot oost-west georiënteerde strook in de ondergrond van Waals- en Vlaams-Brabant en het zuiden van Oost- en West-Vlaanderen. Ook komt ze voor onder het uiterste oosten van Henegouwen. Naar het noorden toe (richting Brussel en de provincie Antwerpen) duikt de Paleozoïsche sokkel dieper weg onder een steeds dikker wordende bedekking van Paleogene en Neogene zanden en kleien.
Alleen langs rivierlopen, waar de Paleogene en Neogene bedekking verdwenen is, komt de Formatie van Rigenée aan het oppervlak. De formatie ligt ontsloten langs de Dijle, Thyle, Zenne, Sennette en Orneau.
Stratigrafische relaties De Formatie van Rigenée ligt nauw ingeplooid en scheefgesteld tussen de oudere Formatie van Tribotte en de jongere Formatie van Ittre. De overgang met de veel lichter gekleurde silt- en zandsteen van de Formatie van Tribotte is zeer duidelijk. Aan de top is de overgang naar de Formatie van Ittre minder duidelijk; deze is licht discordant van aard.
De Formatie van Rigenée werd waarschijnlijk ongeveer gelijktijdig afgezet met de Formatie van Sart-Bernard die verder naar het zuiden in de Condroz voorkomt.
Categorie:Lithostratigrafie van België Categorie:Lithostratigrafie van het Ordovicium