Het Nesser Convent, ook Nesker Convent, was een klooster en commanderij van de Duitse Orde in Nes in de huidige gemeente Heerenveen.
Geschiedenis Ontstaan De commanderij was gevestigd op een terp nabij de Boorne. De nederzetting ontstond vóór 1242, maar de precieze stichtingsdatum is niet bekend. Lokale bronnen noemen 1228 als stichtingsjaar terwijl de eerste zekere schriftelijke gegevens uit 1243 dateren. Ridderlijke Duitsche Orde Balije van Utrecht vermeldt dat de vestiging vóór 1242 tot stand kwam.
De commanderij ontstond waarschijnlijk in een gebied waar al een parochiekerk aanwezig was. Deze kerk werd in de organisatie van de Duitse Orde opgenomen. De vestiging van de orde in Nes wordt in verband gebracht met Friese kruisvaarders en hun contacten met de Duitse Orde. De orde had naast haar religieuze functie ook een verzorgende en hospitaalfunctie.
De commanderij Het Nesser Convent was geen klooster in de gebruikelijke zin van een gesloten monnikengemeenschap, maar een commanderij van de Duitse Orde. De gemeenschap bestond uit priesters en lekenbroeders. Daarnaast waren er aanvankelijk ook vrouwelijke religieuzen aan de vestiging verbonden. Deze groep ontwikkelde zich later tot een afzonderlijke gemeenschap bij Luinjeberd.miniatuur|Akte door Sifried, bisschop van Keulen, houdende toestemming tot overdracht van het patronaatrecht van de onder Oldeboorn liggende kapel van Lyedingaberde (Luinjeberd) door de buren van die plaats aan het Duitse huis te Nesse (Nes), 1281 juni 13. Onder de commanderij van Nes vielen ook nog drie conventen in Wolde in West-Stellingwerf, in Oldakatrip of Katrijp bij Luinjeberd onder Aldeboarn, en in Oudeschoot onder Schoterland.
De belangrijkste taak van de gemeenschap was van kerkelijke aard. Vanuit Nes werden geestelijken opgeleid en werden verschillende kerken in de omgeving van priesters voorzien. De kerk van Oldeboorn was hierbij van bijzonder belang. In 1243 schonk de bisschop van Utrecht de kerk van Oldeboorn met de bijbehorende landerijen aan het convent van Nes. Aan deze schenking was een jaarlijkse financiële vergoeding verbonden.
De commanderij beschikte daarnaast over aanzienlijke grondbezittingen. Het convent bezat landerijen en boerderijen in de omgeving van Nes en had daarmee ook een belangrijke economische functie. Lokale historische bronnen vermelden dat een groot deel van het omliggende grondbezit met het convent verbonden was.
412x412px Kerkelijke functie De commanderij van Nes vormde in de middeleeuwen een belangrijk centrum van de Duitse Orde in Zuidoost-Friesland. De gemeenschap was betrokken bij verschillende kerken en kapellen in de omgeving. De hoofdtaak van de conventen in Nes en Schoten bestond volgens historisch onderzoek vooral uit het opleiden en leveren van priesters voor de eigen kerken.
De positie van Nes was daardoor niet uitsluitend lokaal. De commanderij maakte deel uit van een groter netwerk van bezittingen en religieuze instellingen van de Duitse Orde in Friesland. Vanuit Nes stonden ook andere religieuze instellingen in relatie tot de Duitse Orde. Zo was er een verbinding met het vrouwenklooster bij Luinjeberd dat later de naam Steenkerk kreeg.
miniatuur|Bronzen wierookvat uit het klooster van Nes, afgebeeld op een lithografie uit 1872
Bezittingen Naast de kerkelijke activiteiten vormden landbouwgronden een belangrijk onderdeel van het bezit van de commanderij. Het convent beschikte over verschillende landerijen en boerderijen. Een voorbeeld hiervan is It Kathûs bij Nes, dat als een voormalige kloosterboerderij met het Nesser Convent in verband wordt gebracht. Het grondbezit zorgde ervoor dat de commanderij ook buiten het eigen terrein een zichtbare aanwezigheid had.
Reformatie De geschiedenis van het Nesser Convent veranderde ingrijpend tijdens de Reformatie. In 1580 koos Friesland de zijde van de opstandige gewesten tegen koning Filips II. De katholieke instellingen werden opgeheven en hun bezittingen kwamen onder het bestuur van de gewestelijke overheid. Ook de commanderij van Nes werd in 1580 opgeheven.
Met de opheffing kwam een einde aan het religieuze gebruik van het convent. De gebouwen van de commanderij en de bijbehorende kerk verloren hun oorspronkelijke functie. Volgens de Ridderlijke Duitsche Orde Balije van Utrecht veranderden de gebouwen vervolgens in ruïnes die in de loop van de achttiende eeuw grotendeels werden opgeruimd.
In 1604 bleef de commanderij van Nesse als geconfisqueerd goed in handen van de Staten van Friesland. De commanderij van Schoten werd daarentegen met haar toebehoren aan de Duitse Orde teruggegeven. miniatuur|De klokkenstoel van Nes, op de overgebleven terp van het voormalige Nesserconvent.
Verval De kloostergebouwen verdwenen geleidelijk uit het landschap. De kerk bleef langer bestaan dan de overige gebouwen van het convent maar raakte uiteindelijk eveneens in verval.
De 'Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst' uit 1930 vermeldt dat in Nes van de vermoedelijk bij de commanderij van de Duitse Orde behorende kerk die in de 17e eeuw werd gesloopt alleen het kerkhof was overgebleven. Op het kerkhof stond een overhuifde klokkenstoel en bevond zich een gebeeldhouwde grafzerk uit de eerste helft van de 16e eeuw.
Hieruit blijkt dat het voormalige kloostercomplex in de 17e en 18e eeuw vrijwel volledig uit het zichtbare landschap verdween. De terp bleef echter bestaan en bleef als begraafplaats in gebruik.
Grafzerken en archeologische resten Hoewel de gebouwen verdwenen, zijn er verschillende aanwijzingen voor de vroegere aanwezigheid van de commanderij bewaard gebleven. Op de begraafplaats zijn resten van grafzerken van personen die met het convent verbonden waren aangetroffen. Volgens de Ridderlijke Duitsche Orde Balije van Utrecht herinnert een fragment van een grafzerk van Reiner van der Elburg, die in 1547 overleed, nog aan de Duitse Orde.
Ook lokale historische bronnen vermelden dat bij werkzaamheden aan de klokkenstoel in 1907 fragmenten van een oude commandeurszerk werden gevonden.
miniatuur|150px|Wapen van Nes Herinnering aan de Duitse Orde In het wapen en de vlag van Nes zijn nog sporen van de geschiedenis van het dorp en het voormalige klooster van de Duitse Orde terug te vinden.
Zie ook Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht
Categorie:Voormalig klooster in Friesland Categorie:Commanderij van de Duitse Orde Categorie:Geschiedenis van Heerenveen Categorie:Voormalig bouwwerk in Heerenveen