thumb|Infinity, het voormalige hoofdkantoor van ING, in de volksmond „de schoen”. De Zuidas is een wijk en grootstedelijk ontwikkelingsgebied in Amsterdam, in het stadsdeel Zuid. Het gebied is vooral bekend als zakendistrict met hoogbouw, maar ontwikkelt zich tot een gemengde stadswijk met woningen, kantoren en voorzieningen. De ligging tussen de Amsterdamse binnenstad, Schiphol en belangrijke weg- en spoorverbindingen droeg bij aan de ontwikkeling als internationale vestigingslocatie. Tot de belangrijke instellingen in en rond het gebied behoren de Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Amsterdam UMC (locatie VUmc), RAI Amsterdam, de Rechtbank Amsterdam en het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA).
De naam Zuidas wordt gebruikt voor zowel de statistische wijk Zuidas als het grotere gemeentelijke projectgebied Grootstedelijk Gebied Zuidas. Die begrenzingen vallen niet geheel samen. De statistische wijk, met de Amsterdamse wijkcode KP, telde op 1 januari 2026 4.975 inwoners. Het projectgebied beslaat ongeveer 245 hectare, exclusief het afzonderlijke programma Zuidasdok, en omvat twaalf projectbuurten. Volgens de gemeentelijke projectorganisatie waren er in 2024 meer dan 50.000 arbeidsplaatsen, ongeveer 32.000 studenten en circa 2.000 bedrijven in het gebied.
Centraal in het gebied ligt station Amsterdam Zuid, een belangrijk knooppunt voor trein, metro, tram en bus. Aan de oostzijde ligt station Amsterdam RAI. De A10 Zuid en de spoor- en metrolijnen delen het gebied in een noordelijk en een zuidelijk deel. Met het programma Zuidasdok worden station Zuid en de A10 Zuid ingrijpend verbouwd.
Ligging en omvang
Zuidas ligt tussen de Stadionbuurt (in Oud-Zuid), de Prinses Irenebuurt en de Scheldebuurt (in de Rivierenbuurt) aan de noordzijde, en aan Buitenveldert aan de zuidzijde, en strekt zich uit van de Amstelveenseweg in het westen tot het Europaplein in het oosten. Het gebied is ongeveer 3,5 kilometer lang, maximaal 1,14 kilometer breed en op het smalste punt ongeveer 750 meter breed.
Het gebied omvat delen aan weerszijden van de A10. Daardoor liggen onder meer het stationsgebied en het World Trade Center aan de noordzijde, terwijl de VU, Amsterdam UMC, woonbuurten als Gershwin en ontwikkelgebieden als Ravel en Vivaldi aan de zuidzijde liggen. De statistische wijk is onderverdeeld in de buurten Zuidas-Noord, RAI, VU-kwartier, Zuidas-Zuid en Vivaldi. Sinds 2018 behoort ook Verdi, ten westen van de Amstelveenseweg, tot het grootstedelijke projectgebied.
Geschiedenis Planvorming en infrastructuur In 1914 presenteerde H.P. Berlage zijn Plan Zuid. Daarin werd de ontwikkeling van Amsterdam-Zuid gedragen door drie hoofdassen: een westelijke as vanuit het Vondelpark en Museumkwartier, een oostelijke as naar de later gebouwde Berlagebrug en een zuidelijke as langs de Minervalaan. Aan het einde van die laatste as was een monumentaal Zuiderstation voorzien. Het plan werd in 1917 door de gemeenteraad aangenomen en de uitvoering begon datzelfde jaar, maar het station kwam er niet. Vanaf 1921 werd wel gewerkt aan de Ringspoordijk ten westen en zuiden van de stad. De aanleg werd vertraagd door de economische crisis van de jaren dertig en de Tweede Wereldoorlog.
Het Algemeen Uitbreidingsplan van Cornelis van Eesteren uit 1934 legde de hoofdlijnen vast voor de naoorlogse uitbreiding van Amsterdam. Van Eesteren was destijds hoofd van de afdeling Stadsontwikkeling van de Dienst Publieke Werken. De uitvoering van het plan begon in 1951. Ten zuiden van de bestaande stad werden achtereenvolgens de Prinses Irenebuurt (1954–1958) en Buitenveldert (1958–1966) gebouwd.
Tussen beide wijken liep de Zuidelijke Wandelweg, een in de jaren twintig aangelegde recreatieve wandel- en fietsroute van de Amstel bij begraafplaats Zorgvlied naar de Amstelveenseweg ter hoogte van de Begraafplaats Buitenveldert. De met populieren en wilgen omzoomde weg liep op de grens van twee polders, met een hoogteverschil van ongeveer anderhalve meter, en werd door stadsbewoners gebruikt om aan het stadsleven te ontsnappen; langs de route lagen onder meer tennispark Gold Star, de velden van de Amsterdamsche Football Club en padvindershonk Hofwijk. Vanwege de bankjes onder de lantaarns kreeg de weg de bijnaam Lovers Lane. Het westelijke deel van de weg verdween al in de jaren dertig onder de zanddijk van het geplande ringspoor. In 1961–1962 sneuvelde vrijwel de rest voor de bouw van de nieuwe RAI en de wijk Buitenveldert. Op het dijklichaam werd later de A10 Zuid aangelegd. Alleen het oostelijke uiteinde bij Zorgvlied bleef bestaan; een restant ligt in de huidige projectbuurt Kop Zuidas. De weg is onderwerp van de gelijknamige roman van Paul Gellings uit 2005.
In 1960 begon aan de De Boelelaan de bouw van het Academisch Ziekenhuis van de Vrije Universiteit, het latere VUmc. Het ziekenhuis werd in 1963–1964 opgeleverd en in 1966 officieel geopend. In 1961 opende de Europahal, het eerste gebouw van het huidige RAI-complex. Het spoor tussen station Zuid en Schiphol werd in 1978 in gebruik genomen en in 1981 volgde de verbinding naar station RAI. In datzelfde jaar opende de A10 Zuid.
Ontstaan van het zakendistrict thumb|Het voormalige ABN AMRO-hoofdkantoor aan de Gustav Mahlerlaan. De Nederlandse Middenstandsbank opende in 1974 een hoofdkantoor in het gebied; in 1985 volgde het World Trade Center. Vanaf het begin van de jaren negentig onderzocht de gemeente de ontwikkeling van een goed bereikbare kantorenlocatie tussen Schiphol en Amsterdam-Zuidoost. De keuze van ABN AMRO om hier een nieuw hoofdkantoor te bouwen, dat tussen 1996 en 1999 verrees, werkte als katalysator voor de verdere ontwikkeling.
Eind 1997 wees het Rijk Zuidas aan als een van de Nieuwe Sleutelprojecten. In januari 1998 stelde de Amsterdamse gemeenteraad het Masterplan Zuidas vast. Het plan beoogde de ontwikkeling over een periode van dertig tot veertig jaar tot een internationale locatie voor werken en wonen, met een hoge bebouwingsdichtheid en een menging van functies. In 2000 volgde de eerste Visie Zuidas. De versie uit 2016 was een actualisering van de visie uit 2009.
Gebiedsontwikkeling Visie Zuidas 2016 De gemeenteraad stelde de Visie Zuidas 2016 op 5 oktober 2016 vast. Deze visie vormt nog steeds het beleidskader voor de gebiedsontwikkeling. De voornaamste uitgangspunten zijn:
het gebied tijdens de langdurige bouwperiode leefbaar en bereikbaar houden; de internationale economische functie behouden; Zuidas verder ontwikkelen tot een gemengde woon- en werkbuurt met voorzieningen; meer samenhang creëren door groen, water en een betere openbare ruimte; het gebruik van de fiets en het openbaar vervoer bevorderen.
Een belangrijke wijziging ten opzichte van eerdere plannen was dat alleen de A10 ondergronds zou worden gebracht en de spoor- en metrolijnen bovengronds zouden blijven. Ook moest station Zuid meer ruimte krijgen om Amsterdam Centraal te ontlasten en uit te groeien tot het tweede station van de stad.
De visie uit 2016 rekende voor 2030 met ongeveer 3,4 miljoen m² vloeroppervlak in het toenmalige gebied: circa 1,2 miljoen m² kantoren, 800.000 m² woningen en 1,4 miljoen m² voorzieningen, waaronder de RAI, VU en het ziekenhuis. In 2016 was daarvan 2,1 miljoen m² gebouwd of in aanbouw: ruim 200.000 m² woningen, bijna 900.000 m² kantoren en bijna 1 miljoen m² voorzieningen. Het resterende programma uit de visie bestond toen uit 600.000 m² woningen, 300.000 m² kantoren en 400.000 m² voorzieningen. Deze cijfers waren een beleidsprognose en hielden nog geen rekening met de toevoeging van Verdi in 2018.
De gemeentelijke projectorganisatie vermeldt voor het door haar bijgehouden ontwikkelingsprogramma uiteindelijk 2,04 miljoen m²: 870.000 m² kantoren, 770.000 m² woningen en 400.000 m² voorzieningen. Tot 2030 zou daarvan nog ruim een miljoen vierkante meter worden ontwikkeld. Het verschil met de totalen uit de Visie 2016 komt mede doordat de cijfers een andere afbakening en telwijze hebben.
Woningbouw Zuidas was aanvankelijk vooral een kantorenlocatie. Sinds de jaren 2000 is het aandeel woningen gegroeid, onder meer in Gershwin en rond het Mahlerplein. Eind 2023 waren volgens de projectorganisatie 2.774 woningen gerealiseerd, waaronder 800 tijdelijke studentenwoningen. Het resterende programma tot 2030 omvatte op dat moment ongeveer 7.000 woningen. In de Amsterdamse Woonagenda 2025 uit 2017 werd voor nieuwe plannen gebiedsbreed de zogeheten 40-40-20-verdeling vastgelegd: gemiddeld 40 procent sociale huur, 40 procent middeldure woningen en 20 procent woningen in de vrije sector.
Grotere woningbouwlocaties zijn het Kenniskwartier, waar circa 2.700 woningen zijn voorzien, en Ravel, dat wordt ontwikkeld als een autoluwe en groene woonbuurt. De uitvoering van de verschillende woningbouwplannen loopt door tot na 2030.
Uitbreiding met Verdi thumb|Het gebouw Hourglass aan de Amstelveenseweg. In november 2017 gaf het college van burgemeester en wethouders opdracht de ontwikkelingsmogelijkheden te onderzoeken van het gebied tussen de Amstelveenseweg, de Schinkel en de Nieuwe Meer. Dit gebied werd op 1 januari 2018 onder de naam Verdi aan het grootstedelijke projectgebied toegevoegd. Naast kantoren en woningen omvat de ontwikkeling een herstructurering van een deel van de aanwezige sportvoorzieningen.
Projectbuurten thumb|upright=1.4|Projectgebieden van Zuidas in 2019. thumb|upright=1.8|Panorama van Zuidas in maart 2017. Het grootstedelijke projectgebied bestaat uit twaalf projectbuurten. Dit zijn planologische ontwikkelgebieden; zij vallen niet een-op-een samen met de officiële statistische buurten van de gemeente. Volgens de indeling van de projectorganisatie gaat het om:
Verdi Fred. Roeske Parnas Strawinsky Beethoven RAI Kop Zuidas Vivaldi Ravel Mahler Gershwin Kenniskwartier
De buurten verschillen sterk van karakter. Strawinsky en Mahler vormen samen met het stationsgebied en het WTC de kern van het zakendistrict. Gershwin is de eerste voltooide woonbuurt van Zuidas. Ravel en het Kenniskwartier zijn belangrijke woningbouwlocaties. RAI omvat vooral het beurs- en congrescomplex en Kop Zuidas sluit aan op de Rivierenbuurt. Verdi combineert sport, groen, recreatie, kantoren en woningbouw.
Ontwikkeling van enkele buurten WTC en Zuidplein Het in 1985 geopende WTC vormde samen met station Zuid een vroeg zwaartepunt van het zakendistrict. In 2002 begon een omvangrijke renovatie en uitbreiding. De vier oorspronkelijke kantoortorens kregen nieuwe gevels en werden door een nieuwe plint met elkaar verbonden. Aan de westzijde van het Zuidplein kwamen de H- en I-toren en een overdekt atrium. De uitbreiding en de herinrichting van het Zuidplein werden in 2004 voltooid. Later werd het complex opnieuw uitgebreid, onder meer met Tower Ten. Een in 2024 aangepast vernieuwingsplan richt zich op de verduurzaming van de bestaande torens 5, 7 en 8 en een betere verbinding met de openbare ruimte; eerder voorgenomen extra bouwvolumes vervielen.
Mahler thumb|Het gebouw Viñoly in het gebied-Mahler.