Tramlijn 279 was een voormalige buurtspoorlijn van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen (NMVB) in de Belgische provincie Antwerpen. De lijn verbond Heist-op-den-Berg met Zandhoven en werd in de dienstregeling aangeduid met nummer 279. De lijn maakte deel uit van de groep Itegem van de Buurtspoorwegen van de provincie Antwerpen en was niet geëlektrificeerd.
Geschiedenis De lijn Heist-op-den-Berg–Zandhoven bestond uit twee gedeelten. Het gedeelte tussen Heist-op-den-Berg en Itegem maakte gebruik van de bestaande buurtspoorweginfrastructuur van het kapitaal Mechelen–Itegem–Westerlo–Geel–Turnhout. Het gedeelte van Itegem naar Zandhoven vormde het afzonderlijke kapitaal Itegem–Zandhoven. Een overzicht van de NMVB-lijnen vermeldt daarom voor lijn 279 zowel het traject Heist-op-den-Berg – Itegem als Itegem – Bouwel – Zandhoven.
Het nieuw aangelegde baanvak Itegem–Zandhoven werd binnen de NMVB administratief aangeduid als Itegem–Zandhoven (121). De archiefinventaris van de NMVB bij META vzw bevat een kopie van het lastenboek voor de aanleg uit 1902. Ook zijn er dossiers over de verwerving van gronden voor de aanleg, met stukken uit 1901–1904.
Het traject Itegem–Zandhoven was ongeveer 18,3 kilometer lang. Het liep van Itegem via Herenthout, Bouwel, Grobbendonk, Pulle en Pulderbos naar Zandhoven. In Zandhoven sloot de lijn aan op de bestaande buurtspoorweginfrastructuur.
De archiefinventaris bevat voor de lijn Itegem–Zandhoven onder meer dossiers over de vorming van het kapitaal, de vergunning, de exploitatieovereenkomst met de Kempische Stoomtram-Maatschappij, de haltes en de infrastructuur. Het dossier over de vergunning dateert uit 1894–1900, terwijl de exploitatieovereenkomst met de Kempische Stoomtram-Maatschappij uit 1903 dateert.
De lijn werd later opgeheven. De NMVB-archiefinventaris bevat een dossier inzake de afschaffing van de lijn en de vervanging door een autobusdienst uit de periode 1949–1951. Voor het baanvak Itegem–Zandhoven is daarnaast een afzonderlijk dossier over de opbraak van de lijn aanwezig uit 1952–1955.
Tracé Het gedeelte dat als kapitaal Itegem–Zandhoven werd aangelegd, liep van Itegem Dorp via de haltes Itegem Nieuwendijk, Herenthout Statie, Herenthout Dorp, Bouwel Staatsspoorweg, Grobbendonk, Grobbendonk Dorp, Grobbendonk Berg, Pulle Dorp en Pulderbos naar Zandhoven Stelplaats. Bij Zandhoven Heikant sloot de lijn aan op de buurtspoorweginfrastructuur richting Zandhoven: Lijn 279 kwam vanuit het zuiden/oosten bij Heikant op lijn 250 terecht en liep vervolgens door naar de stelplaats. Fysiek waren de twee infrastructuren op elkaar aangesloten, de 250 en 279 vormden zo samen een noord-zuidverbinding door de Antwerpse Kempen.
De NMVB-archiefinventaris bevestigt bovendien dat voor de lijn infrastructuurplannen bewaard zijn uit de periode 1899–1950. In de inventaris worden onder meer plannen genoemd voor de stations van Itegem en Herenthout en wijzigingen aan het station van Grobbendonk.
Beginpunt Het beginpunt van tramlijn 279 als vervoersdienst was het station van Heist-op-den-Berg. Een overzicht van de NMVB-lijnen van Wim Kusee vermeldt lijn 279 expliciet als twee opeenvolgende delen: Heist-op-den-Berg – Itegem en Itegem – Bouwel – Zandhoven. Daarmee moet onderscheid worden gemaakt tussen het beginpunt van de dienst en het beginpunt van het afzonderlijk aangelegde kapitaal 105/121.
Het gedeelte Itegem–Zandhoven begon dus niet bij het station van Heist-op-den-Berg. Dat gedeelte was een afzonderlijk aangelegde buurtspoorweglijn. De officiële NMVB-archiefinventaris noemt deze lijn expliciet Itegem – Zandhoven (121) en bevat voor deze lijn afzonderlijke dossiers over aanleg, vergunning, exploitatie en opbraak.
Een historische beschrijving van het voormalige buurtspoorwegstation van Heist-op-den-Berg vermeldt eveneens dat het buurtspoor vanuit Mechelen bij het station verder liep in de richting van Zandhoven en Westerlo. Het station en de naastgelegen stelplaats vormden daarmee een belangrijk knooppunt voor de buurtspoorwegdiensten in Heist-op-den-Berg.
Administratieve indeling De benaming lijn 279 moet niet worden verward met het administratieve kapitaalnummer van de infrastructuur. Binnen de NMVB werden kapitalen gebruikt voor de aanleg van spoorlijnen, terwijl de nummers in dienstregelingen de vervoersdiensten aanduidden. Een historische reconstructie van het NMVB-net benadrukt dat een dienstregelingnummer niet noodzakelijk overeenkwam met één afzonderlijke infrastructuurlijn. Het nummer 279 werd gebruikt voor de verbinding Heist-op-den-Berg–Zandhoven, terwijl het nieuwe gedeelte Itegem–Zandhoven administratief onder het kapitaal Itegem–Zandhoven viel.
Categorie:Buurtspoorwegen in Antwerpen (provincie) Categorie:Tram in België