miniatuur|Stad Oudenaarde met deelgemeentenDe reuzen van Oudenaarde zijn een verzameling reuzenfiguren die verbonden zijn met de Oost-Vlaamse stad Oudenaarde en haar deelgemeenten.
De reuzen vormen niet een uniforme familie: verschillende deelgemeenten hebben eigen reuzenfamilies, terwijl sommige reuzen als afzonderlijke figuren worden beschouwd. Het geheel weerspiegelt daardoor de lokale geschiedenis en volkscultuur van zowel Oudenaarde als de omliggende gemeenten. Er waren in 2026 in acht van de dertien deelgemeenten reuzen bekend. Naast de nog bestaande figuren zijn uit verschillende deelgemeenten ook oudere, inmiddels verdwenen reuzen gedocumenteerd.
De reuzenfamilie van Oudenaarde is een onderdeel van de Reuzen in Vlaanderen vzw, die de reuzencultuur in stand houdt in de Vlaamse gemeenten. De reuzen behoren tot verschillende lokale feestcomités, wijkverenigingen en folkloristische organisaties en worden vooral ingezet bij kermissen, fiertel- en folklorestoeten en andere lokale festiviteiten. Twee reuzenbeheerder, met name De Einse Reuzen en het comité van de Fiertel Volkegem, maken officieel deel uit van de Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed.
Geschiedenis Het mysteriespel van Sint-Joris en de draak werd in de vijftiende eeuw vaak vermeld. Ook in Oudenaarde versloeg Sint-Joris de draak en deed dat, in de eerste helft van de negentiende eeuw, ook in meerdere andere gemeenten.
De huidige reuzencultuur kent een geschiedenis die teruggaat tot de eerste helft van de twintigste eeuw en waarin zowel stadsfiguren, dorpspersonages als historische en folkloristische figuren werden verbeeld. In Eine ontstond rond 1903 een eerste generatie met Promotheus, Dorothea en Mina, waarna omstreeks 1923 Proostie en Mele werden toegevoegd en later Fietje als dochter van het reuzenpaar volgde, daarnaast waren er in de wijk Den Doorn Dorus en Mimie (1963) en hun naamloos kind (1965). De huidige Einse reuzenfamilie wordt gevormd door Proostie, Mele, Fietje en Nestie, waarbij Nestie wordt verbonden met dorpsfiguren en kunstenaars uit Eine.
In Oudenaarde zelf verschenen in 1932 de Noorderwijkse reuzen Nantie en Dora, in 1935 gevolgd door hun dochter Mona. In 1938 kreeg Leupegem het echtpaar Djoos van ter Stroelbeke en Petronella van de Roo Zee, gevolgd door hun dochter Barbara in 1939, in 1956 kwamen daar Nonkel Miele, Tante Nette en Flupe Vanderkannen bij. Mater kreeg in 1948 de reuzen Peet en Buije, gevolgd door Snoepie in 1950, die uitgroeiden tot een vaste reuzenfamilie binnen de plaatselijke fierteltraditie. In Ename werden Berty de Blijveghem en Bette de Geerenhouweghem respectievelijk in 1957 en 1958 als reuzen van de wijk Smeerop gebouwd.
De reus van de Deinzestraat in Bevere, ontstond omstreeks 1960, maar verdween na de fusie van Bevere met Oudenaarde in 1965.
In Nederename ontstond in 1964 Financius Dickus Bachus Vander Bieren, in 1965 gevolgd door Reynilde Financia Vander Zwieren en in 1966 door hun zoon Joopie Pieter Leon, deze reuzen verdwenen omstreeks 1970. Heurne kreeg in 1965 Tieste Stekleuje en in 1966 Coletta Snoezepoeze, die na restauratie opnieuw aan het publiek werden voorgesteld en in 2026 opnieuw in stoeten uitkwamen. In Volkegem ontstond in 1974 het historische echtpaar Baron d'Algambra en Markiezin van Beerleghem, gevolgd door hun zoon Baron d'Auweghem, ook Gerard d'Ouweghem genoemd, in 1976, later werd ook Luce de La Kethulle als reus met de Volkegemse traditie verbonden. In 1981 verscheen de reus Adriaen Brouwer in Oudenaarde voor het eerst en groeide hij uit tot een van de bekendste hedendaagse Oudenaardse reuzen.
De reuzencultuur werd in de daaropvolgende decennia verder gedragen door lokale feestcomités, wijken, verenigingen en fiertelorganisaties, waardoor een netwerk van afzonderlijke maar onderling verbonden reuzenfamilies ontstond. De fusies van 1965, 1971 en 1977 brachten de verschillende dorpsgemeenschappen bestuurlijk samen binnen Oudenaarde, maar hun eigen reuzentradities bleven grotendeels afzonderlijk bestaan. Sommige reuzen verdwenen daardoor in de loop van de twintigste eeuw, terwijl andere werden gerestaureerd of opnieuw in gebruik genomen.
Tijdens de Erfgoeddag van 22 april 2018 in het Provinciale Erfgoedcentrum Ename werd er gezocht naar "dé" Reus van Oudenaarde. De winnaar was Proostie uit Eine. Een overzicht vermeldt naast Adriaen Brouwer de families van Eine, Mater, Leupegem, Volkegem en Nederename, en illustreert daarmee de sterke geografische spreiding van de traditie binnen de huidige gemeente.
De koppen van de Einse reuzen werden gerestaureerd en de Heurnse reuzen werden in 2025 opnieuw voorgesteld. De hedendaagse traditie omvat onder meer de reuzen van Eine, Heurne, Leupegem, Mater, Volkegem en Oudenaarde en wordt gedragen door lokale beheerders en feestcomités, de Einse Reuzen en de reuzen van de Fiertel van Volkegem zijn opgenomen bij de erkende reuzenbeheerders binnen de Vlaamse inventaris van immaterieel cultureel erfgoed.
De Reuzenstoet in Oudenaarde op 26 april 2026 vormde het sluitstuk van een grootschalig restauratieproject van de Oudenaardse reuzen. Het project was een van de winnende voorstellen binnen het Burgerbudget 2024. Het omvatte een inventarisatie van alle reuzen en maakte een budget van 25.000 euro vrij om de reuzen te herstellen.
Overzicht De dertien deelgemeenten van Oudenaarde tellen samen 31 bestaande reuzen (2026). In vier deelgemeenten zijn geen reuzen gekend, met name in Edelare, Melde, Mullem en Welden. Daarnaast zijn er ook zes verdwenen reuzen.Van Damme (1980)
Naam Aantal Reuzen (Wijk of comité, naam + verschijningsdatum) BestaanBevere0 + 1Deinzestraat: Naamloos (1960)tot 1965Edelare 0 - -Eine 8 + 3 * Feestcomité: Promotheus (±1903), Proostie (±1923), Dorothea (±1903), Meele (±1923), Mina (1903) en Fietje (1971)* Den Doorn: Dorus (1963) en Mimie (1963) en hun naamloos kind (1965)* Janie (O.D.A) en Nestie * tot heden* tot 1968* tot hedenEname2Smeerop: Berty Reus de Blijveghem (1957), Bette Reuzin de Geerenhouweghem (1958)tot 1964Heurne2Feestcomité: Tieste Stekleuje (1965), Coletta Snoezepoeze (1966)tot hedenLeupegem 6 * Feestcomité: Djoos van ter Stroelbeke (1938), Petronella van de Roo Zee (1938) en hun kind Barbara (1939)* Leupegemstraat: Nonkel Miele (1956) en Tante Nette (1956)* Georges Lobertstraat: Flupe Vanderkannen (1956) * tot heden* tot ±1972* tot ±1972Mater3Feestcomité: Peet (1948), Buije of Buile (1948) en Snoepie (1950)tot hedenMelden 0 - -Mullem 0 - -Nederename 6* Stationsweg / Aalstbaan / Molenweg / Pontstraat: Financius Dickus Bachus Vander Bieren (1964), Reynilde Financia Vander Zwieren (1965) en Joopie Pieter Leon (1966)* Feestcomité: Corneel (of Korneel), Tante Nele en Pierrot* tot 1970* tot hedenOudenaarde4 + 2 * N.C.M.V.: Hanske de Krijger (1947) en zijn Gezellin (1947)* Noorderwijk: Nantie (1932), Dora (1932) en Mona (1935)* Adriaen Brouwer (1981) * tot ±1953 * tot heden* tot hedenVolkegem3Feestcomité: Baron d’Algambra (1974), Markiezin Van Beerleghem (1974), Baron d’Auweghem (1976) en Luce de la Kethulle tot hedenWelden 0 - -
Reuzenfamilie Dit overzicht start met Oudenaarde, daarna in alfabetische volgorde alle deelgemeenten die een eigen reus hebben. Oudenaarde De bekendste reus van het stadscentrum is Adriaen Brouwer, genoemd naar de in Oudenaarde geboren schilder Adriaen Brouwer (1605-1638). De reus verscheen in 1981 voor het eerst tijdens de stoet van de Adriaen Brouwer Bierfeesten. Hij wordt nog steeds met deze festiviteiten verbonden en treedt er op in de jaarlijkse stoet.
Oudere bronnen vermelden daarnaast de reuzen Hanske de Krijger en zijn gezellin, die in 1947 werden geïntroduceerd door de N.C.M.V. of het Nationaal Christelijk Middenstandsverbond, het huidige UNIZO. Ook de Noorderwijk beschikte over een eigen familie met Nantie en Dora, geboren in 1932, en hun dochter Mona, uit 1935. De familie van Hanske de Krijger verdween omstreeks 1953, terwijl de reuzen van de Noorderwijk tot in de huidige periode zijn blijven bestaan.
Bevere Voor Bevere is een oudere reus uit de Deinzestraat bekend. Deze naamloze reus verscheen omstreeks 1960, maar verdween al vóór het midden van de jaren zestig. Er is geen huidige reus in Bevere gedocumenteerd. miniatuur|Einse Reuzen Proostie, Nestie, Fietje en Meele in 1995 Eine Eine heeft een van de omvangrijkste en oudste gedocumenteerde reuzentradities binnen Oudenaarde, met een oudere groep van het feestcomité van Eine en een familie van de wijk Den Doorn. Tot de historische figuren worden onder meer Promotheus, Proostie, Dorothea, Meele (ook als Mele geschreven), Mina en Fietje gerekend. De reuzen van Den Doorn waren Dorus en Mimie, met daarnaast een naamloos reuzenkind dat in 1965 verscheen. Een andere figuur, Nestie, is eveneens met de Einse reuzentraditie verbonden.
Van de historische groep zijn vooral Proostie, Nestie, Meele en Fietje bekend. De Einse reuzen zijn draagreuzen met een kooi van gevlochten twijgen en een hoofd van perskarton. Proostie or Posper, uit 1950, wordt voorgesteld als een herbergier en is 3 meter hoog en weegt 35 kg, zijn naam verwijst naar het plaatselijke gebruik om met een proost of toost te drinken. Hij verwijst naar Prosper De Maeght (1822-1894), in Eine bekend als de stichter van de Fietel. Mele (35 kg), afgeleid van Melanie, is zijn echtgenote en Fietje (25 kg), afgeleid van Sofie, hun dochter. De naam Nestie wordt in verband gebracht met toneelschrijver Nestor de Tiére (1856-1920) en de kunstschilder Ernest Vandendriessche (1894-1985), twee in Eine geboren kunstenaars.
Naast deze figuren worden ook een babyreus en enkele andere, later ontstane reuzen. Er is de reus Janie uit 2011 die werd gemaakt als eerbetoon aan het overleden lid van de ODA Boys, Jan Leutenez (vandaar de naam 'Janie'). De gelijkenis met hem is treffend en de reus draagt, net als de groepsleden, een zwart T-shirt met daarop in witte letters de groepsafkorting O.D.A.. De reus loopt regelmatig mee in lokale optochten en reuzenstoeten in de regio.
Tot slot zijn er de Burgemeester De Meulemeester, Kapie Muamba, Luc Desmet, Lieven Cnudde en Peter Simoens.
De Einse reuzen werden in 2019 betrokken bij hun eeuwviering en de viering van de lokale reuzentraditie. Bij die gelegenheid werden de door weersinvloeden beschadigde hoofden gerestaureerd. De reuzen worden beheerd binnen de lokale reuzentraditie van Eine en nemen deel aan stoeten in Oudenaarde en daarbuiten.
Ename De reuzentraditie van Ename wordt vertegenwoordigd door Berty Reus de Blijveghem en Bette Reuzin de Geerenhouweghem, die volgens het beschikbare overzicht respectievelijk in 1957 en 1958 verschenen. De twee figuren worden als een reuzenpaar voorgesteld. Berty en Bette namen onder meer deel aan de festiviteiten van Ename 1050. Tijdens het feestweekend in juli 2024 dansten beide reuzen op muziek van de Enaamse harmonie Sint-Cecilia.
Bertie en Bette, de reuzen. In 1959 werd beslist dat er twee reuzen zouden gemaakt worden. Ze werden ‘Bertie en Bette’ genoemd naar de voortrekkers van de nieuwe Smeeropfeesten, Albert en Elisabeth. De reuzen waren een gevlochten, rieten constructie met een hoofd dat gemaakt was van geweekt papier, waarmee de gezichten werden geboetseerd en daarna gekleurd. Het huwelijk werd voltrokken in het gemeentehuis op het Beaucarneplein.
Heurne De deelgemeente Heurne beschikt over de reuzen Tieste Stekleuje en Coletta Snoezepoeze. De twee figuren verschenen respectievelijk in 1965 en 1966. Hun hoofden werden in het kader van de bewaring van de lokale reuzencultuur gerestaureerd. Tijdens Erfgoeddag 2018 op 22 april werden ze in het Provinciaal Erfgoedcentrum in Ename samen met andere Oudenaardse reuzen voorgesteld.