miniatuur|De Hasseltse reus De Langeman (2017) De Hasseltse reuzen zijn een groep van elf folkloristische stads- en wijkreuzen uit de Belgisch Limburgse hoofdstad Hasselt. De familie bestaat uit de historische stadsreus De Langeman, drie carnavalsreuzen, vijf heksenreuzen, een bakkersreus en de Fruitreus van Haspengouw die elk een eigen plaats innemen binnen de Hasseltse volkscultuur.
De reuzen treden op tijdens religieuze en historische ommegangen, heksenfeesten en internationale reuzenbijeenkomsten. De reuzentraditie in Hasselt maakt deel uit van de Vlaamse reuzencultuur, die als immaterieel cultureel erfgoed (ICE) werd geregistreerd. De Stad Hasselt, de Koninklijke Orde van 't Klaeverblât (KOVK) en de Reuzengilde van Kortessem zijn door de Vlaamse overheid ICE-erkende reuzenbeheerders.
Geschiedenis De Hasseltse stadsreus De Langeman werd reeds vermeld in de veertiende eeuw. Hij is verbonden met de historische Virga Jesseommegang, deel van de zevenjaarlijkse Virga Jessefeesten die voor het eerst plaatsvonden in 1682. De leden van de Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw Virga Jesse (1314) delen erwtensoep uit op de maandag (Geuzenmaandag) na de eerste ommegang onder het waakzame oog van de reus.
In de twintigste eeuw werd de reuzenfamilie geleidelijk uitgebreid met nieuwe figuren die verwijzen naar plaatselijke geschiedenis en volksverhalen. In 1948 werden de reuzen Piersus va’ Mei vanne Kreikel en Berb va’ Trèke Bas vervaardigd. Deze reuzen, gemaakt ter ere van een gouden huwelijksjubileum in de Kempische Wijk, zijn gebaseerd op figuren uit "De Heikleuters", een tweedelige streekroman uit 1907 van Alfons Jeurissen (1874-1925). De roman vertelt het verhaal van twee arme Kempische boeren, genaamd Pier-sus en Berb, die leefden rond 1850.
Een uitbreiding vond plaats in 1975, toen voor de Banneuxwijk vier heksenreuzen werden vervaardigd: Zwarte Mie, Kromme Berb, Schele Rosalie en Kwezeltje Octavie. Deze wijkheksen namen jarenlang deel aan de Heksenfeesten. Nadat de Heksenstoet in 1984 verdween, bleven de reuzen actief via de Heksengilde Zwarte Mie tot de vereniging haar werking beëindigde in 2003. De vier reuzen werden in 2005 aan het Hasseltse stadsmuseum Het Stadsmus geschonken en opgenomen in de collectie. Vanaf 2022 zijn ze opnieuw actief in de vernieuwde Heksenfeesten.
Ondertussen ontstond in 1989 in Kortessem, tot en met 31 december 2024 een aparte gemeente en sindsdien een deelgemeente van de stad Hasselt, het idee van een fruitreus. De reus werd gebouwd in 1990 om de lokale fruitteelt en tradities te promoten.
In 2010 werd Swa den Drèpkesdrènker, verwijzend naar de Hasseltse jenevertraditie, aan de Hasseltse reuzenfamilie toegevoegd. In 2016 werd de bestaande bakkersreus Korenhaar geadopteerd en kreeg de naam Petrus. Petrus Korenhaar vertegenwoordigt Hasselt bij verschillende nationale en internationale reuzenmanifestaties. In 2020 werd de oorkonde van Reusvriendelijke stad uitgereikt aan Hasselt door Reuzen in Vlaanderen. De familie werd in 2024 nogmaals uitgebreid met een nieuwe heksenreuzin, Schóéen Marrej, ontworpen en gebouwd voor de heropleving van de Heksenfeesten. Volgens de organisatoren is zij de jongere zus van de vier historische wijkheksen.
Reuzenfamilie De familie bestaat uit elf reuzen die kunnen opgedeeld worden in de historische stadsreus De Langeman, de drie carnavalsreuzen, de vijf heksenreuzen en ten slotte, de bakkersreus Korenhaar en de Fruitreus van Haspengouw.
miniatuur|De Langeman te Brussel (1952)|links Historische stadsreus De Langeman of Don Christoph (voor 1500 of 1810 - heden) (6 meter, 500 kg) is de historische stadsreus van Hasselt. In de loop der eeuwen heeft hij verschillende gedaanten en identiteiten (zoals Goliath of Goliam) gehad. De reus refereert aan het volksverhaal over de Spaanse ridder Don Christoph, die Hasselt in de zestiende eeuw redde van de hongersnood door erwtensoep uit te delen.
In 1810 werd de versleten reus van voor 1500 vervangen door Melchior Gommaar Tieleman (1784-1864). Hij was in Hasselt terechtgekomen en stichtte er een tekenschool. Hij ontwierp en bouwde een nieuwe Langeman, die hij de gedaante gaf van een zittende, geharnaste ridder. De reus werd voor het laatst in 2010 gerestaureerd. Dit bestond uit het nakijken van het houten karkas, het herstellen van de beschadigingen aan het papier maché, het opnieuw schilderen en het aanbrengen van een beschermlaag.
Carnavalsreuzen Piersus va’ Mei vanne Kreikel (26 september of 20 november 1948 - heden, 3,60 meter) werd gemaakt ter ere van het gouden huwelijksjubileum van het echtpaar Condé-Vandeborn. De familienaam van de reus verwijst naar zijn afstamming en vertaalt zich als volgt: Pier is de zoon van Sus; de moeder van Sus heet Marie en zij stamt uit het gezin 'vande Krekel'. De reus draagt een blauwe kiel, grijsblauw gestreepte rok en een rood-wit sjaaltje om de hals.
Piersus is verloofd met Berb va’ Trèke Bas (26 september of 20 november 1948 - heden, 3,60 meter en 80 kg), ook gemaakt ter ere van het huwelijksjubileum van voornoemd echtpaar. De reuzin draagt typisch Kempische boerenkledij: een zwarte blouse, blauwe schort en bruine omslagsjaal. Berb is de meter van de reus Pierre uit Herk-De-Stad sinds 11 november 2022.
De reus Swa de Drèpkesdrenker (1990, 3,8 meter) werd gebouwd door de carnavalsvereniging "De Borrelmennekes" naar aanleiding van hun elfjarig bestaan. Zijn volledige voornaam is Swa-Louis-Marie-Claire naar zijn peter en meter. Hij promoot de Hasseltse jenever en zijn achternaam verwijst naar een 'drèpke', de volkse benaming voor een borreltje of kruidendrankje (zoals het traditionele Sint-Lambertusdrèpke) in de regio. In 2010, na de ontbinding van De Borrelmennekes, werd Swa geadopteerd door de KOVK. Hij draagt een zwarte hoge buishoed, zwarte pitteleer, wit hemd met roze sjerp en een strik. Hij komt enkel nog bij de Hasseltse Jeneverfeesten naar buiten.
miniatuur|De vier heksen van de Banneuxwijk: Kwezeltje Octavie, Schele Rosalie, Zwarte Mie en Kromme Berb|links Heksenreuzen De vier wijkheksen, genaamd Kromme Berb, Kwezeltje Rozalie, Schele Octavie (driemaal 3,5 meter en 30 kg) en Zwarte Mie (4 meter en 35 kg), ontstonden in 1975. Zij werden het toonbeeld van de Heksenstoet. Na het stoppen van de stoet in 1984 werd de Heksengilde Zwarte Mie opgestart. Zij zorgden dat de reuzen tot 2004 nog door heel België gingen. Daarna werden de reuzen overgebracht naar het Het Stadsmus. Sinds 2022 komen ze elk laatste weekend van augustus terug naar de Banneuxwijk.
Schóéen Marrej (7 september 2024 - heden) (4 meter en 65 kg) of in het Hasselts dialect mooie Marie, is een verwijzing naar de oude naam van de Banneuxwijk, namelijk Sainte-Marie. Zij werd gemaakt naar het ontwerp van de Hasseltse kunstenaar Francis Vannerum (1944) die samen met Serge Boussu de creatie op zich nam. Voor de rieten romp werd professioneel mandenvlechtster Lieve Lieckens aangetrokken. De reuzin kan gedragen worden of zich al rijdend voortbewegen. Zij werd op 7 september 2024 officieel gedoopt volgens de traditionele gebruiken van de Vlaamse reuzenwereld met als reuzenmeter de Putheks Leyn Weckx uit Heusen-Zolder en als reuzenpeter Piersus van Mei. miniatuur|Bakkersreus Peter Korenhaar in Maastricht voor de Reuzenstoet 2024
Bakkersreus In 2015 werd Reus Korenhaar (6 meter) in het leven geroepen als de verpersoonlijking van de ambachtelijke bakkers. Hij speelde een hoofdrol in een tv- en radiocampagne van de Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM). In een televisiespot uit 2016 was te zien hoe de reus tot leven werd gewekt in het atelier. De reus trok op 20 september 2016 voor het eerst de wereld in tijdens de Dag van het Eetbare Landschap in Bokrijk, waarna hij meermaals opdook tijdens evenementen.
Na het stopzetten van de promotiecampagne, kreeg Korenhaar een nieuwe thuis in Hasselt. Dankzij een initiatief van onder meer Bakkers Vlaanderen-Limburg, Reuzen in Vlaanderen en de Reuzen van de Kempische Wijk bleef de reus behouden en kreeg hij een nieuwe rol binnen de Limburgse reuzencultuur. Op 15 oktober 2016, de eerste dag van de Jeneverfeesten, deed hij zijn intrede. Na zijn doop en inschrijving in het geboorteregister, met zijn volledige naam Peter, Christiana, Cortus, Berb Korenhaar, op 14 november 2016 werd hij een officiële inwoner van de stad. De reuzenmeter is Berb en de reuzenpeter is Cortus, Heer van Kortessem & Commandeur van het Kortessems fruit en haar gastronomie, kortom de Fruitreus van Haspengouw.
Fruitreus van Haspengouw Cortus, Heer van Kortessem, (4,2 meter en 120 kg) is de officiële fruitreus van de regio Haspengouw en het boegbeeld van de "Kortessemse Confrérie van het Haspengouws Fruit en haar Gastronomie". Zijn officiële naam is "Cortus, Heer Van Kortessem, Commandeur van de Confrerie van het Kortessems Fruit en haar Gastronomie, Fruitreus van Haspengouw". In 1989 ontstond het idee van een fruitreus in Kortessem. De reus werd gebouwd in 1990 om de lokale fruitteelt en tradities te promoten en werd gedoopt op 29 september 1991.
Zijn frame met wielen is gemaakt van metaal en hij draagt een traditionele fluwelen tabbaard in de officiële kleuren van de confrerie. In zijn linkerhand houdt hij een appel vast, het symbool voor de fruitstreek. Hij draagt tevens een wandelstok met een zeshoekige knop die bestaat uit vijf lagen in zijn rechterhand. Dit staat symbool voor de fusie van de vijf deelgemeenten en zes kerkdorpen van Kortessem.
Evenementen De Hasseltse reuzen nemen deel aan verschillende folkloristische manifestaties, waaronder de Virga Jesseommegang, carnavalsstoeten, de Heksenfeesten en reuzenstoeten in Vlaanderen en daarbuiten. Daarnaast nemen zij deel aan internationale bijeenkomsten van reuzengilden en andere reuzenmanifestaties.
Virga Jesse en meer met De Langeman De Langeman heeft een bijzondere plaats binnen de Hasseltse reuzentraditie. Buiten het zeveste joar (zevende jaar), waarin de Virga Jessefeesten plaatsvinden, komt de reus volgens de traditie naar buiten bij de blijde intrede van een nieuw staatshoofd. Volgens bronnen nam de huidige De Langeman deel aan de plechtige intrede van Willem I van Oranje in 1829 en vervolgens aan de intredes van de Belgische koningen in Hasselt. De intrede van Koning Filip had plaats op 24 september 2013. Hij nam ook deel aan de reuzenoptocht tijdens Expo 58 en komt ook buiten bij de grote verjaardagen van de rederijkerskamer De Roode Roos, zoals het 450-jarig bestaan in 1951 of bij de 500ste verjaardag.
Heksenrevival In september 2024 vond de Heksenrevival Banneuxwijk plaats. Het evenement vormde het sluitstuk van een meerjarig programma rond de Hasseltse heksentraditie en stond onder meer in het teken van de 150ste geboortedag van Alfons Jeurissen en het vijftigjarig jubileum van de eerste Heksenstoet. Op 7 september werd de nieuwe reus Schóéen Marrej voorgesteld tijdens een doopplechtigheid. Een dag later vond de eerste Internationale Revival Heksenstoet plaats. Volgens de organisatoren namen ongeveer 34 groepen uit binnen- en buitenland deel. De stoet telde 23 reuzen, waaronder de Hasseltse reuzen met uitzondering van De Langeman, en vijftien reuzenheksen.
Reuzenstoeten De Hasseltse reuzen nemen regelmatig deel aan reuzenstoeten en andere folkloristische optochten. In 2011 namen Berb, Piersus en Swa deel aan manifestaties in Nieuwpoort en Lokeren; in Nieuwpoort waren zij aanwezig bij een bijeenkomst van 132 andere reuzen. In 2012 namen Piersus en Berb deel aan de reuzenstoet in Deurne, die volgens de organisatoren een wereldrecord vestigde. In 2016 namen Piersus en Berb deel aan een reuzenoptocht in Lanaken, waar de vijf Lanakense reuzen voor het eerst gezamenlijk uitkwamen. In 2023 namen Piersus en Berb, begeleid door de Koninklijke Orde van 't Klaeverblât, deel aan de Meiavondstoet aan de vooravond van de dag van de Arbeid.