Het Russisch-Georgisch vriendschapsmonument, ook wel bekend als het Monument voor het Verdrag van Georgijevsk of de Vriendschapsboog, is een monument in Georgië nabij de Dzjvaripas. Het werd in 1983 onthuld ter gelegenheid van de tweehonderdste verjaardag van het Verdrag van Georgijevsk en de op dat moment voortdurende vriendschap tussen Sovjet-Georgië en Sovjet-Rusland. Het was onderdeel van een drieluik met twee andere monumenten in Moskou en Tbilisi. Het project werd geleid door de Georgische kunstenaar Zoerab Tsereteli.
Locatie Het monument bevindt zich vlak onder de Dzjvaripas bij wintersportplaats Goedaoeri, aan de Georgische Militaire Weg, de hedendaagse S3 van Tbilisi naar de Russische grens. Het staat op ruim 2200 meter boven zeeniveau op een klif boven de 'Duivelsvallei' en het dal van de Aragvi, die 600 meter lager ligt. Het monument heeft een wijds uitzicht op de omliggende bergen van de Grote Kaukasus. De locatie is symbolisch op bijna het hoogste punt in de Georgische Militaire Weg, de belangrijkste weg tussen beide landen en de route waarlangs Rusland haar invloed in Transkaukasië uitbreidde.
Achtergrond miniatuur|Het vriendschapsmonument in Moskou. Het Russisch-Georgisch vriendschapsmonument in Goedaoeri was oorspronkelijk een van drie monumenten die werden gemaakt ter herdenking van tweehonderd jaar Russisch-Georgische betrekkingen, die allen in 1983 werden onthuld. In Moskou maakte de Georgische kunstenaar Zoerab Tsereteli het monument "Vriendschap voor altijd", een 42 meter hoge verticale zuil op het Tisjinskajaplein. De zuil bestond uit Georgische en Russische karakters, die in elkaar overliepen met woorden als 'Vrede', 'Arbeid', 'Eenheid' en 'Broederschap'.
Tsereteli maakte ook het derde monument, de "Vriendschapsknoop", dat aan de rand van Tbilisi stond langs de Georgische Militaire Weg richting Rusland. Dit monument toonde een grote gouden knoop en een rol perkament met de tekst van het Verdrag van Georgijevsk. De knoop stond symbool voor de verbonden lotsbestemming van het Georgische en Russische volk. Dit monument werd in 1991 in een symbolische daad na de onafhankelijkheid van Georgië vernietigd op bevel van president, Zviad Gamsachoerdia.
De twee monumenten in Georgië waren bij hun onthulling destijds niet zonder controverse. Politiek dissident Giorgi Tsjantoeria initieerde met zijn Nationaal-Democratische Partij in 1983 demonstraties tegen de viering van het Verdrag van Georgijevsk. Hij werd daarvoor twee jaar naar Rusland verbannen.
Ontwerp miniatuur|De natuurstenen cirkelvormige muur met boogvormige openingen en balkons naar buiten toe. Aan het monument werkten verschillende Georgische architecten en kunstenaars. Het project werd geleid door Zoerab Tsereteli, maar het hoofdontwerp was van de bekroonde Georgische architect Giorgi Tsjachava, die eerder het opvallende ministerie van Wegenbouw in Tbilisi ontwierp. Het verhalende mozaïek aan de binnenzijde werd gemaakt door de kunstenaars Zoerab Kapanadze, Zoerab Lezjava en Nodar Malazoni.
Het monument vormt een bijna geheel cirkelvormige muur van natuursteen van ongeveer tien meter hoog en een diameter van dertig meter, die open is aan de noordelijke bergzijde. De ronde muur heeft aan de grond twaalf open bogen, die aan de buitenzijde elk een balkon hebben. Een aantal hiervan hangt vrij boven de klif. Het ontwerp verenigt elementen van het Sovjet-modernisme en brutalisme.
miniatuur|De Georgische linkerhelft van het mozaïek aan de binnenkant. Het gebruik van natuursteen die met mortel met elkaar is verbonden, verwijst naar de traditionele Georgische bouwkunst, terwijl de modernistische halfronde vorm in het ruige landschap en de weidse openheid zorgt voor een eigentijdse uitstraling van minimalisme, functionaliteit en het afwijzen van overdadige versiering. Deze combinatie belichaamt het laat-Sovjet-modernisme door de integratie van monumentale architectuur en verhalende kunst, verbeeld in de mozaïeken. Het mozaïek is niet alleen decoratief, maar fungeert als ideologisch verhaal.
Symboliek Het monument vierde de tweehonderdste verjaardag van het Verdrag van Georgijevsk, dat van het Oost-Georgische koninkrijk Kartli-Kachetië in 1783 een onderdanig protectoraat van het Keizerrijk Rusland maakte. Het verdrag was de opmaat naar volledige Russische annexatie in 1801 en de daaropvolgende inlijving van andere Georgische koninkrijken en vorstendommen.
Moeder en kind miniatuur|De centrale moederfiguur die haar kind in bescherming neemt, geflankeerd door Georgische (links) en Russische (rechts) symboliek en tekst. Centraal in het verhalende mozaïek aan de binnenkant van de boog staat een moeder met haar kind, op een wijze die gelijkenis toont met de heilige maagd Maria, die de verbondenheid van de Russische en Georgische volken symboliseert. Een interpretatie is dat de scene moeder Rusland en kind Georgië voorstelt. De blauwe ogen van moeders zijn in latere jaren Kaukasisch bruin gekleurd, zoals die van het kind.
De moederfiguur is aan beide zijden op gelijkwaardige wijze geflankeerd door Georgische en Russische historische figuren en scenes. De Georgische helft toonde onderwerpen en figuren die nauw verbonden zijn met de strijd voor vrijheid en nationaal zelfvertrouwen.
Trouwe vriend In het beeldende verhaal zijn ook regels opgenomen uit het twaalfde-eeuwse epos De ridder in het pantervel van de Georgische dichter Sjota Roestaveli: "Een trouwe vriend schiet een vriend te hulp. Hij vreest geen gevaar. Hij geeft zijn hart voor een hart, en liefde is zijn gids." Tegelijkertijd was de gelijkwaardige symboliek van de twee naties met een religieuze tint niet de opdracht die de Georgische makers van hogerhand kregen. Zij besloten zelf beide naties op gelijkwaardige wijze te portretteren.
Na de onafhankelijkheid miniatuur|Het monument boven het diepe dal van de Aragvi en de Duivelsvallei. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de verslechtering van de politieke betrekkingen tussen de twee landen verloor het monument zijn oorspronkelijke ideologische betekenis. Het ontliep de de-russificatie tijdens het regime Gamsachoerdia, en met de jaren nam de politieke lading en symboliek erachter af. Met de toename van het toerisme naar Georgië werd het toeristisch potentieel van het monument als waarde gezien, vooral door de combinatie met de plek. In 2017-2018 werd een restauratie voltooid, waarbij de beschadigde mozaïekpanelen werden hersteld.
Referenties
Categorie:Bouwwerk in Georgië Categorie:Mtscheta-Mtianeti Categorie:Monument