thumb|Toegangspartij met houtbewerking en tegelwerk (juli 2026) thumb|Gevelwand waarin 243, tweede gebouw met balkon (1979) Weteringschans 243 is een woongebouw aan de Weteringschans te Amsterdam-Centrum.
Achtergrond De Weteringschans, dan nog alleen Schans geheten, diende eeuwenlang als vesting- dan wel stadswal van Amsterdam. Dit in combinatie met Lijnbaansgracht en Singelgracht. In het eerste kwart van de 19e eeuw, toen Amsterdam (alweer) aan uitbreiding dacht, werden die stadswallen afgebroken. Op de vrijkomende plek moest woningbouw komen, maar er kwamen in eerste instantie ook bedrijventerreinen, eind 19e eeuw weer vervangen door woningbouw. De woonbebouwing van de Weteringschans tussen de Weteringplantsoenen en het Frederiksplein kwam pas op gang in het laatste kwart van de 19e eeuw, toen Amsterdam ook begon te bouwen aan haar 19e-eeuwse gordel buiten de Singelgracht. Ter plaatse was dat De Pijp. Daar waar in De Pijp revolutiebouw plaatsvond (kopen grond, goedkoop bouwen, verkopen/verhuren, volgende stuk grond kopen), werden aan de Weteringschans woningen van het betere soort neergezet voor de gegoede burgerij. De gevelwand laat daarbij binnen bebouwen van perceel tot perceel een opmerkelijke samenhang in architectuur zien; (bijna) alle gebouwen werden in historiserende of neostijlen opgetrokken.
Gebouw Die gegoede burgerij schakelde soms ook een gerenommeerd architect in, maar in dit geval gebeurde dat niet. Het ontwerp kwam van makelaar en bouwer Philip Andries Warners, die ook Weteringschans 245 ontwierp. Hij ontwierp hier de verticale versie van twee-onder-een-kap; twee woningen van meerdere verdiepingen op elkaar. Zoals hier wel vaker voorkomt werd het geheel gebouwd op een souterrain achter een natuurstenen balustrade annex plint. Daarin zit tevens de uitsparing voor een portiek met borden richting twee toegangsdeuren en een dalende trap naar het souterrain. Die toegangspartij kreeg ornamenten waaronder een eigen fronton, Vanuit die verdieping op bel-etagehoogte komen ook de consoles naar voren voor het enige balkonnetje, afgezet met natuurstenen balusters en leuning. De drie vensters van de eerste verdieping zijn geplaatst onder een eigen lijst onder rondbogen, ook weer met de nodige versieringen. De ramen op de tweede verdieping hebben een veel duidelijker rondboogconstructie. Daarboven komt de gevelbrede daklijst. Daarboven is nog een topgevel te zien in het midden van de lijst, geflankeerd door twee dakkapelletjes, die in de loop der jaren verdwenen. De topgevel heeft een eigen fronton en klauwstukken, die een echo lijken van de partij boven de toegang. Achter het dakschild bevindt zich de zolderetage onder een vlak dak. Het gebouw is een gemeentelijk monument. Bij het onderzoek daartoe bleek niet alleen het exterieur (buitengevels) goed bewaard, maar ook van het originele interieur (bouwkundige inrichting) vond men sporen. Er werd gedurende de jaren vooral binnen verbouwd om het pand aan te passen aan veranderende wooneisen. Men vond bij dat onderzoek dat de bel-etage in de jaren twintig en dertig opnieuw is ingericht naar de toenmalige bouwstijl Amsterdamse School.
De redengeving tot het verklaren tot monument vond men allereerst de karakteristieke stijl binnen de gehele gevelwand ter plekke (ensemblewaarde), alsook in de bouwkundige detaillering. Men wees daarbij op het bekroonde portiek met aediculamotieven, houtbewerking in de deuren en bovenlichten, het fraaie tegelwerk en de redelijk gaafheid van het geheel. Voorts werd erop gewezen dat dit soort gebouwen weliswaar (nog) redelijk vaak voorkomt in de stad, maar dat zij door renovaties, bijvoorbeeld door het toepassen van dubbel glas in kunststof kozijnen, steeds zeldzamer voorkomen.
Bijzonderheden Warners vroeg zelf de bouwvergunning aan. Op de tekentafel kreeg het huisnummer 217 O. Het hoogst bekende huisnummer aan deze zijde was 217, waarna men de daaropvolgende huizen in eerste instantie letters gaf. Warners ging er zelf ook enige tijd wonen en de veel bekendere zoon F.A. Warners heeft er enige tijd zijn jeugd doorgebracht. Bij de omschrijving van Weteringschans 241 wees de Dienst Monumenten en Archeologie erop dat huis 243 wellicht de inspiratie vormde voor het exterieur van 241.
Categorie:Bouwwerk in Amsterdam-Centrum Categorie:Gemeentelijk monument in Amsterdam