De oude kantwerksterHet schilderij staat ook bekend als Een oude kantwerkster in een keuken, vgl. RKD. is een schilderij van Nicolaes Maes vervaardigd rond 1655. Het werk toont een bejaarde vrouw die in een sober, halfduister interieur met uiterste precisie over haar kantkloswerk gebogen zit. Sinds 1994 maakt het deel uit van de collectie van het Mauritshuis in Den Haag.
Voorstelling Het schilderij toont een oude vrouw die geconcentreerd aan het kantklossen is in een eenvoudig binnenhuis met een oranje tegelvloer. De vrouw draagt een zwart lijfje met rode mouwen, een witte kraag die uitloopt in twee punten, een wit schort en een strak wit hoofdkapje dat haar gezicht omlijst. Deze sobere, traditionele kleding onderstreept dat de vrouw van eenvoudige komaf is. Op haar neus rust een knijpbril, een kenmerkend attribuut van de oude dag. De vrouw werkt aan een kantkloskussen dat steunt op een speciaal houten tafeltje met een verstelbare poot. Aan de zijkant van het kussen hangt een schaartje aan een koord.
De focus van de voorstelling ligt op de fysieke handeling van het kantklossen en de rimpelige, door werk getekende handen van de vrouw, die de schilder met beheerste, kleine penseelstreken heeft weergegeven. Tussen de vingers van haar linkerhand houdt zij twee klosjes geklemd, met haar rechterhand steekt zij een speld in het patroon.
Links van de vrouw staat een lage houten kast waarop zich een stilleven van aardewerken potten en kannen, een handbezem en een bundel zwavelstokjes bevindt. Aan de achterwand hangen messen, een aardewerken vergiet en rechts een mand gevuld met eieren. Door het aanbrengen van kleine, witte toetsen wist Maes de reflectie en de textuur van het geglazuurde aardewerk op realistische wijze na te bootsen.
De compositie vertoont een duidelijke tweedeling en verraadt de invloed van Maes' leermeester Rembrandt van Rijn in het gebruik van licht en schaduw. De linkerzijde van het vertrek is in duisternis gehuld, terwijl van rechts een zachte lichtbron binnenvalt die het witte hoofdkapje, de rode mouwen en het werk op het kussen sterk accentueert. Het kleurenpalet is sober en harmonieus gehouden, gedomineerd door warme aardetinten, diepzwart, helderwit en het afstekende rood van de mouwen.
In de zeventiende eeuw hadden voorstellingen van handwerkende vrouwen een moraliserende betekenis. Huisvlijt zoals kantklossen, naaien en spinnen werd geprezen als symbool van vrouwelijke deugdzaamheid. Van Maes zijn nog zeker zes werken bekend waarop kantklossen een belangrijke rol speelt. Meestal zijn jonge vrouwen afgebeeld. De combinatie van de hoge leeftijd van de vrouw en haar onvermoeibare werklust op De oude kantwerkster past in de traditie van vrome weduwen die hun resterende levensdagen nuttig doorbrengen met huishoudelijk werk en overpeinzing.
Herkomst De oude kantwerkster bevond zich in diverse Engelse privécollecties, waaronder die van de kunst- en boekenverzamelaar Edward Vernon Utterson en vermoedelijk die van John Rushout, de tweede Baron Northwick. Via overerving en veilingen in Londen verhuisde het werk in de twintigste eeuw naar particuliere verzamelingen in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Duitsland. Op 6 juli 1994 werd het schilderij bij Sotheby's in Londen aangekocht door het Mauritshuis in Den Haag. Deze verwerving werd gerealiseerd met financiële steun van de Stichting Vrienden van het Mauritshuis, het Fonds 1818 en de Vereniging Rembrandt.
Afbeeldingen
Literatuur (2019). Nicolaes Maes. Zwolle: Waanders Uitgevers. p. 96-99
Externe links
Categorie:Schilderij in het Mauritshuis Categorie:Schilderij van de Nederlandse Gouden Eeuw