De Gau Mainfranken (Nederlands: Gouw Mainfranken) was een bestuurlijke indeling van de NSDAP. Het gouw bestond van 1927 tot 1945.
Geschiedenis Op 27 juni 1927 werd de "gouw Neder-Franken" opgericht. De gouwleider was vanaf 1928 officieel de tandartsStockhorst 2000, p.187. Otto Hellmuth. Hij was tot dan toe redacteur van het gouwblad Nationale Stimme geweest en probeerde zich te onderscheiden van de Neurenbergse gouwleider Julius Streicher. In 1933 nam hij als afgevaardigde zitting in de nationaalsocialistische Rijksdag. In datzelfde jaar werd in de Vrijstaat Beieren Ritter von Epp aangesteld als Rijksstadhouder. Aan Hellmuths bestaande rangen en titels als gouwleider, SA-Standartenführer en NSKK-Obergruppenführer werd op 1 juli 1934 die van Regeringspresident van het regeringsdistrict Unterfranken en Aschaffenburg toegevoegd. Dit district werd na een naamswijziging op 1 juli 1937 Mainfranken genoemd. Met ruim 840.000 inwoners was de gouw een van de kleinste. De gouwleiding was gevestigd in Würzburg, in het voormalige hotel Kronprinz. Dit gebouw, gelegen aan de tot Adolf-Hitler-Straße omgedoopte Theaterstraße, was in 1934 door de nationaalsocialisten aangekocht en door de architect (en latere gemeenteraadslid) Fritz Saalfrank verbouwd tot gouwhuis. Daarnaast waren er nog tal van andere gouwkantoren in Würzburg gevestigd. Een gouwleidersschool, de Gauschulungsburg "Florian Geyer", bevond zich in Slot Gelchsheim.
Hellmuth wilde van zijn gouw een modelgouw maken en de bevolking een soort Mainfrankische identiteit geven. Hij beschouwde Mainfranken als een "boerengouw" en plaatste de Mainfrankische stam in de traditie van de boeren die in 1525 tijdens de Duitse Boerenoorlog voor hun vrijheid hadden gevochten. Naast Florian Geyer (ca. 1490–1525), de boerenleider uit 1525, werden ook dichters als Wolfram von Eschenbach (1170/75–na 1220) en de kunstenaar Balthasar Neumann (1687–1753) als rolmodellen gekozen. Hellmuth stelde een Mainfrankische Kunstprijs in, die later werd omgedoopt tot de Max-Reger-Prijs. De toevoeging "Mainfranken" dook vanaf dat moment in veel namen op, zoals het Mainfränkisches Museum en de partijkrant Mainfränkische Zeitung, die van 1934 tot 1945 verscheen. De gouwtentoonstelling van 1939, getiteld Mainfranken wie es strebt und schafft ("Mainfranken zoals het streeft en werkt"), moest een omvangrijke presentatie van de prestaties van de regio bieden.
Al drie weken vóór de eerste grote landelijke boycotactie tegen Joden op 1 april dwong Hellmuth op 11 maart 1933 in Würzburg de tijdelijke sluiting af van Joodse winkels, advocatenkantoren en artsenpraktijken. De economisch adviseur van de nazi-gouw, de Gauwirtschaftsberater Kurt Hasslinger, was van plan de 'arisering' (de gedwongen verkoop aan niet-Joden) van Joodse bedrijven te versnellen. Vooral zijn opvolger vanaf 1937/38, dr. Hans Vogel, greep hard in bij deze gedwongen verkopen, in het bijzonder in de veehandel in de regio Bad Kissingen/Hammelburg. Tijdens de Kristallnacht (Novemberpogrom) in 1938 werden talrijke synagogen en winkels verwoest. In november 1941 begonnen de deportaties van de Joodse bevolking naar het oosten.
De gouwleider was in 1939 teleurgesteld toen hem, op basis van de 'Verordening over de aanstelling van Rijksverdedigingscommissarissen' van 1 september 1939, het nieuwe ambt van Rijksverdedigingscommissaris niet werd toegekend. Dit kwam doordat de gouw met geen van de 18 Wehrkreise overeenkwam. Pas met de 'Verordening over de Rijksverdedigingscommissarissen en de eenwording van het economisch bestuur' van 16 november 1942 werden de partijregio's omgevormd tot Rijksverdedigingsdistricten. Hierdoor werd iedere gouwleider alsnog Rijksverdedigingscommissaris. Daarnaast was Hellmuth sinds 1940 commissaris voor de volkshuisvesting in zijn regio. Op 6 april 1942 werd hij afgevaardigde van de 'Algemeen Gevolmachtigde voor de Arbeidsinzet' en op 25 september 1944 leider van de Volkssturm in de regio Mainfranken.
In het Dr.-Hellmuth-Plan werd de kolonisatie van de hoogten van de Rhön en de Spessart gepland met een speciaal geselecteerde groep mensen. Dit plan mislukte uiteindelijk, met uitzondering van de bouw van de Rhönhof in 1937.Archive.today: Rhönportal: Ludwig-Siebert-Hof oder Rhönhof bei Hausen (Historische Stätte). Geraadpleegd op 2 september 2026. De Würzburgse arts en leider van het Rassenpolitiek Bureau in de regio, Ludwig Schmidt, voerde rassenbiologische onderzoeken uit onder de bevolking. Van 3 tot 6 oktober 1940 werden op bevel van de gouwleider in totaal 777 patiënten uit de psychiatrische inrichting Schloss Werneck overgeplaatst. De helft van hen kwam terecht in de psychiatrische en verpleeginrichting Lohr am Main. De andere helft werd via verschillende tussenstations overgebracht naar de moordcentra voor de als 'euthanasie' aangeduide moord op mensen met psychische aandoeningen en handicaps, kasteel Sonnenstein bij Pirna en slot Hartheim bij Linz, waar zij werden vergast.
Ambtsbekleders De volgende personen behoorden tot de gouwleiding:
Gauleiter: Otto Hellmuth (1 oktober 1928 – 14 april 1945bavarikon: Hellmuth, Otto. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.Haus der Bayerischen Geschichte: Hellmuth, Dr. Otto. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.Höffkes 1986, p.129.) Gauleiterstellvertreter: Ludwig Pösl (1 maart 1931 – september 1937bavarikon: Pösl, Ludwig. Geraadpleegd op 2 september 2026.), Friedrich Kühnreich (20 september 1937 - april 1945bavarikon: Kühnreich, Friedrich. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.) Gaugeschäftsführer: Friedrich Kühnreich (juni 1935WürzburgWiki: Friedrich Kühnreich. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.) Gaufrauenschaftsleiterin: Margarethe Schneider-Reichel Gauwohnungskommissar: Otto Hellmuth Gauwirtschaftsberater: Kurt Hasslinger
KreiseWayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Mainfranken. Geraadpleegd op 26 augustus 2026. Aschaffenburg-Alzenau Brückenau-Hammelburg Ebern Haßfurt Kissingen Kitzingen-Gerolzhofen Königshofen-Hofheim Lohr-Gemünden Marktheidenfeld-Karlstadt Münnerstadt Neustadt-Mellrichstadt Obernburg-Miltenberg Ochsenfurt Schweinfurt Würzburg-Stadt Würzburg-Land
Zie ook Gauehrenzeichen Gouw (NSDAP)
Externe links Territorial.de: Gau Mainfranken der NSDAP Calvin University: German Propaganda Archive: geïllustreerde lijst van gouwleiders Zukunft-braucht-erinnerung.de: Übersicht der NSDAP-Gaue, der Gauleiter und der Stellvertretenden Gauleiter 1933–1945 Wayback Machine: Verwaltungsgeschichte.de: Der Gau Mainfranken
Mainfranken