miniatuur|page=1|Voorpagina van de Engelstalige Java Government Gazette van 29 februari 1812, een directe voorganger van de Javasche Courant tijdens het Britse tussenbestuur miniatuur|De Landsdrukkerij te Batavia, omstreeks 1880 miniatuur|Zetmachines in de Landsdrukkerij, tussen 1900 en 1940

De Javasche Courant was een Nederlandstalige gouvernementskrant en het officiële nieuws- en bekendmakingsblad van Nederlands-Indië. Het blad verscheen van 1828 tot de Japanse bezetting in 1942 en opnieuw van 1946 tot 1949; vanaf 1947 werd de titel gespeld als Javase Courant. Het werd in Batavia door de Landsdrukkerij uitgegeven en stond onder toezicht van het koloniale bestuur.

Hoewel de krant naast officiële stukken ook nieuws, advertenties en beschouwende bijdragen opnam, was zij geen onafhankelijke krant. Haar geschiedenis weerspiegelt daardoor zowel de ontwikkeling van de koloniale nieuwsvoorziening als de veranderende verhouding tussen bestuur, persvrijheid en publiek debat in Nederlands-Indië.

Geschiedenis

Voorgangers

Een vroege krant in Batavia was de Bataviase Nouvelles, die van 1744 tot 1746 verscheen maar niet tot de directe voorlopers van de Javasche Courant behoorde. De reeks gouvernementskranten waaruit het blad voortkwam, begon in 1810 met de door gouverneur-generaal Herman Willem Daendels opgerichte Bataviasche Koloniale Courant. Dit weekblad werd hoofdzakelijk gevuld met officiële stukken en daarnaast met veelal sterk vertraagd nieuws uit Nederland en de rest van Europa.

Tijdens het Britse tussenbestuur volgde de Engelstalige Java Government Gazette, die van februari 1812 tot augustus 1816 verscheen. Dit blad combineerde de functie van staatscourant met een breder aanbod aan nieuws en bijdragen van lezers. Kort na het herstel van het Nederlandse gezag verscheen in augustus 1816 de Bataviasche Courant. Met ingang van nummer 2 van de jaargang 1828, gedateerd 3 januari, werd de titel gewijzigd in Javasche Courant.

Open koers

De titelwijziging was een initiatief van redacteur Guillaume de Serière. Onder zijn leiding ging de krant driemaal per week verschijnen en kreeg zij meer ruimte voor nieuws uit de archipel, reizen, landbouw, wetenschap, volkenkunde en literatuur. Lezers werden uitgenodigd zich in ingezonden stukken over publieke kwesties uit te spreken. Met steun van gouverneur-generaal Leonard du Bus de Gisignies verschenen zelfs kritische beschouwingen over het gouvernement, het leger en de rechterlijke macht. Voor een officiële koloniale krant was deze redactionele vrijheid uitzonderlijk.

De open fase was kort. De Serière vertrok midden 1829 en in november van dat jaar kreeg zijn opvolger de instructie het blad weer in de eerste plaats als officiële staatscourant te redigeren. Na het aantreden van gouverneur-generaal Johannes van den Bosch in januari 1830 verdwenen kritiek en polemiek grotendeels. Officiële bekendmakingen en samenvattingen van buitenlands nieuws gingen opnieuw het karakter van de krant bepalen. Deze koerswijziging viel samen met de invoering van het cultuurstelsel en een bredere terughoudendheid van het koloniale bestuur tegenover openbare meningsvorming.

Latere jaren

In de negentiende eeuw behield de Javasche Courant een bijzondere positie tegenover de opkomende particuliere pers. Tot het einde van de jaren 1840 bezat de Landsdrukkerij in Batavia feitelijk het monopolie op het drukken van kranten. Ook nadat particuliere nieuwsbladen als de Java-Bode en het Bataviaasch Handelsblad waren ontstaan, bleef de Javasche Courant het regeringsorgaan.

De uitgave werd tijdens de Japanse bezetting in 1942 onderbroken. Op 11 april 1946 verscheen opnieuw een eerste nummer, nu met de ondertitel officieel nieuwsblad. Vanaf nummer 60 van 1 augustus 1947 werd de titel gespeld als Javase Courant. De laatste jaargang verscheen in 1949. In 1950 nam Berita Negara Republik Indonesia Serikat, het officiële publicatieblad van de Verenigde Staten van Indonesië, haar functie over.

Functie en inhoud

De Javasche Courant vervulde voor Nederlands-Indië een functie die vergelijkbaar was met die van de Staatscourant in Nederland. Zij publiceerde onder meer benoemingen, besluiten, reglementen, verordeningen en andere mededelingen betreffende de overheidsdienst. De krant moet niet worden verward met het afzonderlijke Staatsblad van Nederlandsch-Indië, waarin algemeen verbindende voorschriften formeel werden afgekondigd.

Naast het officiële gedeelte bevatte het blad handels- en scheepvaartberichten, marktprijzen, aanbestedingen, gerechtelijke aankondigingen, familieberichten en advertenties. In verschillende perioden verschenen omvangrijke bijvoegsels, onder meer met statuten van verenigingen en naamloze vennootschappen, plaatselijke verordeningen, mijnbouwverslagen, scheepsbewegingen en verslagen van eindexamens. Vooral in de eerste jaren waren er ook reisverslagen, beschrijvingen van vulkaanuitbarstingen, bijdragen over de koffie- en rijstcultuur, natuurhistorische waarnemingen, gedichten en boekbesprekingen.

Als regeringsblad maakte de krant tevens deel uit van het koloniale persstelsel. In de jaren 1930 werden besluiten waarbij particuliere kranten op grond van de zogenoemde persbreidel tijdelijk werden gesloten, in de Javasche Courant bekendgemaakt. Zo vormde juist het officiële blad het publicatiekanaal voor maatregelen tegen andere persorganen.

Betekenis

De berichtgeving vond ook buiten Nederlands-Indië verspreiding. Het Japanse overheidsbureau Bansho Shirabesho selecteerde berichten over buitenlandse aangelegenheden uit de nummers van augustus tot en met november 1861. Deze verschenen in 1862 in 23 delen als de Japanse vertaling Kanpan Batahiya shinbun.

De bewaard gebleven jaargangen vormen een bron voor onderzoek naar het koloniale bestuur en het economische, sociale en dagelijkse leven in de archipel. Zo gebruikte economisch historicus Jan Luiten van Zanden in een studie naar de Javaanse landbouw en kapitaalmarkt prijsgegevens uit de Bataviasche Courant en de Javasche Courant over de periode 1823–1853. Duizenden afleveringen zijn digitaal raadpleegbaar via onder meer Delpher en het Internet Archive.

Externe links Gedigitaliseerde afleveringen van de Javasche Courant in Delpher Gedigitaliseerde afleveringen van de Javasche Courant in het Internet Archive De Indische archipel in de gouvernementskranten, 1812–1830 door Gerard Termorshuizen in de DBNL

Categorie:Indonesische krant Categorie:Media in Nederlands-Indië