Eerste Laurierdwarsstraat is een straat in de Jordaan in Amsterdam-Centrum. De straat maakt deel uit van het gebied tussen de Laurierstraat en de Lauriergracht en is in de eerste helft van de 17e eeuw aangelegd als onderdeel van de Derde Uitleg van Amsterdam.
Geschiedenis De straat werd aangelegd in de eerste helft van de 17e eeuw. Bij de aanleg van de Jordaan werd het bestaande patroon van poldersloten grotendeels gevolgd, waardoor de Lauriergracht en de dwarsstraten schuin liggen ten opzichte van de verderop gelegen grachtengordel.
In historische adresbestanden wordt de Eerste Laurierdwarsstraat gerekend tot de Jordaan tussen Bloemgracht en Looiersgracht. In 1896 werden afzonderlijke even en oneven huisnummers geregistreerd; in 1941 liep de nummering van 1 tot en met 52, met toevoegingen zoals 18b.
Bebouwing Het straatbeeld bestaat uit bebouwing uit verschillende perioden, waaronder huizen uit de 17e en 18e eeuw, 19e-eeuwse verbouwingen en 20e-eeuwse nieuwbouw.
Een van de oudste gedocumenteerde panden is nummer 20. Volgens het Rijksmonumentenregister dateert het huis in de kern uit 1641; de latere gevel met klokvormige top is in recente tijd vernieuwd en het pand bezit een oorspronkelijke gevelsteen.
Op nummer 23 staat een rijksmonument met een 18e-eeuwse gevel waarvan de top later tot een punttop is afgekloofd. De vensters hebben volgens het Rijksmonumentenregister een goede late roedenverdeling. Nummer 23 had in het verleden onder meer een winkelhuisfunctie met een zogenoemde water- en vuurnering; daarbij werden warm water en gloeiende kooltjes verkocht.
Ook nummer 91 (voorheen 29) is een rijksmonument. Het pand is in de 19e eeuw ingrijpend verbouwd, maar bevat volgens het monumentenregister mogelijk nog een kern uit de 17e eeuw en heeft een gekuifde klokvormige topgevel.
Nummer 50 is eveneens een rijksmonument. Het Rijksmonumentenregister omschrijft het als een pand met een eenvoudige 18e-eeuwse klokgevel en een goede roedenverdeling. De klokgevel van nummer 50 is in 1933 afkomstig gemaakt van een pand aan de Wijdesteeg dat in 1932 was gesloopt. Het pand werd in 2001 gerestaureerd; de geveltop wordt door Stadsherstel beschreven als een eenvoudige klokgevel uit het tweede kwart van de 18e eeuw in Lodewijk XIV-stijl.
Het naastgelegen nummer 48 werd in 2001 als historiserende nieuwbouw gerealiseerd op een kavel waar tot 1945 eenzelfde gebouw had gestaan, maar dat toen was afgebroken. Daarbij werd de oorspronkelijke 18e-eeuwse geveltop in Lodewijk XIV-stijl hergebruikt.
Bij twee nieuwbouwprojecten binnen de stadsvernieuwing werd er voor gekozen om nieuwe huisnummers te geven. Zo kwam de Eerste Laurierdwarsstrat 51-61 te liggen tussen huisnummer 17 en 19, huisnummers 91 en Eerste Laurierdwarsstraat 93-97 tussen 27 en 33. De straat mist voorts huisnummer 12 tot en met 18a; voor de bouw van het Laurierhof ging de hele gevelwand 2-18 tegen de vlakte. In verband met ruimere woningen kwamen alleen huisnummer 2 tot en met 10 terug.
Naamgeving Zoals veel straatnamen in de Jordaan verwijst de naam naar een plant: de laurier is een heester.
De huidige naam is al in de 17e eeuw gedocumenteerd. Oudere benamingen waren onder meer Lavendelstraet en Laurierendwarsstraet; de naam Eerste Laurierdwarsstraet is in bronnen uit 1657 en 1658 aangetroffen.
De naam Eerste Laurierdwarsstraat maakt deel uit van een reeks straten en dwarsstraten rond de Lauriergracht. In historische bronnen komen voor de huidige straat verschillende namen voor, waaronder Lavendelstraet, Lavenderstraet, Laurierendwarsstraet en vanaf het midden van de 17e eeuw Eerste Laurierdwarsstraet.
Op de hoek met de Laurierstraat 76 was café De Laurierboom gevestigd.
Externe link Gemeente Amsterdam: Openbare ruimte – Eerste Laurierdwarsstraat
Bronnen
Categorie:Straat in Amsterdam-Centrum