Verhaalstructuur is de opbouw en ordening van de gebeurtenissen in een verhaal: de volgorde en samenhang van gebeurtenissen en handelingen van een verhaal. Het geeft een verhaal in een boek of film een duidelijke lijn, zodat de lezer of kijker de rode draad goed kan volgen.
De verhaalstructuur vormt de rode draad die de spanning opbouwt, doordat het laat zien in welke volgorde de gebeurtenissen aan de lezer worden verteld en hoe de spanning wordt opgebouwd. Door de verhaalstructuur wordt de lezer vastgehouden doordat het logisch voelt. Het helpt de schrijver om de plannen voor een boek of film helder te houden.
Indeling in drie delen ↓ Verhaalstructuur ↓ Introductie Begin Conflict Confrontatie Middenstuk Ontknoping Climax Einde
In de klassieke opbouw van een verhaal zijn gewoonlijk drie, of vijf, belangrijkste fasen te onderscheiden. Bij een indeling van een verhaal in drie delen, onderscheidt men de introductie (personages en begin en conflict), de confrontatie en middenstuk (acties en obstakels) en de ontknoping (met climax en einde).
Begin: In het begin (de expositie) worden de hoofdpersoon (of hoofdpersonen) voorgesteld. Er wordt een beeld gegeven van de verhaalwereld gegeven en een toelichting over waar en wanneer het verhaal speelt. Het is het aanzetmoment en de start van de problematiek. Middendeel: Het middendeel vormt de ontwikkeling van het verhaal, waar het conflict groter wordt. De hoofdpersoon krijgt bijvoorbeeld te maken met moeilijke opdrachten, waardoor de spanning stijgt naar het hoogtepunt (de climax). Eind: Aan het eind komt de ontknoping door het oplossen van het conflict. Dit geeft rust en een duidelijke afronding voor de personages.
Indeling in vijf delen
Bij de iets meer gedetailleerde verhaalstructuur wordt de indeling als volgt: Begin: Men leert de hoofdpersoon kennen en de wereld waarin het verhaal zich afspeelt. Conflict: Er ontstaat een probleem of een uitdaging die de hoofdpersoon moet oplossen. Middenstuk: De spanning stijgt doordat de hoofdpersoon actie onderneemt en obstakels tegenkomt. Climax: Het spannendste moment waarin de beslissing valt. Einde: Het probleem is opgelost en het verhaal komt tot rust.
Belangrijke elementen Tot de belangrijkste elementen van een verhaal behoren de personages, het verhaalthema, de zich herhalende motieven, het vertelperspectief, en de ruimte en tijd waarin het verhaal speelt. Een bekende opbouw waarin de held op reis gaat en een avontuur aangaat, daarbij verandert en terugkeert.
Personages: De personen die de hoofdrol spelen, zoals protagonist, held, schurk. Thema: De diepere boodschap of het onderwerp. Motief: Een herhalend idee in het verhaal. Perspectief: De ogen waardoor men het verhaal beleefd. Tijd en ruimte: Wanneer en waar het verhaal zich afspeelt.
Zie ook Tekstanalyse
Categorie:Narratologie Categorie:Taalkunde Categorie:Tekstanalyse