Stadspark Turnhout is een openbaar stadspark in het zuiden van de Belgische stad Turnhout, in de provincie Antwerpen. Het park werd aan het einde van de jaren 1930 ontworpen door architect Jos Ritzen en ligt in de vallei van de Aa. Het combineert een landschappelijke parkfunctie met voorzieningen voor sport en recreatie. Het Stadspark behoort, samen met een gedeelte van de Turnhoutse ring, tot de onderdelen van Ritzens ruimere stedenbouwkundige plannen voor Turnhout die daadwerkelijk werden uitgevoerd.
Geschiedenis Aan het einde van de jaren 1930 gaf het Turnhoutse stadsbestuur Jos Ritzen de opdracht een stadspark te ontwerpen. De stad was in de eerste decennia van de twintigste eeuw sterk uitgebreid, onder meer door lintbebouwing langs de toegangswegen. Volgens een historische bijdrage van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring Taxandria speelde ook het gebrek aan openbaar groen in de dichtbebouwde stad een rol bij de aanleg van het park.
De locatie werd gekozen aan de toenmalige zuidrand van de bebouwing, in de vallei van de Aa. De aanwezigheid van de waterloop bood mogelijkheden voor de landschappelijke inrichting. Ritzens ontwerp voor het park hing samen met zijn ideeën over de toekomstige stadsontwikkeling van Turnhout. In 1939 kreeg hij eveneens opdracht voor een ruimer urbanisatie- of uitbreidingsplan. Dat plan voorzag onder meer in een ringweg en in een systematische zonering van de toekomstige bebouwing. Hoewel het volledige uitbreidingsplan niet werd uitgevoerd, werden het Stadspark en een deel van de ring volgens zijn ontwerp gerealiseerd.
In de oorspronkelijke aanleg werden open en gesloten ruimten met elkaar afgewisseld. Kenmerkend waren onder meer dreven, grasvelden, beboste delen, zichtassen en de vijver. Een gemeentelijke stedenbouwkundige toelichtingsnota omschrijft de aanleg als beeldbepalend voor de omgeving en vermeldt naast de parkfunctie reeds verschillende sport- en recreatieve voorzieningen.
Pro Patriamonument In een centrale dreef van het park staat het oorlogsmonument Pro Patria. Het monument werd ontworpen door de Turnhoutse beeldhouwer Remy Cornelissen en dateert uit 1956. Het herdenkt slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog uit Turnhout. Het monument vormt een centraal punt in de parkaanleg, vanwaar verschillende dreven door het park lopen.
Sport en recreatie Het Stadspark heeft sinds zijn aanleg zowel een landschappelijke als een recreatieve functie. In en rond het park kwamen in de loop van de twintigste eeuw onder meer sportterreinen, een zwembad, een sporthal en andere recreatievoorzieningen tot stand. De combinatie van park, sport en recreatie werd ook in de ruimtelijke planning van de stad als kenmerk van het gebied beschreven.
Tot de recreatieve voorzieningen behoort tevens het terrein van de Stoomgroep Turnhout, waar met miniatuurtreinen wordt gereden. Daarnaast bevindt zich in het park het stedelijke zwembad Stadspark. Het parkgebied omvat verder onder meer grasvelden, beboste zones, een vijver en wandelpaden.
Herinrichting in de 21e eeuw In 2022 maakte het stadsbestuur een visie bekend voor een herinrichting van het Stadspark. Aanleiding waren verschillende projecten in en rond het park en de wens om de oorspronkelijke ruimtelijke samenhang te versterken. Daarbij werd de historische afwisseling tussen open ruimten en gesloten groenstructuren als uitgangspunt behouden. Ook de verbindingen met omliggende woonwijken en de vallei van de Aa kregen aandacht.
De plannen hangen samen met de herschikking van de sportinfrastructuur. Een nieuw sportcomplex met klaslokalen werd aan de noordwestzijde van het park gebouwd. Het ontwerp is van ZJA en Archiles Architecten, in samenwerking met landschapsarchitect Studio Thomas Willemse. De nieuwe Sportcampus Stadspark werd in augustus 2026 officieel geopend.
Ook waterbeheer speelt een rol in de toekomstige inrichting. Een gedeelte van de omgeving van de Aa en het Stadspark werd door de Vlaamse overheid opgenomen in het watergevoelige openruimtegebied Aa – Stadspark. Het betrokken gebied bestaat onder meer uit parkgebied met grasvelden, bos en een vijver.
Literatuur
Zie ook Park Spooreinde
Externe link Stadspark op de website van Stad Turnhout
Categorie:Turnhout Categorie:Park in Vlaanderen Categorie:Park in Antwerpen (provincie)