miniatuur|Replica van de Nautilus van Robert Fulton tentoongesteld in La Cité de la Mer in Cherbourg-en-Cotentin in Normandië De Nautilus is een van de eerste onderzeeërs en pocketonderzeeërs ter wereld, door de Amerikaanse uitvinder Robert Fulton, en werd in 1800 in Frankrijk te water gelaten door de Eerste Consul Napoleon Bonaparte tijdens de Napoleontische oorlogen.
Robert Fulton creëerde tussen 1796 en 1797 John Fitch's eerste schroefstoomboot, nadat hij experimenteerde met de eerste stoomschepen de Palmipède en daarna de Pyroscaphe met waterrad van de Franse markies Claude de Jouffroy d'Abbans, van 1774 tot 1783.
Na David Bushnells eerste Amerikaanse Turtle-mini-onderzeeër uit 1775, uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, stelde Fulton zijn uitvinding van een onderzeeër voor aan het Directoire van de Eerste Franse Republiek, om de militaire continentale blokkade van het Koninkrijk Groot-Brittannië mee af te dwingen. Na een eerste succesvolle demonstratieduik in de Seine in Rouen op 29 juli 1800 met toestemming van de hydrografische ingenieur en minister van Marine Pierre-Alexandre-Laurent Forfait, en de hulp van de wetenschappers Laplace en Monge, werden de proeven voortgezet bij Le Havre en de Îles Saint-Marcouf in 1800 (jaar VIII), en vervolgens in 1801 bij de baai van Camaret, nabij Brest in Bretagne. Op 12 september 1801 legde de Nautilus een afstand van 110 km af in 5 dagen tussen Le Havre en de Cap de la Hague.
Het testen van prototypes van de Nautilus werd aanvankelijk aangemoedigd en gefinancierd door Eerste Consul Bonaparte, maar al snel ontstonden er bezwaren bij de Franse marinegenerale staf. De nieuwe minister van Marine, Denis Decrès, was een van de tegenstanders van het project, niet zonder goede redenen: tijdens de aanvallen in de Normandische Baai van Isigny, toen voor de kust van Brest, lichtten de Britse schepen, gewaarschuwd door spionnen, op tijd het anker en de trage snelheid van de Nautilus liet het niet toe hen te achtervolgen. De Britse marine was al gewaarschuwd voor de dreiging van onderzeeërs sinds een eerste mislukte aanval op haar vlaggenschip HMS Eagle van de Royal Navy in 1775 door Bushnells Amerikaanse Turtle, de eerste prototype Amerikaanse onderzeeër uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog.
Ondanks beslissende pogingen slaagde Fulton er niet in de politieke autoriteiten te overtuigen. Daarna bood hij zijn diensten aan Engeland aan, maar zonder verder succes. De ontwikkeling van dit project werd definitief stopgezet na de Slag bij Trafalgar in 1805.
Technisch Het tonvormige schip wordt aan het oppervlak voortgestuwd door een waaiervormig zeil, met een intrekbare mast (de enige zeilende onderzeeër die ooit heeft bestaan) en een ondergedompelde, door mensen aangedreven onderzeeër, met krukken die op de schroefas werken. Het offensieve wapen is een lading explosieven die de bemanning aan de romp van het vijandelijke schip moet bevestigen (voor anker, aangezien een aanval op een schip dat op volle zee onderweg is onmogelijk is).
Daarmee was er veel vooruitgang geboekt ten opzichte van Bushnells Turtle uit 1775, dertig jaar eerder. De bemanning van de Nautilus had een persluchttank op twintig atmosfeer en CO2-absorbers die tijdens het duiken enkele uren meegingen. Zonder perfect te zijn, werd de controle over de duikhouding en de duik- en emersiemanoeuvres praktisch haalbaarder.
Erkenning Robert Fulton, erkend als een van de uitvinders van de onderzeeër, werd ook beroemd als een van de uitvinders van de stoomboot, met een eerste succesvolle historische prototypetest op de Seine in Parijs op 9 augustus 1803, gevolgd door de bouw van diverse reguliere lijnschepen, waaronder de Clermont uit 1807.
De Nautilus zou zijn naam doorgeven aan meerdere onderzeeboten. De romanschrijver-visionair Jules Verne werd er 70 jaar later door geïnspireerd om zijn beroemde onderzeeër Nautilus van kapitein Nemo te maken, gebaseerd op zijn romans Twintigduizend mijlen onder zee van 1869 en Het geheimzinnige eiland van 1875. De technische inspiratie van Verne komt echter van de eerste Franse onderzeeërs die tijdens het Tweede Franse Keizerrijk in Rochefort werden getest, zoals de Plongeur uit 1863 van Siméon Bourgois en Charles Brun of de USS Alligator uit 1862 van de Frans-Amerikaanse ingenieur Brutus de Villeroi, wiens illustratie vrijwel identiek te vinden is in de edities van uitgever Hetzel van Twintigduizend mijlen onder zee.
De Franse onderzeeër Fulton uit 1920, van de Franse marine, is vernoemd naar Robert Fulton ter ere van zijn eerste Franse onderzeeër Nautilus uit 1800.
De planetoïde 9769 Nautilus, ontdekt in 1993, is vernoemd naar Fultons Nautilus-onderzeeër, net zoals eerder Jules Vernes onderzeeër in Twintigduizend mijlen onder de zee, de Britse onderzeeër HMS Nautilus uit 1914, de Franse onderzeeboot Nautilus (Q152) uit 1930, de Amerikaanse onderzeeboot USS Nautilus (SS-168) uit 1930 en de Amerikaanse USS Nautilus, de eerste nucleaire onderzeeër uit 1954. Ook de onderzeeër van Peter Madsen uit 2008, de UC3 Nautilus, droeg de naam. Het is evenwel niet altijd eenduidig vastgelegd of de naamgeving bij vele schepen met de naam gewoon afstamt van het oudgriekse woord voor zeevaarder, de inktvisfamilie van de nautilussen, of eerdere schepen, boten of onderzeeërs.
Categorie:Schip gebouwd in Frankrijk Categorie:Schip op naam Categorie:Onderzeeboot Categorie:Frans marineschip