Zwanenburg is een historische boerderij in de Nederlandse plaats Esch, provincie Noord-Brabant. De versterkte adellijke hoeve uit de 16e eeuw was rond 1805 vervallen geraakt. De boerderij is in de jaren 70 van de 20e eeuw verbouwd en uitgebreid.
Geschiedenis Vermoedelijk was de Zwanenburg oorspronkelijk een pachthoeve die viel onder de Ruitingh, dat in bezit was van Peter Muyckens. Zijn dochter Elisabeth werd rond 1525 geboren en trouwde eerst met Gijsbert van Hedel, met wie zij een dochter Mechteld kreeg. Na Gijsberts overlijden hertrouwde Elisabeth met jonker Adam de Borchgreve (1529 - vóór 1581). Het was Adam die de eerst bekende eigenaar werd van de Zwanenburg, terwijl Elisabeth bekend stond als de vrouwe van de Swanenborgh. Het echtpaar kreeg een zoon Arien Adam de Borchgreve.
De Zwanenburg vererfde niet naar Arien Adam, maar naar Mechteld van Hedel, de dochter uit Elisabeths eerste huwelijk. Mechteld was getrouwd met de uit Duisburg afkomstige Wolfaert Enttenfues (in vernederlandste vorm: Endevoets). Waarschijnlijk was Wolfaert tijdens de Tachtigjarige Oorlog als militair in Den Bosch terecht gekomen, waar hij onderdeel was van het Duitse garnizoen dat bij de Spaanse koning in dienst was. In ieder geval woonde het echtpaar begin 17e eeuw in Duisburg en waarschijnlijk hebben ze nooit op de Zwanenburg gewoond. Het huis werd wel bewoond door Caspars van der Herstraten, de pastoor van Esch, die er zijn toevlucht had gezocht vanwege aanvallen door Staatse troepen.
In 1613 overleed Mechteld, waarna Wolfaert de eigenaar werd van de Zwanenburg. Hun zoon Borchard, gehuwd met Catharina van Dript, ging in het huis wonen en was daarmee waarschijnlijk de eerste uit de familie Endevoets die de Zwanenburg daadwerkelijk bewoonde. In 1629 erfden Borchards kinderen Coenraet en Maria de Zwanenburgse goederen. Het huis ging naar Coenraet, maar in 1635 verkocht hij het aan zijn neef Wolfert Edevoets.
De Zwanenburg werd in 1689 deels verhuurd.
De laatste uit de familie Endevoets waren Christianus, Hendricus en Josephus. Zij verkeerden in geldnood en verkochten de Zwanenburg in december 1805 aan Cornelis Martinus Bles. Het huis was toen in bouwvallige staat.
Cornelis Langeveld werd na 1813 de eigenaar. Hij verkocht in 1842 het huis aan Michiel van Oers.
Petrus Cornelis van Exsel werd rond 1882 eigenaar van de Zwanenburg en vestigde er een leerlooierij. De gracht werd deels gedempt. Zijn nazaat Willebrordus van Excel verkocht het huis - op dat moment in gebruik als boerderij - in 1933 aan Martinus Denissen.
De familie Timmermans kocht de Zwanenburg in 1967. Het huis werd toen gerenoveerd en verbouwd.
In 2021 werd de Zwanenburg de woning van de Boxtelse burgemeester Ronald van Meygaarden.
Beschrijving De Zwanenburg zal in de 16e eeuw een pachthoeve zijn geweest die werd omgebouwd tot een speelhuis. In 1629 werd het huis omschreven als een omgracht 'hooghuis'.
Het huurcontract van 1689 omschreef het als 'den Adelijcke huijse genoemt Swaenenbergh'. Het huis had een keukenkelder, kelderkamer, zaal, zolder, stallen en een schuur; verder behoorden er gronden en een boomgaard toe.
In 1805 was de Zwanenburg in bouwvallige staat. Het was nodig om twee gevels en een noordelijke muur nieuw op te bouwen.
De huidige woning is in de jaren 70 van de 20e eeuw stevig verbouwd en uitgebreid. Het huis heeft twee bouwdelen die haaks op elkaar staan, afgedekt met een mansardedak.
De naam Zwanenburg verwijst mogelijk naar een recht op het houden van zwanen.
Categorie:Bouwwerk in Boxtel