J. Bernlef (pseudoniem voor Hendrik Jan Marsman, Sint Pancras, 14 januari 1937 – Amsterdam, 29 oktober 2012) was een Nederlands schrijver, dichter en vertaler. Vanaf 2002 publiceerde hij onder het pseudoniem Bernlef (zonder de initiaal J.), soms als Henk Bernlef (hij heeft eerder vertalingen gemaakt als Jan Bernlef). Schreef ook onder de schuilnamen: S. den Haan, Cas den Haan en Cas de Vries.Wim Hazeu, Het literair pseudoniemen boek, 1987, De Bijenkorf, blz. 33
Levensloop Bernlef bezocht de hbs in Haarlem en studeerde daarna enige tijd politieke en sociale wetenschappen.
In 1959 zond Bernlef gedichten en verhalen in voor een literaire prijs, de Reina Prinsen Geerligsprijs. Deze prijs werd hem in november van datzelfde jaar toegekend voor de dichtbundel Kokkels. Zowel Kokkels als de verhalenbundel Stenen spoelen werden in 1960 uitgegeven onder het pseudoniem J. Bernlef. In 1984 werd hij bij het grote publiek bekend met zijn roman Hersenschimmen. Daarin beschijft hij het dementeringsproces uitvoerig vanuit het oogpunt van een oude dementerende man. In 1993 publiceerde hij een min of meer soortgelijke roman Eclips. Daarin beschrijft hij even uitvoerig de gevolgen van een plotselinge half-verlammende hersenbloeding voor de hoofdpersoon genaamd Koos Zomer: een roman die te beschouwen is als een pendant van Hersenschimmen.
De roman Hersenschimmen werd in 1988 verfilmd door Heddy Honigmann en werd in 2006 in bewerking als toneelstuk uitgevoerd door het Ro Theater onder regie van Guy Cassiers. In 2007 werd de novelle Vallende Ster door het O.T. Theater als toneelstuk uitgevoerd. Acteur René van 't Hof vertolkte de figuur van variété-artiest Wim Witteman. Hiervoor ontving hij de VSCD-Mimeprijs. Bernlef was getrouwd met Eva Hoornik (dochter van de dichter Ed. Hoornik). Ze hadden twee kinderen.
Bernlef heeft ook gepubliceerd onder de pseudoniemen Ronnie Appelman, J. Grauw, Cas den Haan, S. den Haan en Cas de Vries. Het pseudoniem Bernlef is ontleend aan de blinde Friese dichter Bernlef uit de 8e eeuw.
Als vertaler heeft Bernlef in het Nederlandse taalgebied tal van Amerikaanse en Zweedse dichters geïntroduceerd, onder wie Marianne Moore, Elizabeth Bishop en Tomas Tranströmer. Van de Zweed, die door velen als een van de grootste hedendaagse dichters wordt beschouwd, heeft hij zelfs het hele werk integraal vertaald onder de titel Die herinneringen zie mij. In 1973 verscheen zijn vertaling van Het record van Per Olov Enquist, in 2006 werd deze oorspronkelijke vertaling herzien door Cora Polet. In 1985 verscheen zijn vertaling van Stig Dagermans ‘Nattens lekar’ uit 1947 en ‘Vårt behov av tröst’ (1955), onder de titel ‘Natte sneeuw’.
In het academisch jaar 1996-1997 was Bernlef gastschrijver van de Rijksuniversiteit Groningen.
Bernlef was de schrijver van het Boekenweekgeschenk in 2008, met het boek De pianoman. In 2009 schreef Bernlef in opdracht van O.T. Theater/Opera O.T. de tekst voor de operasolo Ophelia.
Hij overleed na een kort ziekbed.In zijn geboortedorp Sint Pancras is een pad naar hem vernoemd.
Prijzen 1959 - Reina Prinsen Geerligsprijs voor Kokkels 1962 - Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam voor Morene 1964 - Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs voor Dit verheugd verval 1964 - Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam voor En dode hagedis 1977 - Vijverbergprijs voor De man in het midden 1984 - Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre 1987 - AKO Literatuurprijs voor Publiek geheim 1989 - Diepzee-prijs voor Hersenschimmen 1994 - P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre
Bibliografie thumb|J. Bernlef (1965) 1960 - Kokkels. Gedichten (poëzie) 1960 - Stenen spoelen (verhalen) 1961 - Morene (poëzie) 1962 - Gastenboek van Singel 262 : waarin geschreven is door J. Bernlef, E. Breton-De Nijs, Anthonie Donker, A. den Doolaard, Inez van Dullemen, Elisabeth Zernike 1962 - De overwinning: het verslag van een nederlaag (bekroond met een reisbeurs van OK&W) 1963 - Dit verheugd verval (poëzie) 1963 - Onder de bomen (verhalen) 1964 - Barbarber. Tijdschrift voor teksten. Een keuze uit dertig nummers, door J. Bernlef, G. Brands en K. Schippers. Keuze uit de jrg. 1958/59-1962/63 1965 - Van zes een jaar. Zes verhalen van zes auteurs over zes jaren met zes illustraties van zes tekenaars. De prijsvraag, J. Bernlef ... et al. 1965 - Ben even weg (poëzie) 1965 - Het strikken van een das (poëzie, 3 ex.) 1965 - Wat zij bedoelen (met K. Schippers, interviews) 1965 - Stukjes en beetjes (roman, later uitgegeven als: Achterhoedegevecht) 1966 - De schoenen van de dirigent. En twee andere teksten (poëzie) 1966 - Paspoort in duplo (roman) 1967 - De schaduw van een vlek (verhalen) 1967 - Een cheque voor de tandarts (met K. Schippers, documentaire) 1968 - Bermtoerisme (poëzie) 1968 - De dood van een regisseur (roman) 1969 - Charles Ives, J. Bernlef en Reinbert de Leeuw. Bevat een selectie van Ives' werk 1969 - Het testament van De Vliegende Hollander, gevonden op een vliegveld en bevattende 16 liederen 1969 - De verdwijning van Kim Miller (verhalen) 1970 - Ga jij de klas maar uit! Informatie over de Nederlandse literatuur na 1945, samengest. door J. Bernlef 1970 - Wie a zegt (essays) 1970 - Hoe wit kijkt een eskimo (poëzie) 1970 - Het gaat niet goed met het boek, met de lezer, met de uitgever, met de schrijver, samengest. door J. Bernlef en Bert Voeten 1971 - Het verlof (roman), 1971 - Rondom een gat. Een winterboek, 1972 - De maker. Een roman over een schilderijenvervalser (roman) - Zou betrekking hebben op Han van Meegeren 1972 - Grensgeval (poëzie), 1973 - Sneeuw (roman), 1973 - Sterf de moord. Toneelspel van J. Bernlef 1973 - De stoel. Een verzameling (verhalen en gedichten), 1974 - Bajesmaf. Een bijzonderhedenboek over Nederlandse gevangenissen, 1974 - De taal van het hart. Een alfabet, 1974 - Brits (poëzie), 1974 - Hondedromen (verhalen), 1974 - Het komplot. Verhalen, 1975 - Meeuwen. Roman, 1976 - De man in het midden (roman), 1976 - Zwijgende man (poëzie), 1977 - Gedichten 1960-1977 (poëzie), 1977 - Deuren (toneel), 1977 - Hoe het leven wegraakt in verhalen ... 1978 - Het ontplofte gedicht. Over poëzie, 1978 - Anekdotes uit een zijstraat. Verhalen, Met grote letter gedrukt (1987), 1978 - Een prop is minder dan niets, thumb|J. Bernlef (1979) 1979 - Stilleven (poëzie), 1979 - Nachtrit (toneel), 1980 - De ruïnebouwer (verslag en schouwspel), 1980 - De kunst van het verliezen (poëzie), 1981 - Perfektie met een gaatje, 1981 - Onder ijsbergen (roman), 1982 - Regen. Een keuze uit de verhalen, 1982 - Alles teruggevonden, niets bewaard (poëzie), 1983 - Winterwegen (poëzie), 1984 - Zelfportret 1984 - Hersenschimmen (roman, in 1988 bewerkt tot film en in 2006 tot theaterstuk), 1985 - Verschrijvingen (prozagedichten), 1986 - Wolftoon (poëzie), 1987 - Publiek geheim (roman), 1987 - Drie eilanden (een bundel waarin opgenomen de romans sneeuw, meeuwen en onder ijsbergen), 1987 - In gesprek met Giorgio Morandi 1987 - Op het noorden. Essays, 1988 - Giorgio Morandi. Gedichten 1950-1980. Een keuze Keuze uit de bundels: Met het oog op morgen; De zon op mijn hand; De tijd te lijf; Een bord bekijken, 1953, 1956, 1961, 1966, 1988 - Gedichten 1970-1980 (poëzie), 1988 - Geestgronden (poëzie), 1989 - Vallende ster (novelle), (geb.), (pbk) Met grote letter gedrukt (1994), 1989 - Achterhoede gevecht (een bewerking van het in 1965 als prozadebuut uitgegeven Stukjes en beetjes), 1990 - Barbarberalfabet, (red.): J. Bernlef, G. Brands, K. Schippers, 1990 - De noodzakelijke engel (poëzie), 1990 - Doorgaande reizigers (verhalen), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (1993), 1991 - Verborgen helden. De verhalen van J. Bernlef (bloemlezing). Keuze uit: Stenen spoelen, 1960; Onder de bomen, 1963; De schaduw van een vlek, 1967; De verdwijning van Kim Miller, 1969; Hondedromen, 1974; Anekdotes uit een zijstraat, 1978, 1991 - Ontroeringen. Essays, 1992 - De witte stad (roman) Met grote letter gedrukt (1993), 1992 - Voor eigen rekening. Zestien kwatrijnen, 1993 - Niemand wint (poëzie), 1993 - Eclips (roman), Met grote letter gedrukt (1996), 1993 - Schiet niet op de pianist. Over jazz (essays), 1994 - Vreemde wil (poëzie), 1994 - Esther (toneel) 1995 - Cellojaren (verhalen), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (1997), 1997 - Achter de rug. Gedichten 1960-1990, 1997 - Verloren zoon (roman), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (1997), 1997 - Schijngestalten (bevat tevens Hersenschimmen, Vallende ster en Eclips), 1997 - Onder ijsbergen (herdruk als Grote Lijsters 1997 Nr.1, literaire reeks voor scholieren), 1998 - De losse pols (essays), 1998 - Aambeeld (poëzie), 1998 - Onbewaakt ogenblik, 1999 - Meneer Toto-tolk ter gelegenheid van de jaarwisseling 1998-1999, (geb.), (pbk.) 1999 - Haalt de jazz de eenentwintigste eeuw? (essays), 1999 - Tindeman's Dilemma (verhalen) 2000 - Boy (roman), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (2001), 2000 - Kokkels & Stenen spoelen. Verzen & verhalen, 2000 - Bernlefs beste volgens Bernlef (verhalen), 2001 - Bagatellen voor een landschap (gedichten), 2001 - Tegenliggers. Portretten en herinneringen, 2002 - Verbroken zwijgen (verhalen), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (2003), 2003 - Buiten is het maandag, (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (2004), 2004 - Kiezel en traan (gedichten), 2005 - De onzichtbare jongen (roman), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt (2006), 2005 - Een jongensoorlog (roman, een door de schrijver zelf herziene versie van de eerdere romans Stukjes en beetjes en Achterhoedegevecht), (geb.), (pbk.) 2006 - Hoe van de trap te vallen. Jazzverhalen. Bijlage: Gestoord (audio-cd), 2006 - Hersenschimmen (leesclubeditie) 2007 - Op slot (roman), (geb), (pbk.) Met grote letter gedrukt, 2008 - Het begin van tranen. Verhalen. Gedeeltelijk eerder verschenen, 2008 - Dwaalwegen (poëzie), 2008 - De pianoman (boekenweekgeschenk), 2008 - Boekenweek-cv 2008 met prijsvraag. Bernlef, cadeau van de Openbare Bibliotheek. met prijsvraag: doe de Bernlef-test 2009 - De rode droom (roman), (geb.), (pbk.) 2009 - Op slot, 2009 - Ophelia. Een spiraal van waanzin (tekst operasolo), 2010 - De tweede ruimte. Over poëzie. Essays (essays), 2010 - Geleende levens. Bevat: De rol van zijn leven; Geleend leven; Eeuwige roem (novellen), 2010 - Kanttekeningen. Gedichten, 2010 - Een vriend van vroeger, 2011 - CC. Een correspondentie, Henk Bernlef, Remco Campert, Theo Loevendie, 2011 - De een zijn dood (roman), (geb.), (pbk.) Met grote letter gedrukt, 2011 - In omgekeerde richting ("gedichtenwisseling" tussen Bernlef en Hans Tentije), 2011 - Zeegang, Bernlef, Hans Tentije. Uitg. t.g.v. de jaarwisseling 2010-2011 2012 - Help me herinneren. Verhalen, 2012 - Voorgoed. Gedichten 1960-2010. Een keuze, 2012 - Onbewaakt ogenblik. Roman, Met grote letter gedrukt (2014), 2013 - Albert Speer, de ruïnebouwer. Bewerking van: De ruïnebouwer, 1980, 2014 - Wit geld. Verhalen, 2015 - Een onschuldig meisje (roman) allerlaatste, voltooide roman, 2016 - Reflecties (poëzie),
Vertalingen 1962 - Het verbrande kind. Vert. van: Bränt barn van Stig Dagerman, 1949 1963 - Lieve Dorothée. Een praktische richtlijn in de moraal, speciaal voor vrouwen, in de vorm van een brief aan een jonge persoon van die sexe. Vertaling van: My dear Dorothea van George Bernard Shaw 1965 - Natte sneeuw. Verhalen. Keuze uit: Nattens lekar, 1947; Vårt behov av tröst, 1955 van Stig Dagerman; vert. en inleiding door J. Bernlef 1968 - Twee dagen, twee nachten. Roman. Vert. van: Två dagar, två nätter van Per Olof Sundman, 1965 1968 - Een veldmuis in Versailles van Marianne Moore; een keuze uit haar poëzie en proza 1969 - Een onrechtvaardige beschouwing. Vert. van: En orättvis betraktelse van Göran Palm, 1966 1969-1978 Het land Coitha