De wereldwijde vaste kalender (ook wel gekend als het Cotsworthplan, de Cotsworthkalender, het Eastman-plan of de Jaarkalender)Cook, Anna J, (2024) A Man Beyond Time: Moses Cotsworth's fight for the 13-month calendar Independent Publishing Network is een door Mozes Cotsworth voorgestelde hervorming van de gregoriaanse kalender. Het gebruik ervan werd in 1902 voorgesteld. De wereldwijde vaste kalender verdeelt het jaar in dertien maanden waarvan elk achtentwintig dagen bevat. In deze kalender valt de datum steevast op dezelfde weekdag, ongeacht het jaar.
Hoewel hij nergens bij wet werd ingevoerd, was het in 1928 de ondernemer George Eastman in zijn foto- en filmbedrijf, die hem in gebruik nam. Het gebruik ervan binnen het bedrijf hield tot in 1989 stand..
Kenmerken De kalender kent dertien maanden van elk achtentwintig dagen. Deze dagen zijn op hun beurt in vier weken samengevoegd.
Dat wil zeggen, er zijn 13 maanden x 28 dagen = 364 ,normale’ dagen. Er blijft dan aan het eind des jaars één extra dag over. Desbetreffende dag wordt ,Jaardag’ genoemd, of Oudejaarsdag, aangezien deze na de laatste dag van december in deze kalender voorkomt. Deze ene dag staat op zichzelf en hoort derhalve bij geen enkele weekdag. Hiermee komt het totaal op 365 dagen te liggen.
In het oorspronkelijke ontwerp van de kalender hangt deze dag altijd samen met het overeenkomende gregoriaanse jaar. Dat wil zeggen: 1 januari in deze kalender staat gelijk aan 1 januari in de gregoriaanse kalender.
De twaalf maanden worden hetzelfde genoemd en in dezelfde reeks geplaatst als in de gregoriaanse kalender. Wel wordt de nieuwe maand tussen juni en juli ingevoegd en heet ze 'sol' (zon), ter ere van de zon. Deze naam werd zo gekozen, omdat de ontwerpers van de kalender in het noordelijke halfrond woonden, waar de midzomer gedurende de zonnemaand plaatsvindt.
In de gregoriaanse kalender bevatten schrikkeljaren 366 dagen. Die vlieger gaat ook op voor deze kalender, met dezelfde richtlijnen om de schrikkeljaar te bepalen:
als het jaartal geheel door 4 gedeeld kan worden ... ... maar niet door 100... tenzij het óók door 400 gedeeld kan worden ... dan is het een schrikkeljaar.
Het komt er daarmee op neer dat waar het jaar 2000 een schrikkeljaar was, de jaren 1700, 1800 en 1900 dat niet waren. De schrikkeldag wordt in deze kalender tussen 28 juni en 1 sol in genesteld.
Bijgevolg beginnen elke maand en elk jaar op dezelfde weekdag en eindigen zij op dezelfde weekdag. Noch oudejaarsdag, noch schrikkeldag worden als deel van de week beschouwd. Zij worden in het oorspronkelijke ontwerp voorafgegaan door een zaterdag, waarop de zondag volgt. Hierdoor ontstaat er een lang weekeinde.
Vanwege het lange weekeinde en de plaatsing van de schrikkeldag duidt een dag in de wereldwijde vaste kalender vaak een andere weekdag aan dan in andere gebruikelijke kalenders met een zevendaagse week. Wel komt de kalender in veel opzichten overeen met de wereldkalender, aangezien hij de aanvullende dag aan het jaareinde en de schrikkeldag in het midden heeft.
De kalender schrikkelt op 17 juni in het gregoriaanse jaar, waar dit voor de wereldkalender twee weken later op 1 juli ligt. +Algemene indeling van alle maanden* weekdagen ma di wo do vr za zo aanvullend 1 2 3 4 5 6 7 oudejaarsdag schrikkeldag 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 * In het oorspronkelijke ontwerp begint de weekdag op zondag. In Europa en een groot deel van de wereld wordt echter maandag gehanteerd, vandaar de aanpassing.
De aanvullende dagen liggen buiten enigerlei week en maand en hebben daarom geen eigen getal.
Het overzicht hieronder laat zien hoe de dertien maanden en aanvullende dagen van de wereldwijde vaste kalender zich verhouden tot de gregoriaanse kalender: wereldwijde vaste kalender (wvk) overeenkomende dagen op gregoriaanse kalender wvk begint 1e: wvk eindigt op 28e: januari 1 januari 28 januari februari 29 januari 25 februari maart 26 februari 25 maart* april 26 maart* 22 april* mei 23 april* 20 mei* juni 21 mei* 17 juni* schrikkeldag* 17 juni sol 18 juni 15 juli juli 16 juli 12 augustus augustus 13 augustus 9 september september 10 september 7 oktober oktober 8 oktober 4 november november 5 november 2 december december 3 december 30 december oudejaarsdag 31 december * In het schrikkeljaar beginnen de gregoriaanse maart- tot en met junidagen één dag eerder. De gregoriaanse 29e februari valt namelijk binnen de vaste maartmaand, die zoals elke andere maand 28 dagen kent. Het vaststellen van het schrikkeljaar geschiedt op dezelfde wijze in beide kalenders.
De gregoriaanse datum van is volgens deze kalender .
Voorgeschiedenis Zonne- en maankalenders met vaste weekdagen (en dus feestdagen die altijd op dezelfde dagen vielen) hebben sinds mensenheugenis bestaan. De gedachte van een dertienmaandse kalender is niet heel nieuw; al sinds halverwege de achttiende eeuw is het voorgesteld. Wel zijn er verschillen over hoe de maanden genoemd moeten worden en wanneer de schrikkeldag voorkomt.
Zo heeft in 1849 de Franse filosoof Auguste Comte (1798-1857) de dertienmaandse positivistische kalender voorgesteld, waarbij hij de naamden naar geloofsleiders, filosofen, wetenschappers, wereldveroveraars en schrijvers vernoemde. De dagen van het jaar noemde hij eveneens naar heiligen in het seculiere geloof.
Ook veranderde hij het begin van de jaartelling in zijn kalender, door te beginnen in het gregoriaanse jaar 1789. De Franse republikeinse kalender en de Holoceense kalender hebben een vergelijkbare inslag op dit punt.
Omwille van de aanvullende dagen liet hij elk jaar op een of twee feestdagen eindigen, naargelang of het jaar een schrikkeljaar was.
Of Cotsworth met dit voorgaande plan bekend was, is niet geheel duidelijk. Wel was er voorgesteld dat de laatste dag van het jaar op een zondag zou moeten vallen, en de volgende dag zou dan een nieuwjaarsdag worden. Het plan van Cotsworth was om een vereenvoudigde, „doordachtere” kalender in te voeren welke in de zaken en industrie zijn ingang zou moeten vinden. Om de steun hiervoor te vergroten, hield hij de gebruikelijke maandnamen in stand, evenals het begin van de week (zondag in zijn land, maar ongebruikelijk in Europa; de IOS-weekstandaard houdt maandag als het begin der week aan). Ook hield hij de gregoriaanse schrikkeljaarrichtlijnen aan.
Teneinde het gebruik van de wereldwijde vaste kalender te bevorderen werd in 1923 de Bond voor de Wereldwijde vaste kalender (BWVK, in het Engels; International Fixed Calendar League) opgericht. Dat geschiedde kort nadat het kalendervoorstel door de Volkenbond tot het beste van 130 voorstellen uitgeroepen werd. Sandford Fleming, een der bedenkers van de standaardtijd en daarmee ook tijdzones, werd tot de eerste voorzitter van de IFCL benoemd.
De bond opende kantoren in Londen en nadien ook in Rochester, gelegen in New York. De ondernemer George Eastman werd enthousiast van het plan en voerde het gebruik ervan in bij zijn bedrijf, Eastman Kodak.
Echter was er uit strenggelovige hoek weerstand. De rabbijn Jozef Hertz zag de wijze van schrikkeldagen toevoegen als het maken van een achtdaagse week – en daarmee als ongewenst, omdat volgens hem de sjabbat dan door de week heen zou wandelen, ondanks het feit dat de gregoriaanse kalender ook schrikkeldagen kent, en de schrikkeldag ook als aanvullende gebedsdag kan worden gezien. Binnen het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden hekelde de politicus Sol Bloom het voorstel. Nadat er niet genoeg steun binnen de Volkenbond voor het plan was, hief de bond in 1937 zijn werkzaamheden op.
Zie ook Holoceense kalender Weeknummer Wereldkalender
Externe links George Eastmans „Cotsworthkalender” , gearchiveerd op 14 juli, 2014, middels de Wayback Machine NUCAL: Nieuwe Wereldwijde Kalenderproject, gearchiveerd op 5 oktober 2016, middels de Wayback Machine Bond voor de wereldwijde vaste kalender
Categorie:Eastman Kodak Categorie:Kalender Categorie:1902 Categorie:Jaar