thumb|250px|Een zakdoek Een zakdoek is een doek van stof of papier (in het laatste geval ook tissue genoemd) om in te niezen, de neus in te snuiten, of om handen of gezicht mee af te vegen. Een papieren zakdoek (of papieren servet, of doekje van een keukenrol) wordt meer algemeen gebruikt om iets schoon en/of droog te maken. Als eenvoudig stukje textiel komt de zakdoek voor in alle culturen en tijden.

Geschiedenis Al in de 2e eeuw v.Chr. draagt het, met een zakdoek vergelijkbare, doekje de Latijnse naam sudarium (wat betekent zweetdoek) of orarium (wat betekent zakdoek). Vijf eeuwen later, in de 3e eeuw CE, heet het muccinicum (wat betekent slijm), wat Romeinse vrouwen gebruiken om hun neus te snuiten. Pas rond 1500 krijgt de zakdoek opnieuw weer aandacht, maar dan is de zakdoek een rijkelijk versierd kunstwerkje dat we in vele Europese landen tegenkomen. Het -vaak katoenen- doekje werd ook gebruikt om * wat spullen in op te bergen en dichtgeknoopt aan een stok over de schouder mee te nemen; * als geheugensteuntje werd ook wel een knoop in de punt van de zakdoek gelegd. De gebruiker werd er dan bij ieder gebruik aan herinnerd dat er nog iets moest gebeuren; * als hoofddeksel, vooral bij warm weer. Op alle vier de hoeken werd dan een knoopje gelegd, zodat het goed strak over het hoofd bleef zitten; * als slabbetje voor kleine kinderen; * als mondkapje bij een stoffige weersgesteldheid, in het bijzonder bekend bij cowboys wanneer zij een kudde koeien begeleiden bij een transport door een woestijn; * vanwege het meervoudig gebruik, zijn de zakdoeken voor arbeiders in de landbouw en veeteelt, bekend als een boerenzakdoek, vaak groter van formaat, ongeveer 45 x 45 cm.

Symboliek van de liefde Het aanbieden van zakdoeken op een bruiloft is een symbool dat staat voor liefde en emotie, en staat voor de herinnering aan het bruidspaar. Ook bij een uitvaart is de zakdoek onmisbaar, in het zwart of in het wit met een zwarte rand, bij de herinnering van het afscheid te moeten nemen van een dierbare persoon. In de middeleeuwen gaven edelvrouwen hun zakdoekje mee aan de ridders, wanneer die een lange reis gingen maken of een strijd tegemoetgingen. Ook te zien in de film Braveheart (1995). In de latere middeleeuwen tot in de 20e eeuw werd de zakdoek gebruikt als klein vlaggetje bij de haven voor het uitzwaaien van de scheepsbemanning door hun dierbaren op de kade. Dat is vaak te zien op oude filmbeelden van grote schepen die naar verre landen vertrekken, en daarom ook in de film Titanic (schip, 1912). In de jaren 1970 ontstond in San Francisco het gebruik om met een zakdoek hangend uit de kontzak via de Hanky code aan te geven of iemand homoseksueel was. Met de kleur werd aangeduid wat de voorkeur was (bijvoorbeeld lichtblauw voor orale seks of grijs voor bondage) en met de positie (linker- of rechterkontzak) of dit actief of passief was.

Kinderliedje Een traditioneel Nederlands kinderliedje begint met de regels: 'Zakdoekje leggen, niemand zeggen'.

Categorie:Hygiëne