De zaratan of saratan (Arabisch: , saraṭān, «krab») is een kolossaal zeemonster uit de middeleeuwse Arabische literatuur. Het dier drijft zo lang aan de oppervlakte dat zand, spleten en begroeiing op zijn rug een eiland lijken. Zeelieden die er landen en een vuur aansteken, wekken het wezen; het glijdt weg en neemt hen mee.

In de oudste bron is het een reuzenkrab. Sinds de twintigste eeuw wordt het meestal als eilandgrote zeeschildpad voorgesteld.

Naam Saraṭān is het gewone Arabische woord voor krab, en ook voor het sterrenbeeld Kreeft. Dezelfde term werd gebruikt voor het oceaanmonster. De westerse spelling zaratan komt uit de Spaanse vertaling die Jorge Luis Borges volgde.

Overlevering De vroegste beschrijving staat in het Kitāb al-Ḥayawān (Boek der dieren) van de Basrische geleerde al-Jāḥiẓ (ca. 776–869). Hij noemt drie zeemonsters: de tanīn (zeedraak), de saraṭān en de bālā (walvis). Over de zaratan schrijft hij dat hij niemand heeft ontmoet die het dier zelf heeft gezien, maar dat zeelieden het volgende vertellen:

Elders in hetzelfde werk rekent hij de saraṭān toch tot de grootste schepselen. De dertiende-eeuwse kosmograaf al-Qazwīnī neemt het verhaal over in zijn Wonderen der schepping, zonder die scepsis, en beschrijft het dier als een reuzenschildpad in de zeeën van Hind en Sind.

Een vergelijkbare landing op een «eiland» dat vervolgens onderduikt, komt voor in de eerste reis van Sindbad de Zeeman in de Duizend-en-een-nacht. Daar heet het wezen geen zaratan, maar een vis of walvis.

Latere receptie Borges nam de zaratan op in El libro de los seres imaginarios (1957). Hij herhaalt al-Jāḥiẓ en al-Qazwīnī en benadrukt de levensduur en de omvang van het schild, maar noemt geen lichaamsvorm. Daardoor werd «zaratan» in het Westen de gangbare naam voor het eilandwezen, meestal als schildpad.

Onder die naam verscheen het later onder meer in Dungeons & Dragons (Al-Qadim, 1992) als een eeuwenlang slapende zeeschildpad waarvan de rug voor een eiland doorgaat.

Zie ook Aspidochelone Lijst van fabeldieren

Literatuur Al-Jāḥiẓ, Kitāb al-Ḥayawān. Zakariyāʾ al-Qazwīnī, ʿAjāʾib al-makhlūqāt wa-gharāʾib al-mawjūdāt. Jorge Luis Borges, El libro de los seres imaginarios, 1957.

Externe links Saratan op A Book of Creatures