De donkersporige krulzoom (Paxillus obscurisporus) is een schimmel uit de familie Paxillaceae. Het is een forse krulzoom die tot het soortencomplex rond de gewone krulzoom (Paxillus involutus) behoort. Moleculair onderzoek heeft bevestigd dat P. obscurisporus een afzonderlijke soort binnen dit complex vormt.
De soort werd in 1999 beschreven door de Duitse mycoloog Christoph Hahn. De naam werd oorspronkelijk gepubliceerd als Paxillus obscurosporus. De spelling werd later gecorrigeerd tot Paxillus obscurisporus.
Kenmerken Uiterlijke kenmerken Hoed De hoed is groot en vlezig en kan een diameter van ongeveer 30 cm bereiken. Jonge exemplaren hebben een sterk ingerolde, dikke hoedrand, die ook bij oudere vruchtlichamen vaak lang ingerold blijft. De hoed is aanvankelijk viltig. Bij oudere exemplaren kan het oppervlak in onregelmatige velden of schubachtige structuren openbreken.
De kleur is aanvankelijk vaak loodgrijs tot okergrijs. Bij het ouder worden kunnen koperbruine tinten ontstaan.
Lamellen De lamellen lopen af op de steel en zijn onderling vaak door dwarsverbindingen verbonden, zoals kenmerkend is voor het geslacht Paxillus. Bij beschadiging verkleuren ze bruinachtig.
Steel De steel is in verhouding tot de grote hoed kort en fors. Vruchtlichamen groeien dikwijls dicht opeen en kunnen met de steelvoeten met elkaar vergroeid zijn.
Sporenprint Een belangrijk kenmerk is de opvallend donkere sporenprint. Deze is vers donker roodbruin tot wijnbruin. Dit onderscheidt de soort van onder andere de gewone krulzoom, waarvan de sporenprint doorgaans lichter is.
Microscopische kenmerken De basidiosporen zijn relatief breed en overwegend breed-ellipsoïd. Alleen de grootste sporen kunnen enigszins amandelvormig zijn. In onderzoek aan het Europese Paxillus involutus-complex bleek de lengte-breedteverhouding van de sporen bij P. obscurisporus gemiddeld lager te zijn dan bij de nauw verwante soorten.
Ecologie De donkersporige krulzoom vormt ectomycorrhiza met bomen. De soort wordt vooral aangetroffen op relatief voedselrijke bodems in open tot halfopen situaties, zoals wegbermen, parken en grasvelden met bomen. In Nederland is de soort onder andere bekend bij populier, eik en linde. Ook is hij aangetroffen in de duinen bij kruipwilg.
Uit Europees onderzoek zijn verder associaties met onder meer berk bekend.
Determinatie De donkersporige krulzoom lijkt sterk op andere soorten uit het Paxillus involutus-complex. Voor een betrouwbare determinatie zijn daarom de grootte en groeiwijze, de kleur van de verse sporenprint, de standplaats en eventueel microscopische kenmerken van belang.
Een chemische reactie met geconcentreerde ammoniak kan hierbij behulpzaam zijn. Bij de grote krulzoom (Paxillus ammoniavirescens) verkleurt het hoedoppervlak duidelijk groen. Bij de donkersporige krulzoom ontbreekt deze groene reactie en treedt eerder een purperviolette tot donkerbruine verkleuring op.
De donkersporige krulzoom onderscheidt zich van de gewone krulzoom (Paxillus involutus) onder meer door de doorgaans grotere en forsere vruchtlichamen, het regelmatig groeien in dichte groepen en vooral door de donker roodbruine tot wijnbruine sporenprint.
Taxonomie Paxillus obscurisporus werd in 1999 door Christoph Hahn beschreven bij een onderzoek naar het soortencomplex rond Paxillus involutus. Het type-exemplaar werd in 1998 in Duitsland verzameld op de bodem bij een linde.
Later moleculair onderzoek op basis van onder andere ITS, tef1-α en gpd bevestigde dat P. obscurisporus een genetisch afzonderlijke soort is. Binnen het Europese P. involutus-complex werden daarbij P. involutus, P. obscurisporus, P. ammoniavirescens en P. cuprinus onderscheiden.
Verspreiding De donkersporige krulzoom is bekend uit verschillende delen van Europa. De soort is waarschijnlijk lange tijd over het hoofd gezien of als gewone krulzoom gedetermineerd, omdat de soorten van het Paxillus involutus-complex morfologisch sterk op elkaar lijken.
Ook in Nederland komt de donkersporige krulzoom voor. Oudere verspreidingsgegevens van krulzomen zijn niet altijd tot op soortniveau betrouwbaar, omdat waarnemingen van onder andere de gewone, grote en donkersporige krulzoom vroeger veelal onder Paxillus involutus in ruime zin werden samengevoegd.
Zie ook Gewone krulzoom Grote krulzoom Elzenkrulzoom
Categorie:Paxillaceae Categorie:Schimmelsoort