Monoklonale gammopathie van klinische betekenis (Engels: monoclonal gammopathy of clinical significance, MGCS) is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij een kleine, niet-maligne B-cel- of plasmacelkloon een monoklonale antistof (paraproteïne of M-proteïne) produceert dat ernstige weefsel- of orgaanschade veroorzaakt.
Het concept vormt een klinische verbreding van MGUS: hoewel de onderliggende kloon voldoet aan de criteria van MGUS (minder dan 10% klonale plasmacellen in het beenmerg en afwezigheid van tumor-geïnduceerde CRAB-criteria), is de toestand niet asymptomatisch, maar leidt de toxiciteit van het uitgescheiden immunoglobuline tot orgaandysfunctie.Fermand, J. P., et al. (2018). Monoclonal gammopathy of clinical significance: a novel concept with therapeutic implications. Blood, 132(14), 1478–1485.
Pathofysiologie De orgaanschade bij MGCS wordt niet veroorzaakt door tumorwoekering in het beenmerg, maar door de fysisch-chemische of immunologische eigenschappen van het monoklonale eiwit zelf: Neerslag en aggregatie: Precipitatie of kristallisatie van het monoklonale eiwit in bloedvaten of weefsels (zoals bij cryoglobulinemie of kristal-geassocieerde nefropathie). Auto-antistofactiviteit: Directe binding van het paraproteïne aan lichaamseigen structuren (zoals myeline bij perifere zenuwen). Afzetting van fibrillen: Weefseldepositie van afwijkend gevouwen lichte ketens (zoals bij AL-amyloïdose).
Belangrijkste manifestaties MGCS kan zich in diverse orgaansystemen manifesteren: Renale manifestaties (MGRS): Monoclonal gammopathy of renal significance omvat nieraandoeningen veroorzaakt door neerslag van monoklonale immunoglobulinen of vrije lichte ketens in de glomeruli of tubuli, leidend tot proteïnurie, nefrotisch syndroom of nierinsufficiëntie. Neurologische manifestaties: Polyneuropathie door auto-reactieve monoklonale antistoffen (bijv. anti-MAG-neuropathie). Vasculaire en dermatologische manifestaties: Type I cryoglobulinemie (vasculitis, huidnecrose, fenomeen van Raynaud) en zeldzame cutane aandoeningen zoals scleromyxoedeem.
Behandeling In tegenstelling tot het afwachtende beleid (*watchful waiting*) bij klassieke MGUS, vereist MGCS vaak vroegtijdige, kloongerichte hematologische behandeling (zoals bortezomib, rituximab of daratumumab). Het doel is het elimineren van de onderliggende B-celkloon om de productie van het toxische paraproteïne te stoppen en verdere orgaanschade te voorkomen.
Zie ook Monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS) Multipel myeloom Cryoglobuline Paraproteïne
Categorie:Hematologie Categorie:Immunologie Categorie:Nefrologie