Het drievoudige empathieprobleem (Engels: triple empathy problem) is een concept binnen de gezondheidszorg dat empathieproblemen beschrijft tussen groepen personen: neurotypische zorgprofessionals en neuro-a-typische patiënten. Het is een uitbreiding naar de medische context van het algemene dubbele empathieprobleem van socioloog Damian Milton.

Het beschrijft hoe communicatieproblemen in de zorg niet enkel ontstaan door verschillen in neurotype (autistisch versus niet-autistisch), maar worden versterkt door de communicatiekloof en machtsongelijkheid tussen zorgprofessional en patiënt, binnen een medisch systeem dat niet is ingericht op behoeften van personen met autisme.

Achtergrond Personen met autisme (neuro-a-typische personen) hebben gemiddeld vaker te maken met bijkomende lichamelijke en psychische aandoeningen en hebben een lagere gemiddelde levensverwachting dan personen zonder autisme. Desondanks stuiten zij regelmatig op drempels bij het verkrijgen van tijdige en passende zorg, wat onder meer leidt tot een verhoogd gebruik van spoedeisende hulp of juist het volledig mijden van noodzakelijke medische zorg.

In 2023 werd dit mechanisme onderzocht in een kwalitatieve studie onder 1248 autistische volwassenen, geleid door een team van autistische artsen en onderzoekers onder leiding van Sebastian Shaw. Uit dit onderzoek bleek dat belemmeringen in de zorg elkaar vaak trapsgewijs versterken: vroege sensorische en administratieve drempels kunnen leiden tot communicatieproblemen en wederzijdse twijfel, wat kan resulteren in angst, zorgmijding en uiteindelijk slechtere gezondheidsuitkomsten.

Het drievoudige model Het model combineert twee bekende communicatiekloven tot een drieledig probleem:Triple Empathy Problem, geraadpleegd op 2026-09-11.

De neurologische kloof: het oorspronkelijke dubbele empathieprobleem, waarbij autistische en niet-autistische personen elkaars belevingswereld, lichaamstaal en communicatiestijl over en weer moeilijk interpreteren. De professionele kloof: de universele kloof tussen zorgverleners en patiënten, veroorzaakt door medisch jargon, professionele procedures en het verschil in medische kennis. De kloof in het zorgsysteem: de samenloop waarin een niet-autistische hulpverlener de situatie van een autistische patiënt interpreteert vanuit een neurotypisch én medisch kader, terwijl de autistische patiënt niet alleen de medische context moet navigeren, maar ook de sociale verwachtingen van het consult.

Het drievoudige empathieprobleem kan daarbij al een rol spelen bij het eerste contact met de zorg. Wanneer autistische kenmerken niet worden herkend of anders worden geïnterpreteerd, kunnen andere verklaringen of diagnoses op de voorgrond komen te staan. Bij volwassenen die later een autismediagnose krijgen, komen eerdere psychiatrische diagnoses relatief vaak voor.

Het onbegrip kan worden versterkt door de fysieke en organisatorische inrichting van zorginstellingen, zoals prikkelrijke wachtruimtes, telefonische afsprakensystemen en tijdsdruk. Daarnaast kunnen vormen van epistemisch onrecht optreden, waarbij klachten of pijnuitingen van autistische personen minder serieus worden genomen of worden geïnterpreteerd vanuit bestaande aannames over autisme, angst of andere psychische problematiek. Dit kan bijdragen aan diagnostic overshadowing, waarbij klachten ten onrechte aan een reeds bekende diagnose worden toegeschreven.

In 2024 breidden onderzoekers het concept in een studie naar de overgang bij autistische vrouwen uit naar het zogeheten viervoudige empathieprobleem (quadruple empathy problem). Hierbij werd een vierde factor toegevoegd: sekse- en genderspecifieke vooroordelen en medische aannames rondom hormonale klachten en de menopauze.

Verbreding naar ADHD Hoewel het drievoudige empathieprobleem primair is onderzocht bij autisme, wordt het model in de literatuur rond neurodiversiteit ook toegepast op mensen met ADHD en de combinatie autisme en ADHD (AuDHD).

Bij ADHD treden vergelijkbare communicatie- en systeembarrières op, zoals onbegrip voor een associatieve communicatiestijl, drempels rondom het plannen en nakomen van afspraken (executief functioneren) en het risico dat zorgverleners klachten toeschrijven aan stress of een gebrek aan motivatie.

Wetenschappelijke discussie Het drievoudige empathieprobleem staat wetenschappelijk nog ter discussie omdat het onderliggende dubbele empathieprobleem wordt bekritiseerd vanwege een gebrekkige begripsafbakening en een beperkte empirische onderbouwing. Livingston, L. A., Hargitai, L. D. & Shah, P. (2025). "The Double Empathy Problem: A Derivation Chain Analysis and Cautionary Note". Psychological Review, 132(3), 744–757. doi:10.1037/rev0000468. Het artikel verscheen online in 2024. Anderen zeggen dat deze kritiek te ver gaat en verdedigen de hypothese als een veelbelovende benadering voor het begrijpen van sociale interactie tussen autistische en niet-autistische mensen. Bollen, C. J. M. & Van Grunsven, J. B. (2026). "In Defense of the Double Empathy Problem Hypothesis: An Urgently Needed Alternative to Fallacies and Injustices in Mainstream Autism Research". Psychological Review, 133(2), 507–514. doi:10.1037/rev0000605.

Situatie in Nederland In Nederland proberen belangenverenigingen, zoals de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA), en onderzoekers de zorg beter bereikbaar te maken voor personen met autisme.

In de praktijk gebeurt dit met een aantal concrete aanpassingen:

Meer tijd bij de huisarts: het advies om standaard een dubbele afspraak in te plannen, zodat er genoeg tijd is om rustig te praten en na te denken, of om vragen vooraf digitaal door te geven. Rustigere wachtkamers: ziekenhuizen die prikkelarme ruimtes inrichten en vooraf met foto's laten zien hoe een onderzoek verloopt, zodat patiënten minder stress ervaren. Duidelijke afspraken in het medisch dossier: de mogelijkheid om in het patiëntendossier te noteren waar een zorgverlener rekening mee moet houden, zoals gevoeligheid voor fel licht, geluid of aanraking. Landelijke zorgrichtlijnen: afspraken in de officiële *Zorgstandaard Autisme* om patiënten goed te betrekken bij beslissingen en te voorkomen dat lichamelijke klachten te snel worden weggeschoven als 'onderdeel van het autisme'.

Bronnen en referenties

Categorie:Neurodiversiteit Categorie:Autismespectrum Categorie:Psychologische theorie