De Keistadfeesten vormen een meerdaags cultuur-historisch stadsfestival in de Nederlandse stad Amersfoort. Het evenement, dat zijn oorsprong vindt in 1971, viert de historische geuzenaam van Amersfoorters als "keitrekkers". Na een onderbreking van vijftien jaar keerde het festival in 2024 terug op de Amersfoortse evenementenkalender.
Historische achtergrond (1661) De basis voor de feesten ligt in een weddenschap uit 1661. De Amersfoortse jonkheer en dichter Everard Meyster, beter bekend als "De Dolle Jonker", sloot in een café een weddenschap af met enkele vrienden om een bedrag van 3.000 gulden. Meyster beweerde dat hij de inwoners van Amersfoort zo gek kon krijgen om een zwerfkei van 7.157 kilo naar de stad te slepen. De kei lag destijds op de Waelberch, de huidige Stompert nabij Soesterberg, zo'n zes kilometer buiten het centrum.
Op 7 juni 1661 wist Meyster zo'n 400 Amersfoorters te mobiliseren. Gelokt met de belofte van overvloedig bier en krakelingen trokken de inwoners de kei op een grote houten slee via de Utrechtsepoort de binnenstad in, waar het gevaarte op de Varkensmarkt werd geplaatst. Toen de inwoners achteraf ontdekten dat hun zware inspanning het resultaat was van een uit de hand gelopen grap en een weddenschap, sloeg de feestvreugde om. Omliggende dorpen en steden bespotten de Amersfoorters, waarna de spotnaam "keitrekkers" werd geboren. Uit schaamte besloot het stadsbestuur de kei in 1672 te begraven onder de Varkensmarkt. Pas in 1903 werd de Amersfoortse Kei definitief opgegraven, waarna het object uitgroeide tot een symbool van stadstrots en de spotnaam veranderde in een geuzenaam.
Culturele betekenis en folklore alt=De_Amersfoortse_Steentrekking,_1661_Amersfoortsche_Feestelyke_Groote_Steen-trecking_(titel_op_object),_RP-P-OB-82.305|miniatuur Hoewel de Keistadfeesten hun naam ontlenen aan de Amersfoortse Kei, staat binnen het festival niet de steen of kei zelf centraal, maar de culturele betekenis die eraan is verbonden. De gebeurtenis van 1661, waarbij Everard Meyster erin slaagde honderden Amersfoorters te mobiliseren om een zwerfkei naar de stad te trekken, vormt een symbolische basis voor het moderne stadsfeest. In historische publicaties wordt deze actie beschreven als een grap die uitmondde in een collectieve prestatie, een motief dat in de hedendaagse Keistadfeesten terugkomt in thema’s als samenwerking, folklore en stedelijke identiteit.
De datum 7 juni 1661, waarop de Kei de stad bereikte, wordt in historische publicaties genoemd als een markant moment in de Amersfoortse folklore-geschiedenis. Binnen de Keistadfeesten fungeert deze gebeurtenis vooral als een symbolisch referentiepunt. In moderne edities wordt het verhaal van de “keitrekkers” gebruikt als inspiratie voor historische optochten, theatrale elementen en educatieve programma’s die de 17e‑eeuwse traditie verbinden met hedendaagse stadsactiviteiten.
Geschiedenis van de Keistadfeesten Eeuwfeesten en Middenstandsfeesten In 1959 viert Amersfoort groots de Eeuwfeesten en in 1961 en 1962 de middenstand- en Keifeesten.
De eerste opzet en de "buitenlandse keien" (1971–1980) alt=Sir_James_Miller_(waarnemend_burgemeester_Londen)_en_burgemeester_Troostwijk_van,_Bestanddeelnr_924-8404|miniatuur|Sir James Miller (waarnemend burgemeester Londen) en burgemeester Troostwijk van Amersfoort bij de Engelse Kei op het Lieve Vrouwekerkhof in Amersfoort In 1971 organiseerde de gemeente Amersfoort voor het eerst de officiële Keistadfeesten om de Keigeschiedenis te vieren. De Amersfoortse Contactcommissie (ACC) had onder leiding van wethouder Huslage samen met de VVV veel organisatiewerk verzet. Het concept was uniek en hield in dat er jaarlijks een buitenlands gastland werd uitgenodigd. Dit gastland moest als geschenk een eigen, karakteristieke kei meebrengen naar Amersfoort.
Dit onderdeel werd in 1971 afgetrapt door voormalig en plaatsvervangend burgemeester van Londen, James Miller, burgemeester Maurits Troostwijk van Amersfoort en de Amersham - Amersfoort vereniging. Namens deze vereniging was de Britse constructiedirecteur Reg Woolacott aanwezig, die namens de burgers van Amersham een origineel balustrade-element van de afgebroken London Bridge schonk (het zogeheten London Bridge-monument in Amersfoort).
In 1971 vond vanuit de gemeente het eerste Keistadfeest met een eigen logo plaats. De steen van de beroemde London Bridge krijgt in 1971 als eerste ‘vreemde’ kei, tijdens de Keistadfeesten, een plaatsje naast de Amersfoortse Kei aan de Stadsring in Plantsoen Zuid. Het feest werd mede door de beroemde steen een succes. Vanaf 1971 t/m 2009 werden de Keistadfeesten jaarlijks georganiseerd.
Amersfoortse Contactcommissie In 1975 kreeg de Amersfoortse Contactcommissie de verantwoordelijkheid voor de organisatie van de Keistadfeesten. In 1993 werd de commissie omgevormd tot een stichting die volledig door vrijwilligers werd gedragen. Het doel van de organisatie was “de leefbaarheid van en de belangstelling voor Amersfoort te bevorderen”
39 feesten met 24 keien miniatuur|Keitrekkers bereiken met de Oostenrijkse kei in 1972 de Varkensmarkt. Na 1971 volgden keien uit landen als Canada, Frankrijk, Oostenrijk, België, Zwitserland, Portugal en Turkije. Deze stenen werden geplaatst in het plantsoen langs de Stadsring (de petrografische tuin), direct naast de originele Amersfoortse Kei. Vanwege de hoge ontvangstkosten voor de gastlanden stopte de actieve import van stenen rond 1980, al bleef het festival ook zonder het 'kei-schenk', een grootschalig begrip in de stad. De Eeuwfeesten en Middenstand- en Keifeesten van 1961 en 1962 niet meetellend, komt het totaal op 39 Keistadfeesten en 24 keien, dat door de gemeente Amersfoort en/of de Amersfoortse contactcommissie werd georganiseerd. Het totaaloverzicht is terug te vinden in het keienrouteboekje van Bart Beeftink.
Bloeitijd en programma (1980-2009) In de jaren 80 en 90 groeiden de Keistadfeesten uit tot het centrale stadsfeest van Amersfoort. Het programma bestond traditiegetrouw uit een vaste reeks cultuurhistorische en volksvermaak-activiteiten, waaronder: miniatuur|Paalzitten op de Kamp in Amersfoort, tijdens de Keistadfeesten 1978 Een historische optocht waarbij een 'kei-geschenk' door de binnenstad werd getrokken, als verwijzing naar de gebeurtenis uit 1661; Een theatrale bestorming van de Koppelpoort; Publieksactiviteiten zoals een taptoe, braderieën en Paalzitten; De "Clowntjeshof", een speciaal kinderprogramma op het plein de Hof.
Beëindiging (2009) Met de viering van het 750-jarig bestaan van Amersfoort in 2009 werd het festival beëindigd. In de periode die volgde, verschoof het lokale evenementenlandschap naar andere initiatieven, zoals het straattheaterfestival Spoffin, het foodfestival Lepeltje Lepeltje, het muziekfestival Into the Woods, het smartlappen festival, het wereldmuziekfestival Dias Latinos en het reeds bestaande Amersfoort Jazz. Desondanks gingen er in de loop der jaren in de stad geregeld stemmen op om de traditionele Amersfoortse Keistadfeesten in ere te herstellen.
Heroprichting (2024–heden) miniatuur|Historische optocht 2026 met het keitrekken van een replica van de Kei Na een afwezigheid van vijftien jaar werd in maart 2024 op initiatief van de lokale horeca en vrijwilligers de terugkeer van de Keistadfeesten aangekondigd. Sindsdien is het festival weer een jaarlijks terugkerend zomerevenement in de binnenstad geworden , waarvan de coördinatie en het programma worden verzorgd door Stichting Feesten in de Keistad. Bij deze vernieuwde edities worden traditionele elementen, zoals de historische optocht rond Everard Meyster, oud-Hollandse spelletjes en de Clowntjeshof, gecombineerd met hedendaagse stadsactiviteiten zoals livemuziek op de Groenmarkt en horeca-activiteiten op het Lieve Vrouwekerkhof.
De geschiedenis van het festival, het ontstaan van de keistadfeesten en de herkomst van de buitenlandse keien zijn in deze periode aanvullend gedocumenteerd in de online publicaties van website "Amersfoort Festivalstad" (Riekje Hoffman) en website "Amersfoort van Kei tot Feest!" (Bart Beeftink).
Zie ook Amersfoortse Kei London Bridge-monument in Amersfoort Reg Woolacott Everard Meyster
Vastlegging
De rijke cultuur- en evenementenhistorie van de stad wordt uitgebreid beschreven in het boek "Amersfoort Festivalstad" (ISBN 9789492055699 ). Het ontstaan van de feesten en het verhaal achter de Engelse kei uit 1971 zijn eveneens beschreven in historische publicaties: het e‑book "Amersfoort van Kei tot Feest!" en het gedrukte boek "De Verloren Brug" (ISBN 9789083192901 ).
Externe links Officiële website van de Keistadfeesten
Categorie:Cultuur in Amersfoort Categorie:Festival in Nederland Categorie:Geschiedenis van Amersfoort