Tagalog is een Austronesische taalVolgens de OED en Merriam-Webster Online Dictionary die als moedertaal wordt gesproken door de etnische Tagalogbevolking (die een kwart van de bevolking van de Filipijnen uitmaakt) en als tweede taal door de meerderheid van het land. De gestandaardiseerde vorm, officieel Filipijns genoemd, is de nationale taal van de Filipijnen en is naast Engels een van de twee officiële talen.
Tagalog is nauw verwant aan andere Filipijnse talen, zoals de Bikoltalen, Ilokano, de Visayan-talen, Kapampangan en Pangasinan, en verder weg aan andere Austronesische talen, zoals de Formosaanse talen van Taiwan, Maleis (Maleisisch en Indonesisch), Hawaïaans, Maori en Malagasitalen.
Het Tagalog is wereldwijd bekend geworden door het nummer Anak (Tagalog voor 'kind'), van Freddie Aguilar.
Geschiedenis Het woord Tagalog is afgeleid van het endoniem taga-ilog ("rivierbewoner"), samengesteld uit tagá- ("inwoner van" of "van") en ilog ("rivier"). Taalkundigen zoals Dr. David Zorc en Dr. Robert Blust speculeren dat de Tagalogs en andere Centraal-Filipijnse etnolinguïstische groepen hun oorsprong vonden in het noordoosten van Mindanao of de oostelijke Visayas.Zorc, David. 1977. "The Bisayan Dialects of the Philippines: Subgrouping and Reconstruction". Pacific Linguistics C.44. Canberra: The Australian National UniversityBlust, Robert. 1991. "The Greater Central Philippines hypothesis". Oceanic Linguistics 30:73–129
Woorden van mogelijk Oudtagalog-oorsprong worden gevonden in de koperplaatinscriptie van Laguna uit de tiende eeuw, die grotendeels in het Oudmaleis is geschreven.Postma, Anton. The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary. Philippine Studies. Vol. 40, No. 2 (Second Quarter 1992), pp. 183-203. Het eerste bekende complete boek dat in het Tagalog is geschreven, is de Doctrina Cristiana (Christelijke leer), gedrukt in 1593. De Doctrina is geschreven in het Spaans en twee transcripties van het Tagalog; een in het oude, toen gebruikte Baybayin-schrift en de andere in een vroege Spaanse poging tot een Latijnse spelling voor de taal. miniatuur|292x292px|Vocabulario de la lengua tagala, 1794. Gedurende de 333 jaar van Spaanse overheersing werden door de Spaanse geestelijken verschillende grammatica- en woordenboeken geschreven. In 1610 publiceerde de Dominicaanse priester Francisco Blancas de San Jose in Bataan het "Arte y reglas de la lengua tagala" (dat later werd herzien met twee edities in 1752 en 1832). In 1613 publiceerde de Franciscaanse priester Pedro de San Buenaventura het eerste Tagalog-woordenboek, zijn "Vocabulario de la lengua tagala" in Pila, Laguna.
Het eerste substantiële woordenboek van het Tagalog werd in het begin van de 18e eeuw geschreven door de Tsjechische jezuïet missionaris Pablo Clain. Clain sprak Tagalog en gebruikte het veel in een aantal van zijn boeken. Hij prepareerde het woordenboek, dat hij later overdroeg aan Francisco Jansens en José Hernandez. Verdere compilatie van zijn substantiële werk werd geprepareerd door P. Juan de Noceda en P. Pedro de Sanlucar en gepubliceerd als Vocabulario de la lengua tagala in Manilla in 1754 en vervolgens herhaaldelijk heruitgegeven, waarvan de laatste editie in 2013 in Manilla.Juan José de Noceda, Pedro de Sanlucar, Vocabulario de la lengua tagala, Manila 2013, Komision sa Wikang Filipino.
De inheemse dichter Francisco Balagtas (1788–1862) wordt beschouwd als de belangrijkste Tagalog-schrijver. Zijn meest opvallende werk is het vroege 19e-eeuwse epos Florante at Laura.
Officiële status miniatuur|Diariong Tagalog (Tagalog-krant), de eerste tweetalige krant in de Filipijnen, opgericht in 1882, geschreven in zowel Tagalog als Spaans. Tagalog werd de officiële taal verklaard door de eerste revolutionaire grondwet in de Filipijnen, de grondwet van Biak-na-Bato in 1897. In 1935 bestempelde de Filipijnse grondwet Engels en Spaans als officiële talen, maar verplichtte de ontwikkeling en adoptie van een gemeenschappelijke nationale taal op basis van een van de bestaande inheemse talen. Na onderzoek en beraadslaging koos het Nationale Taal Instituut (een commissie bestaande uit zeven leden die verschillende regio's in de Filipijnen vertegenwoordigden) het Tagalog als de basis voor de evolutie en adoptie van de nationale taal van de Filipijnen. President Manuel Quezon kondigde vervolgens op 30 december 1937 de selectie van de Tagalog-taal af die gebruikt zou worden als basis voor de evolutie en adoptie van de nationale taal van de Filipijnen. In 1939 hernoemde president Quezon de voorgestelde nationale taal in het Tagalog als Wikang Pambansâ (nationale taal). Onder de Japanse marionettenregering tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Tagalog als nationale taal sterk gepromoot; de grondwet van 1943 specificeert: de regering zal stappen ondernemen in de richting van de ontwikkeling en verspreiding van het Tagalog als nationale taal." In 1959 werd de taal verder omgedoopt tot "Pilipino". Samen met het Engels heeft de nationale taal een officiële status onder de grondwet van 1973 (als "Pilipino") en de huidige grondwet van 1987 (als Filipino).
Controverse De adoptie van het Tagalog in 1937 als basis voor een nationale taal is niet zonder controverse gebleven. In plaats van specifiek het Tagalog aan te duiden, werd de nationale taal in 1939 aangeduid als Wikang Pambansâ ("Nationale taal"). Twintig jaar later, in 1959, werd het door de toenmalige minister van Onderwijs, José Romero, omgedoopt tot Pilipino om het een nationaal in plaats van etnisch label en connotatie te geven. De naamswijziging leidde echter niet tot acceptatie onder de andere etnische groepen van de Filipijnen, vooral niet onder Cebuano's, die de keuze van het Tagalog niet hadden geaccepteerd omdat het Cebuano tot en met de jaren 80 meer sprekers had dan het Tagalog.
Tijdens de Constitutionele Conventie van 1971 werd de kwestie van de nationale taal opnieuw nieuw leven ingeblazen. De meerderheid van de afgevaardigden was er zelfs voor om het idee van een "nationale taal" helemaal te schrappen. Er werd een oplossing in de vorm van een compromis uitgewerkt - een 'universalistische' benadering van de nationale taal, die eerder Filipino dan Pilipino zou worden genoemd. In de grondwet van 1973 wordt Tagalog niet bij naam genoemd. Toen in 1987 een nieuwe grondwet werd opgesteld, werd het "Filipijns" genoemd als de nationale taal. De grondwet specificeerde dat naarmate de Filipijnse taal evolueert, deze verder zal worden ontwikkeld en verrijkt op basis van bestaande Filipijnse en andere talen. Echter meer dan twee decennia na de instelling van de 'universalistische' benadering lijkt er weinig of geen verschil te zijn tussen het Tagalog en het Filipijns.
Veel van de oudere generatie in de Filipijnen zijn van mening dat de vervanging van het Engels door het Tagalog in de populaire visuele media ernstige economische gevolgen heeft gehad met betrekking tot het concurrentievermogen van de Filipijnen in handel en geldtransfers van overzeese Filipino's terug naar de Filipijnen.
Gebruik in het onderwijs Bij de uitgifte van Executive Order No. 134 werd Tagalog verklaard als basis van de nationale taal. Op 12 april 1940 werd Executive No. 263 uitgegeven waarin het onderwijs in de nationale taal werd bevolen in alle openbare en particuliere scholen in het land.
Artikel XIV, sectie 6 van de Filipijnse Grondwet van 1987 specificeert, gedeeltelijk:
Onder sectie 7 staat echter:
In 2009 heeft het ministerie van Onderwijs van de Filipijnen een bevel uitgegeven dat een systeem van meertalig onderwijs in de moedertaal ("MLE") institutionaliseert, waarbij het onderwijs voornamelijk wordt gegeven in de moedertaal van een leerling (een van de verschillende regionale Filipijnse talen) tot ten minste groep drie, waarbij extra talen zoals Filipijns en Engels niet eerder dan groep twee als afzonderlijke vakken worden geïntroduceerd. Op de middelbare school worden Filipijns en Engels de primaire instructietalen, waarbij de eerste taal van de leerling een ondersteunende rol op zich neemt. Na proeven op geselecteerde scholen werd het MLE-programma vanaf Schooljaar 2012-2013 landelijk geïmplementeerd.DO 16, s. 2012
Tagalog is de moedertaal van een kwart van de bevolking van de Filipijnen (met name in Centraal en Zuid-Luzon) en de tweede taal voor de meerderheid.Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000
Geografische distributie miniatuur|Distributie van Tagalogsprekers over de hele wereld. Volgens de Philippine Statistics Authority woonden er sinds 2014 100 miljoen mensen op de Filipijnen, waarvan de overgrote meerderheid minstens een basiskennis van het Tagalog heeft. Het Tagalog-thuisland, Katagalugan, beslaat ongeveer het grote deel van het centrale tot het zuidelijke deel van het eiland Luzon - met name in Aurora, Bataan, Batangas, Bulacan, Cavite, Laguna, Metro Manila, Nueva Ecija, Quezon, Rizal en Zambales. Tagalog wordt ook van nature gesproken door inwoners van de eilanden Marinduque en Mindoro, en in mindere mate Palawan. Aanzienlijke minderheden zijn te vinden in de andere provincies van Centraal Luzon zoals Pampanga en Tarlac, Ambos Camarines in de Bicol Region, en de Cordillera-stad Baguio. Tagalog is ook de dominante taal van Cotabato City in Mindanao, waardoor het de enige plaats buiten Luzon is met een Tagalog als moedertaalsprekende meerderheid.
Bij de Filipijnse volkstelling van 2000 werd Tagalog gesproken door ongeveer 57,3 miljoen Filipino's, 96% van de huishoudens die naar school konden gaan. Iets meer dan 22 miljoen personen, ofwel 28% van de totale Filipijnse bevolking, sprak het in 2000 als moedertaal. In 2010 telde de taal 29 miljoen moedertaalsprekers.
De volgende regio's en provincies van de Filipijnen zijn overwegend Tagalogsprekend (van noord naar zuid):
Central Luzon Aurora Bataan Bulacan Nueva Ecija Pampanga Tarlac Zambales Metro Manila (Nationaal Hoofdstedelijk Gewest) Zuid-Luzon (Calabarzon en Mimaropa) Batangas Cavite Laguna Rizal Quezon Marinduque Occidental Mindoro Oriental Mindoro Romblon Palawan Bicol Region (Hoewel de Bikol-talen van oudsher de meerderheidstalen waren in de volgende provincies, heeft de sterke invloed en migratie van het Tagalog geleid tot een aanzienlijke aanwezigheid in deze provincies en in veel gemeenschappen is het Tagalog nu de meerderheidstaal.) Camarines Norte Camarines Sur Bangsamoro Maguindanao (Hoewel Maguindanao van oudsher de meerderheidstaal van de provincie was, is het Tagalog nu de hoofdtaal van het "moedertaal"-basisonderwijs in de provincie en de meerderheidstaal in het regionale centrum van Cotabato City.)
Tagalogsprekers zijn ook te vinden in andere delen van de Filipijnen en door middel van de gestandaardiseerde vorm van Tagalog, het Filipijns, dient de taal als de nationale lingua franca van het land.
Tagalog dient ook als de gemeenschappelijke taal onder overzeese Filipino's, hoewel het gebruik in het buitenland meestal beperkt is tot communicatie tussen Filipijnse etnische groepen. De grootste concentratie Tagalog-sprekers buiten de Filipijnen is te vinden in de Verenigde Staten, waar het US Census Bureau in 2013 meldde (op basis van in 2011 verzamelde gegevens) dat het de vierde meest gesproken niet-Engelse taal thuis was met bijna 1,6 miljoen sprekers, achter Spaans, Frans (inclusief Patois, Cajun, Creools) en Chinees (met cijfers voor Kantonees en Mandarijn gecombineerd). In stedelijke gebieden was Tagalog de op twee na meest gesproken niet-Engelse taal, achter Spaanse en Chinese varianten, maar vóór Frans.