De titulatuur in het Nederlands hoger onderwijs omvat de titels en regels voor het dragen daarvan voor wie na afronding van een opleiding in het Nederlands hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk onderwijs een graad is verleend. Van rechtswege heeft men dan het recht op het dragen van een titel.Paragraaf 4. Graden en titulatuur in Hoofdstuk 7: Onderwijs van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Bekeken op 30 januari 2015 De wet schrijft voor welke titel bij welke opleiding behoort. Zij stelt het strafbaar om een titel of, sinds 1 januari 2018, een graad te voeren die niet daadwerkelijk van rechtswege is verkregen.Artikel 435 in Titel II: overtredingen betreffende de openbare orde, Derde Boek: Overtredingen van het Wetboek van Strafrecht. Bekeken op 3 oktober 2019. Volgens art. 435 ten derde van het Wetboek van Strafrecht is dit een overtreding waarop een boete staat van maximaal € 4350 (tweede categorie, 2020).
De komst van de bachelor-masterstructuur heeft ertoe geleid dat universiteiten en hogescholen uitsluitend nog graden verlenen, maar waarvan de bezitter de keus heeft de graad te voeren of de titel volgens artikel 7.20 lid 1 en lid 2.Art. 7.20 Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek: 1. Degene die op grond van artikel 7.19a gerechtigd is een graad in het wetenschappelijk onderwijs in de eigen naamsvermelding tot uitdrukking te brengen, is tevens gerechtigd tot het voeren van: a. de titel ingenieur, afgekort tot ir., indien het een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs betreft op het gebied van de landbouw en natuurlijke omgeving of op het gebied van de techniek, b. de titel meester, afgekort tot mr., indien het een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs betreft op het gebied van het recht, of c. de titel doctorandus, afgekort tot drs., indien het een masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs betreft waarop de onderdelen a en b niet van toepassing zijn. 2. Degene die op grond van artikel 7.19a gerechtigd is een graad in het hoger beroepsonderwijs in de eigen naamsvermelding tot uitdrukking te brengen, is tevens gerechtigd tot het voeren van: a. de titel ingenieur, afgekort tot ing., indien het een bacheloropleiding in het hoger beroepsonderwijs betreft op het gebied van de landbouw en natuurlijke omgeving of op het gebied van de techniek, of b. de titel baccalaureus, afgekort tot bc., indien het een bacheloropleiding in het hoger beroepsonderwijs betreft waarop onderdeel a niet van toepassing is.
Traditionele Nederlandse titels Titels in het wetenschappelijk onderwijs Afkorting Titel Omschrijvingprof.professorGeen academische graad, maar een aanduiding dat iemand het universitaire ambt hoogleraar (aanspreekvorm: professor) uitoefent.dr.doctorHoogste universitaire titel en graad die een persoon kan verwerven, te verkrijgen na wetenschappelijke promotiedr.h.c.doctor honoris causaEen eredoctoraat wordt verleend aan personen die een uitzonderlijke prestatie hebben geleverd in de wetenschap, op maatschappelijk gebied of in de politiek.mr.meester in de rechtenTitel voor de studie Rechtsgeleerdheid, met uitzondering van de vrije studierichting; daar werd de drs.-titel verleend.ir.ingenieurTitel voor de meeste studies aan technische universiteiten, alsmede enkele technische studies aan algemene universiteiten, en studies op het gebied van landbouw en natuurlijke omgeving (de Wageningen Universiteit).drs.doctorandusTitel voor alle universitaire studies, vrije studierichting rechten (geeft geen toegang tot juridische beroepen als rechter en advocaat), voor andere juridische richtingen is de titel mr. bacc. baccalaureus Titel na 4-jarige studie bij sommige universiteiten; niet meer verleend sinds 1981 (behalve bij de theologische faculteit van de Universiteit van Tilburg). kand. kandidaats Titel na driejarige (rechten: tweejarige) universitaire studie; vanaf de invoering van de tweefasenstructuur uitgefaseerd, wordt thans niet meer verleend.
Titels in het hoger beroepsonderwijs Afkorting Titel Omschrijving lec. lector Geen hbo graad, maar aanduiding van een lector op een hogeschool; deze vervult een soortgelijke functie als een hoogleraar aan een universiteit.ing.ingenieur Titel voor studies op het gebied van landbouw en natuurlijke omgeving of op het gebied van de techniek.bc.baccalaureusTitel voor overige studies (niet zijnde op het gebied van landbouw en natuurlijke omgeving of op het gebied van de techniek).
Graden in Nederland Door de invoering van de bachelor-masterstructuur hebben de volgende internationale graden (degrees) ingang gevonden:Albumacademicum.uva.nl Historische graden Begrippenverklaring Album academicum UvA
Graden in het (initieel) wetenschappelijk onderwijs Afkorting Graad Omschrijving BA Bachelor of Arts voor wo-bachelors van alfa-studies of sommige gamma-studiesBScBachelor of Sciencevoor wo-bachelors van bèta-studies of bepaalde gamma-studiesLLBBachelor of Lawsvoor wo-bachelors in de rechten.LLMMaster of Lawsvoor wo-master in de rechtenMAMaster of Artsvoor wo-masters van alfa-studies of sommige gamma-studiesMScMaster of Sciencevoor wo-masters van bèta-studies of bepaalde gamma-studiesMPhilMaster of Philosophyvoor studenten van wo-masters die een tweejarige researchmaster hebben afgerond met het verdedigen van een thesis. Wordt sinds 2009 niet meer uitgereikt in Nederland.PDEng of EngDEngineering Doctoratevoor personen die met goed gevolg de tweejarige postacademische opleiding tot technologisch ontwerper hebben afgerond aan een van de Nederlandse universiteiten die een EngD-programma aanbieden.Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, Staatsblad 2008, 146 - website Overheid.nlNederlandse Certificatie Commissie voor opleidingen tot Technologisch Ontwerper CCTO - website van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs Sinds 2022 is de PDEng-titel in Nederland omgedoopt tot EngD.PDEng becomes EngD as of 1 September 2022 - website van 4TUD of PhDDoctor / Doctor of Philosophyvoor personen die gepromoveerd zijn na verrichting van wetenschappelijk onderzoekGraad + (Hons)Honours degreevoor personen die met goed gevolg een Honours Programme bij een universitaire bachelor- of masteropleiding hebben afgerond.Graad + (Res)Research degreevoor personen die met goed gevolg een speciale onderzoekersopleiding aan de universiteit hebben afgerond. Veelal betreft dit een research master. In het dagelijks gebruik binnen de geneeskunde ziet men ook veel de Amerikaanse graad M.D. (Doctor of Medicine, van het Latijns: Medicinae Doctor). Deze graad kent in het Nederlandse systeem echter geen plaats, daar na het afronden van de master Geneeskunde een Master of Science (MSc) wordt verkregen.
Graden in het hoger beroepsonderwijs en postinitieel onderwijs Afkorting Graad Omschrijving Ad Associate degree voor een tweejarige studie afgerond aan een hogeschool B (+ varia toevoeging) Bachelor (in/of + naam studie, A, of Sc) na afronding vierjarige beroepsopleiding aan hogeschoolM (+ varia toevoeging)Master (in/of + naam studie, A, of Sc)voor 1 of 2-jarige initiële hbo-master of postinitiële master aan hogeschool/universiteit
Titulatuur en aanschrijfvormen Wetenschappelijk onderwijs Titel Graad Aanschrijfvorm prof. - De hooggeleerde heer / vrouwedr.h.c. -De weledelzeergeleerde heer / vrouwedr.D / PhDDe weledelzeergeleerde heer / vrouwe-PDEng / EngDDe weledelgestrenge heer / vrouwemr.LLMDe weledelgestrenge heer / vrouweir.MScDe weledelgestrenge heer / vrouwedrs.MSc / MPhil / MADe weledelgeleerde heer / vrouwebacc. -De heer / Mevrouwkand.BA / BSc / LLBDe heer / Mevrouw
Hoger beroepsonderwijs en postinitieel onderwijs Titel Graad Aanschrijfvorm lec. - De weledelzeergeleerde heer / vrouweTitulatuur in Nederland (algemeen) - website Taaladvies.net-M (+ toevoeging)De weledelgeleerde heer / vrouwe-M (+ toevoeging)De weledelgestrenge heer / vrouwe (indien op gebied van landbouw, natuurwetenschappen of techniek)ing.B (+ toevoeging)De heer / Mevrouw (sinds 2005)Tot 2005 was de aanschrijfvorm voor hbo-ingenieurs "weledelgestrenge". Alhoewel na 2005 de titel ing. nog gegeven wordt en gevoerd mag worden, is de aanschrijfvorm komen te vervallen vanwege de invoering van de bachelor-masterstructuur in 2002, en door toegevoegde wettelijke veranderingen naar aanleiding van het advies van een ingesteld internationale commissie (2005). De Taalunie doet alleen een uitspraak over de aanspreekvorm; de expertise denktank Genootschap Onze Taal beschrijft wel de aanschrijfvorm. Beiden adviseren alleen de vorm: De heer/mevrouw (zie: , )bc.B (+ toevoeging)De heer / Mevrouw-ADDe heer / Mevrouw
Plaatsing van titels en graden Plaatsing van titels Titels worden altijd prenominaalArt. 7.20 lid 3 Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek: De in het eerste en tweede lid genoemde titels worden, afgekort, voor de naam geplaatst. d.w.z. vóór de naam geplaatst.
Rangorde bij meerdere verschillende titels In Nederland bestaat een historisch gegroeid gebruik dat bepaalt in welke volgorde academische titels voor de naam dienen te worden gezet en hoe om te gaan met meerdere titels. Dit gebruik is als volgt:
prof. en/of lec. staan geheel voorop, waarbij opgemerkt dient te worden dat deze onbeschermde ambtelijke titels zijn (een beroep) en geen academische titels. mr. is de enige academische titel die voor dr. kan staan. dr. staat voor alle overige academische titels, over de volgorde van drs. en ir. bestaat geen consensus: hoewel sommige stijlboeken 'drs.ir.' voorschrijven, zijn in de praktijk zowel ir.drs. als drs.ir. gebruikelijk. ing. komt als laatste.
De bijzondere situatie van de mr. titel is als volgt: Een mr.dr.ir. is (mr. eerst) afgestudeerd in het recht; gepromoveerd in het recht; daarnaast ook afgestudeerd in een technische of landbouwkundige studierichting.
Een dr.mr.ir. is (dr. eerst) afgestudeerd in het recht; gepromoveerd, maar niet in het recht; daarnaast ook afgestudeerd in een technische of landbouwkundige studierichting.
Een mr.ir. die promoveert in het recht, wordt dus mr.dr.ir. Promoveert hij echter in een technische of andere richting, dan wordt hij dr.mr.ir. Een mr.drs.ir. wordt bij promotie altijd mr.dr.ir. of dr.mr.ir. en verliest dus hoe dan ook zijn drs.-titel. Dit hangt samen met het volgende:
De combinatie dr. drs. is niet mogelijk. Doctorandus betekent letterlijk "hij die doctor moet worden" en is daarmee een aanduiding dat de afgestudeerde kan worden "toegelaten tot de promotie" Iemand die reeds doctor is kan daarom niet meer doctorandus heten. Van oudsher was een doctorandus iemand die wel het doctoraalexamen met goed gevolg had afgelegd, maar nog niet de kort daaropvolgende promotie had voltooid, die lang noodzakelijk is geweest om de voor bepaalde maatschappelijke functies vereiste doctorstitel te mogen voeren. Rond 1920 is die laatste eis komen te vervallen. Het doctoraalexamen werd toen het eind van de universitaire studie en de doctorsgraad werd een graad die voor bekwaamheid als zelfstandig wetenschappelijk onderzoeker stond. In Nederland is de term doctorandus daarmee gebruikelijk geworden voor een afgestudeerde die niet met de promotie bezig is, en wordt veelal de term promovendus gebruikt voor iemand die bezig is met de promotie. In Vlaanderen wordt wel doctorandus gebruikt voor iemand die bezig is met de promotie.
Bij promotie vervangt de titel doctor de titel doctorandus. Dit geldt niet voor de titel ingenieur, omdat tussen die titels niet dezelfde taalkundig-historische relatie bestaat evenmin als tussen meester (mr.) en doctor. Om die reden blijven de titels ingenieur en meester bij promotie behouden.
Protocol bij meerdere dezelfde titels Wanneer iemand meerdere academische titels van hetzelfde type heeft behaald, zoals mr., drs. of ir., dan wordt deze titel slechts eenmaal vermeld. Zo is bijvoorbeeld “drs. ir. Hadinga” correct, terwijl “ir. ir. A.D. Philipsen” onjuist is; dit dient te worden weergegeven als “ir. A.D. Philipsen”.