Genua (Italiaans: Genova; Ligurisch: Zêna; historisch Engels en Latijn: Genua) is de hoofdstad van de Italiaanse regio Ligurië en de op vijf na grootste stad van Italië. Per 1 januari 2023 woonden er 565.301 mensen binnen de administratieve grenzen van de stad. De metropolitane stad heeft 818.629 inwoners, en in het wijdere metropolitane gebied, dat zich uitstrekt langs de Italiaanse Rivièra, wonen meer dan 1,5 miljoen mensen.
Genua, gelegen aan de Golf van Genua in de Ligurische Zee, is historisch gezien een van de belangrijkste havens aan de Middellandse Zee: het is de drukste haven van Italië en van de Middellandse Zee, en de op elf na drukste van de Europese Unie.
Genua was meer dan zeven eeuwen lang, van de 11e eeuw tot 1797, de hoofdstad van een van de machtigste maritieme republieken. Vooral van de 12e tot de 15e eeuw speelde de stad een leidende rol in de Europese handel, waardoor ze uitgroeide tot een van de grootste zeemachten van het continent en beschouwd werd als een van de rijkste steden ter wereld. De stad kreeg van Petrarca ook de bijnaam la Superba ("de Hoogmoedige") vanwege haar maritieme roem en indrukwekkende monumenten. Sinds de 19e eeuw herbergt de stad grote scheepswerven en staalfabrieken, en haar solide financiële sector gaat terug tot de middeleeuwen. De Bank van Sint-Joris, opgericht in 1407, is de oudst bekende staatsdepositobank ter wereld en speelde sinds het midden van de 15e eeuw een belangrijke rol in de welvaart van de stad.Alta Macadam, Northern Italy: From the Alps to Bologna, Blue Guides, 10e druk (Londen: A. & C. Black, 1997).
Het historische centrum, ook wel de oude stad genoemd, is een van de grootste en dichtstbevolkte van Europa. Een deel ervan werd in 2006 opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO als Le Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli. Het historische stadscentrum van Genua staat ook bekend om zijn smalle steegjes en straten die door de lokale bevolking "caruggi" worden genoemd. Genua is ook de thuisbasis van de Universiteit van Genua, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de 15e eeuw, toen ze bekendstond als het Genuense Athenaeum. De rijke culturele geschiedenis van de stad op het gebied van kunst, muziek en gastronomie leidde ertoe dat ze in 2004 werd uitgeroepen tot Culturele Hoofdstad van Europa. Het is de geboorteplaats van onder meer Guglielmo Embriaco, Christoffel Columbus, Andrea Doria, Niccolò Paganini, Giuseppe Mazzini, Renzo Piano en Grimaldo Canella, de stichter van het Huis Grimaldi.
Genua, dat de zuidelijke hoek vormt van de industrieële driehoek Milaan-Turijn-Genua in Noordwest-Italië, is een van de belangrijkste economische centra van het land.'Genoa Economy', World66.com (gearchiveerd op 13 juni 2010).'Italy: Industry', Encyclopedia of the Nations, Advameg, Inc. Een aantal toonaangevende Italiaanse bedrijven is in de stad gevestigd, waaronder Fincantieri, Leonardo, Ansaldo Energia, Ansaldo STS, Erg, Piaggio Aerospace, Mediterranean Shipping Company en Costa Crociere.
Geschiedenis Vroege middeleeuwen Genua was reeds ten tijde van het Romeinse Rijk een belangrijke vlootbasis.
Na de val van het Romeinse Rijk kreeg de stad talloze overheersers (o.a. Oostgoten, Byzantijnen en vanaf 774 het Frankische Rijk). In 843 kwam de stad in Midden-Francië te liggen. Dit rijk werd twaalf jaar later gesplitst en Lodewijk II van Italië werd koning van Italië en keizer. In 879 werd Karel III de Dikke koning van Italië. Drie jaar later werd hij ook koning en keizer van Oost-Francië (en ook West-Francië in 884). Vanaf 888 begon een periode van grote instabiliteit in Italië, tot keizer Otto I Italië binnenviel, tot koning van Italië werd gekroond en de orde herstelde. De reële macht van de koning van Italië en van de Oost-Frankische keizer zou in de volgende eeuwen echter verschrompelen.
Opkomst van de Republiek Genua
In de elfde eeuw wisten de kooplieden en burgerij van Genua een stadsrepubliek te maken. De Compagna Communis ("Gemeenschappelijke Compagnie") werd opgericht, een handelsbondgenootschap van alle edelen van de in de nabijheid gelegen valleien. Dit geldt als ontstaan van de Republiek Genua. In het eerste kwart van de elfde eeuw werkte Genua samen met Pisa om het westelijk Middellandse Zeegebied te heroveren op de Arabieren. Dit zorgde voor de Genuese heerschappij op Corsica en Sardinië.
Als een van de Maritieme republieken, (de andere waren Venetië, Pisa en Amalfi) bereikte Genua grote macht en rijkdom: het bezat Ligurië, het zuiden van Piëmont en talrijke gebieden overzee, waaronder Corsica, Elba, delen van Sardinië en kolonies in de Levant, aan de Zwarte Zee, op Cyprus en in Noord-Afrika.
Keizer Lotharius III, de laatste "koning van Italië" (1125-1137) was ook Duits keizer (1133-1137), maar ondertussen lag de macht in Noord-Italië duidelijk bij de stadstaten. In Genua lag de lokale macht bij de consuls die door de lokale elite zelf aangesteld werden. De Heilige Roomse Keizers bleven zich echter bemoeien met de Italiaanse zaken. Dit eindigde in 1176, wanneer de eerste Lombardische Liga, waarin Genua zich met andere Noord-Italiaanse steden had verenigd, de Heilige Roomse Keizer Keizer Frederik I Barbarossa overwon in de Slag bij Legnano. Zo konden de Noord-Italiaanse steden zich definitief loswrikken van het Heilige Roomse Rijk.
In de eeuw die volgde werd de Republiek Genua een belangrijke macht, zeker nadat het de concurrerende zeemogendheid Pisa in 1284 versloeg tijdens de Slag bij Meloria. Rond 1300 bereikte de republiek het toppunt van haar macht. Venetië, een andere concurrent, bleek meer weerstand te bieden. Tussen 1257 en 1381 vocht Genua talrijke oorlogen uit met Venetië. Uit deze tijd dateren ook de colleges, die in 1471 leidden tot de oprichting van de Università degli Studi di Genova oftewel Universiteit van Genua.
Een nieuw hoogtepunt van zijn macht als financiële en zeevarende mogendheid bereikte Genua tegen het einde van de vijftiende en in de zestiende eeuw. In die tijd kwamen op basis van een verordening van de Senaat van Genua de Strade Nuove met de Palazzi dei Rolli tot stand. Het ging hier om een destijds in Europa uniek publiek/privaat samenwerkingsproject. In de schitterende barokke en renaissance palazzi, rijk voorzien van fresco’s en ornamenten, bevinden zich ook thans representatieve kantoren van ondernemingen en banken. Het complex van nieuwe straten (Strade Nuove) staat thans op Werelderfgoedlijst van Unesco.
In 1451 werd de beroemdste Genuees geboren: de ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus.
Neergang De opkomst van het Turkse Rijk in de vijftiende eeuw betekende het verlies van de oostelijke gebieden. In dezelfde eeuw werd de stad getroffen door de pest. Het door interne twisten geplaagde Genua kwam vervolgens afwisselend in handen van Frankrijk en Milaan.
In de zeventiende en vooral de achttiende eeuw ging het steeds minder goed met de stad. Zo werd de stad in 1684 door een Franse vloot gebombardeerd. Na het bombardement stond nog een derde van de stad overeind. In 1768 moest Genua zijn enige overblijvende overzeese bezitting, Corsica, verkopen aan Frankrijk.
Napoleon In 1797 werd de stad door Napoleon Bonaparte veroverd en omgevormd tot de Ligurische Republiek. In 1804 werd de Republiek Genua hersteld maar het Congres van Wenen verenigde Genua in 1815 met Piëmont-Sardinië, dat in 1860 opging in het moderne Italië.
Moderne tijd In 1922 werd in Genua de Conferentie van Genua gehouden. In 2001 was Genua het toneel van een G8-topconferentie, die zo'n 200.000 tegendemonstranten aantrok en uitliep op een bloedige veldslag tussen politie en demonstranten. In 2004 was Genua samen met Rijsel de culturele hoofdstad van Europa.
Bestuurlijke indeling thumb|links|600px|De negen municipi van Genua
De stad Genua is ingedeeld in negen municipi (administratieve districten) conform de beslissing van de gemeenteraad in 2007. Elke municipio heeft de bevoegdheden van een circoscrizione.
Municipio Bevolking(in % van het totaal) Quartieri of wijkenCentro-Est91.402 (15,0%)Prè, Molo, Maddalena, Oregina, Lagaccio, San Nicola, Castelletto, Manin, San Vincenzo, CarignanoCentro-Ovest66.626 (10,9%)Sampierdarena, Belvedere, Campasso, San Bartolomeo, San Teodoro, AngeliBassa Val Bisagno78.791 (12,9%)San Fruttuoso, Sant’Agata, Marassi, Quezzi, Fereggiano, Forte QuezziMedia Val Bisagno58.742 (9,6%)Staglieno, Molassana, Sant'Eusebio, Montesignano, StruppaValpolcevera62.492 (10,3%)Rivarolo, Borzoli Est, Certosa, Teglia, Begato, Bolzaneto, Morego, San Quirico, PontedecimoMedio Ponente61.810 (10,1%)Sestri Ponente, Borzoli Ovest, San Giovanni Battista, Cornigliano, Campi, CalcinaraPonente63.027 (10,3%)Voltri, Crevari, Pra', Palmaro, Ca’ Nuova, Pegli, Multedo, CastelluccioMedio Levante61.759 (10,1%)Foce, Brignole, San Martino, Chiappeto, Albaro, San Giuliano, Lido, PuggiaLevante66.155 (10,8%)Sturla, Quarto dei Mille, Quartara, Castagna, Quinto al Mare, Nervi, Apparizione, Borgoratti, San Desiderio, Bavari
Belangrijkste bezienswaardigheden Het verleden van Genua als machtige maritieme republiek heeft de stad een schat aan artistieke en architectonische meesterwerken nagelaten. Het uitgestrekte historische centrum, de vernieuwende renaissance- en barokpaleizen en het gerevitaliseerde havengebied bieden een divers scala aan attracties.
Genua: Le Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli thumb|Dogepaleis, de oude regeringszetel van de oligarchische republiek De belangrijkste culturele erfenis van de stad is de UNESCO-werelderfgoedlocatie Genua: Le Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli. Deze site erkent de unieke stadsplanning van de late 16e en vroege 17e eeuw, toen de Republiek Genua, op het hoogtepunt van haar macht, een project ondernam om een wijk met prestigieuze residenties te creëren."Genova: le Strade Nuove e il sistema dei Palazzi dei Rolli". UNESCO Commissione Nazionale Italiana. Geraadpleegd op 26 oktober 2024. De heersende aristocratie van de stad financierde een reeks nieuwe hoofdstraten (de Strade Nuove), met name Via Garibaldi (voorheen Strada Nuova of Via Aurea), Via Cairoli (Strada Nuovissima), en Via Balbi."Via Garibaldi, a journey into the heart of the UNESCO Rolli and Strade Nuove site". Visit Genoa. Geraadpleegd op 26 oktober 2024.
Deze prachtige woningen maakten deel uit van een openbaar logementsysteem dat werd beheerd via officiële registers, de Rolli genaamd. Bij staatsbezoeken werd uit deze lijsten een paleis gekozen om hoogwaardigheidsbekleders zoals prinsen of ambassadeurs te ontvangen, waarbij de grandeur van het paleis werd afgestemd op de rang van de gast. De paleizen zelf zijn architectonische wonderen, aangepast aan het krappe stedelijke landschap met verticale oplossingen zoals spectaculaire open trappenhuizen, binnenplaatsen en hangende tuinen. De Vlaamse schilder Peter Paul Rubens stelde een beroemd boek samen met tekeningen van deze paleizen en presenteerde ze als een voorbeeldig woonmodel voor de Europese adel.
Veel van deze paleizen zijn nu opengesteld voor het publiek. Drie van de belangrijkste aan de Via Garibaldi — Palazzo Rosso, Palazzo Bianco en Palazzo Doria-Tursi — staan gezamenlijk bekend als de Musei di Strada Nuova:"Musei di Strada Nuova". Musei di Genova. Geraadpleegd op 26 oktober 2024. Palazzo Rosso ("Rode Paleis") is een historisch huismuseum dat de originele inrichting en kunstcollecties van de familie Brignole-Sale bewaart te midden van met fresco's beschilderde kamers. Palazzo Bianco ("Witte Paleis") is de belangrijkste kunstgalerie van Ligurië, met werken van Genuese, Italiaanse (waaronder Caravaggio), Vlaamse en Spaanse kunstenaars. Palazzo Doria-Tursi is het grootste van de drie en herbergt een uitbreiding van de galerie, evenals decoratieve kunsten, munten en de officiële maten en gewichten van de oude Republiek. Het is ook de thuisbasis van "Il Cannone", de beroemde viool van Niccolò Paganini.