De Historische Archieven van de Europese Unie (Engels: Historical Archives of the European Union, HAEU) zijn een archiefinstelling in Florence (Italië) die de gedeponeerde historische archieven van instellingen, organen en agentschappen van de Europese Unie bewaart en voor onderzoek toegankelijk maakt. De HAEU maken deel uit van het Europees Universitair Instituut (EUI) en zijn sinds 2012 gevestigd in de historische Villa Salviati in Florence.
De archieven werden in 1983 ingesteld in het kader van besluiten van de toenmalige Europese Gemeenschappen om hun historische archiefbescheiden na verloop van tijd voor het publiek open te stellen. In 1984 kwamen de Europese instellingen en het EUI overeen de historische archieven in Florence onder te brengen; de archieven gingen in 1986 voor onderzoekers en andere gebruikers open.
Geschiedenis en juridische grondslag De juridische basis voor de openstelling van de historische archieven werd in 1983 gelegd. Verordening (EEG, Euratom) nr. 354/83 van de Raad bepaalde dat de instellingen historische archieven moesten vormen en deze in beginsel na dertig jaar voor het publiek moesten openstellen. Voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) werd een vergelijkbare regeling vastgesteld bij Besluit nr. 359/83/EGKS van de Commissie.
In december 1984 sloten de Europese Gemeenschappen en het EUI een overeenkomst over de bewaring en raadpleging van de historische archieven in Florence. Aanvankelijk berustte de overdracht naar het EUI op deze overeenkomst en op de praktijk van de afzonderlijke instellingen. De HAEU openden in 1986 hun deuren voor onderzoekers en het publiek.
Met Verordening (EU) 2015/496 werd de positie van het EUI als centrale bewaarplaats in de Europese regelgeving vastgelegd. Sindsdien moeten de onder de regeling vallende EU-instellingen de delen van hun historische archieven die overeenkomstig de archiefverordening voor het publiek zijn opengesteld, bij het EUI in Florence deponeren. De instellingen blijven eigenaar van hun archieven en verantwoordelijk voor de samenstelling van de overgedragen dossiers.
Voor het Hof van Justitie van de Europese Unie en de Europese Centrale Bank geldt de wettelijke verplichting tot deponering bij het EUI niet; beide mogen hun historische archieven vrijwillig overdragen. Het Hof besloot in 2014 zijn historische archieven bij de HAEU te deponeren. De eerste dossiers uit de periode 1952–1982 werden vanaf 2017 voor onderzoek toegankelijk gemaakt.
Collecties De kern van de HAEU bestaat uit archieven van de instellingen en voorgangers van de Europese Unie. Het gaat onder meer om archiefmateriaal van het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie, de Europese Rekenkamer, het Europees Economisch en Sociaal Comité en verschillende agentschappen. Ook historische archieven van de Europese Investeringsbank worden in Florence bewaard.
Naast institutionele archieven verzamelen de HAEU particuliere archieven van personen en organisaties die betrokken waren bij de ontwikkeling van Europese samenwerking en Europese integratie. Daaronder vallen persoonlijke archieven van politici en Europese functionarissen en archieven van bewegingen, verenigingen en internationale organisaties. Daarnaast worden mondelinge-geschiedenisprojecten, foto's, affiches, kaarten, geluids- en filmopnamen en andere audiovisuele bronnen bewaard.
Volgens de door het EUI gepubliceerde cijfers omvatten de HAEU in 2025 357 archieffondsen met in totaal 781.611 archiefdossiers. De audiovisuele collectie omvatte dat jaar onder meer tienduizenden foto's en honderden interviews uit programma's voor mondelinge geschiedenis. Deze cijfers veranderen naarmate nieuwe archieven worden overgedragen en verwerkt.
Openbaarheid en toegang De zogenoemde “dertigjaarregel” vormt de basis voor de openbaarheid van een groot deel van de institutionele archieven. De termijn wordt berekend vanaf het moment waarop een document is opgesteld. De archiefverordening bepaalt dat documenten van historische of administratieve waarde moeten worden bewaard en, waar mogelijk, na dertig jaar openbaar worden gemaakt.
Het verstrijken van deze termijn betekent niet dat ieder document automatisch zonder beperking openbaar wordt. Onder meer de bescherming van persoonsgegevens, commerciële belangen, vertrouwelijkheid en de regels voor gerubriceerde of gevoelige documenten kunnen aanleiding geven om toegang geheel of gedeeltelijk te beperken. Voor archiefstukken van het Hof van Justitie worden toegangsverzoeken bijvoorbeeld vooraf onderzocht; documenten kunnen waar nodig worden gecontroleerd of geredigeerd voordat zij beschikbaar worden gesteld.
De archiefbeschrijvingen zijn beschikbaar via een onlinecatalogus. Een deel van de documenten is gedigitaliseerd en rechtstreeks online te raadplegen; ander materiaal kan in de leeszaal in Florence worden ingezien. De afzonderlijke EU-instellingen blijven daarnaast verantwoordelijk voor de selectie en openstelling van hun eigen historische archieven voordat deze volgens de geldende regeling bij het EUI worden gedeponeerd. De Europese Commissie beschikt bijvoorbeeld over een eigen Dienst Historische Archieven die dossiers voorbereidt op openbaarmaking en overdracht aan Florence.
Villa Salviati Sinds 2012 zijn de HAEU gevestigd in Villa Salviati, aan de noordzijde van Florence. De historische villa werd voor haar archieffunctie voorzien van gespecialiseerde depotruimten. Volgens het EUI beschikt het complex over ongeveer 11.000 strekkende meter aan opslagcapaciteit voor archiefmateriaal.
De keuze voor één centrale locatie was bedoeld om de historische archieven van de Europese instellingen gezamenlijk toegankelijk te maken en onderzoek naar de geschiedenis van de Europese instellingen en de Europese integratie te bevorderen. Dit uitgangspunt werd ook uitdrukkelijk vermeld bij de wijziging van de Europese archiefverordening in 2015.
Onderzoek De HAEU worden gebruikt voor historisch, politiek, juridisch en institutioneel onderzoek naar de Europese samenwerking en integratie. De combinatie van institutionele archieven, particuliere collecties en mondelinge getuigenissen maakt onderzoek mogelijk naar zowel formele besluitvorming als de personen en organisaties die aan het integratieproces deelnamen.
De beschikbaarheid van de historische dossiers van het Hof van Justitie heeft bijvoorbeeld nieuw bronnenmateriaal beschikbaar gemaakt voor onderzoek naar de ontwikkeling van het Europese recht. Juristen en rechtshistorici kunnen daarmee naast gepubliceerde arresten ook delen van de oorspronkelijke procesdossiers en administratieve archieven bestuderen, voor zover deze voor het publiek zijn vrijgegeven.
Externe link
Officiële website van de Historical Archives of the European Union Historische archieven van de EU-instellingen Europees Universitair Instituut (EUI)
Categorie:Archief Categorie:Geschiedenis van de Europese Unie