Temnospondyli is een orde of klade van uitgestorven basale Tetrapoda. Volgens de meeste analyses zijn het Batrachomorpha. Traditioneel werden ze omschreven als amfibieën, en wel geplaatst in de superorde Labyrinthodontia.
Het was een uitgebreide groep met zeer diverse soorten die in het meest algemeen waren in het Carboon, Perm en Trias. Enkele soorten overleefden in afgelegen delen van de wereld, zoals Australië en Oostelijk-Azië tot in het Vroeg-Krijt. De leden van de Temnospondyli worden door sommige wetenschappers beschouwd als de voorouders van de hedendaagse amfibieën. Sommige temnospondylen werden erg klein, maar andere zoals de negen meter lange Prionosuchus waren de grootste amfibieën die er ooit waren.
Beschrijving De temnospondylen hadden over het algemeen een grote kop met een groot aantal scherpe tanden en een ontwikkeld gehoor, waarbij kanaaltjes in het schedeldak die waarschijnlijk gevuld waren met zenuwen trillingen van buitenaf konden opvangen.
Ze ontwikkelden zich in het Carboon als semi-aquatische vormen. In het Laat-Carboon en het Vroeg-Perm kenden de temnospondylen een grote diversiteit. Enkele groepen ontwikkelden een robuust lichaam met sterke poten en pasten zich zo aan voor een leven als semi-aquatisch of volledig landbewonend roofdier, met de anderhalve meter lange Eryops als bekendste vorm. Andere temnospondylen ontwikkelden lange snuiten en een krokodilachtig uiterlijk en tot deze groep behoorde Prionosuchus uit Brazilië, met een lengte van negen meter het grootste bekende amfibie. In de Laat-Perm stierven de landvormen uit door een droger klimaat en de opkomst van de reptielen en therapsiden, maar de waterbewonende vormen bleven succesvol. In het Vroeg-Trias ontwikkelde de Trematosauridae zich, een familie van visetende soorten die zich aan hadden gepast aan een leven in zee, waarmee de trematosauriërs uniek zijn binnen de amfibieën. Een andere groep temnospondylen uit het Trias was de Capitosauroidea, die verschillende grote krokodilachtige soorten van twee tot vier meter lang omvatte. Kenmerkend voor de capitosauriërs waren de grote, platte schedels met een lengte van meer dan een meter bij de grootste vormen zoals Mastodonsaurus. Deze aquatische dieren joegen vermoedelijk vanuit een hinderlaag op vissen en kleine tetrapoden. In het Laat-Trias ontwikkelde er zich in Noord-Amerika met de Metoposauridae, met de 2,75 m grote Metoposaurus als bekendste vertegenwoordiger, een groep van vergelijkbare temnospondylen.
Het merendeel van de temnospondylen stierf aan het einde van het Trias uit, waarschijnlijk door klimaatsveranderingen en concurrentie van de archosauriërs. De fossiele vondsten van Australische en Oost-Aziatische vertegenwoordigers van deze groep uit het Jura en Vroeg-Krijt aan het einde van de twintigste eeuw toonden echter aan dat enkele groepen langer overleefden. Waarschijnlijk heeft de relatief geïsoleerde positie van Australië een Oost-Azië in deze periode ertoe geleid dat de temnospondylen hier wisten te overleven door beperkte concurrentie. De laatst bekende temnospondyle amfibie is Koolasuchus uit het Vroeg-Krijt van Australië.
Taxonomie Klasse Amphibia Orde Temnospondyli Familie Dendrerpetontidae Dendrerpeton Balanerpeton Erpetocephalus Eugyrinus Superfamilie Edopoidea Familie Cochleosauridae (Chenoprosopidae) Cochleosaurus Adamanterpeton Chenoprosopus Gaudria Macrerpeton Nigerpeton Procochleosaurus Familie Edopidae Edops Capetus Iberospondylus Saharastega Onderorde Euskelia Superfamilie Eryopoidea Familie Eryopidae Eryops Clamorosaurus Onchiodon Osteophorus Familie Parioxyidae Parioxes Familie Zatracheidae Dasyceps Acanthostomatops Zatrachys Stegops Superfamilie Dissorophoidea Familie Amphibamidae Gerobatrachus Amphibamus Eoscopus Limnerpeton Micropholis Pasawioops Platyrhinops Plemmyradytes ?Onderklasse Lissamphibia Familie Doleserpetontidae Doleserpeton Tersomius Familie Dissorophidae Cacops Zygosaurus Alegeinosaurus Arkanserpeton Aspidosaurus Astreptorhachis Brevidorsum Broiliellus Conjunctio Dissorophus Ecolsonia Fayella Georgenthalia Iratusaurus Kamacops Longiscitula Platyhystrix Familie Melosauridae Melosaurus Familie Micromelerpetontidae Limnerpeton Branchierpeton Micromelerpeton Familie Trematopidae Acheloma Anconastes Fedexia Phonerpeton Tambachia Klade Limnarchia Onderorde Dvinosauria Brachyops Familie Dvinosauridae Dvinosaurus Familie Trimerorhachidae Doragnathus Lafonius Trimerorhachis Neldasaurus Nannospondylus Familie Eobrachyopidae Erpetosaurus Isodectes Arctoplous Familie Kourerpetonidae Kourerpeton Familie Tupilakosauridae Tupilakosaurus Slaugenhopia Thabanchuia Klade Stereospondylomorpha Superfamilie Archegosauroidea Tryphosuchus Familie Actinodontidae Sclerocephalus (Actinodon) Cheliderpeton Syndyodosuchus Familie Archegosauridae Archegosaurus Prionosuchus Bashkirosaurus Australerpeton Collidosuchus Konzhukovia Platyoposaurus Familie Intasuchidae Intasuchus Onderorde Stereospondyli Familie Peltobatrachidae Peltobatrachus Familie Lapillopsidae Lapillopsis Manubrantlia Rotaurisaurus Familie Rhinesuchidae Rhinesuchus Uranocentrodon Broomistega Laccosaurus Rhineceps Muchocephalus Rhinesuchoides Familie Lydekkerinidae Lydekkerina Chomatobatrachus Broomulus Chomatobatrachus Cryobatrachus Deltacephalus Indobenthosuchus Limnoiketes Putterillia Klade Capitosauria Superfamilie Mastodonsauroidea (Capitosauroidea) Ferganobatrachus Familie Heylerosauridae Heylerosaurus Eocyclotosaurus Oldenwaldia Kryostega Vladlenosaurus Yuanansuchus Quasicyclotosaurus Familie Stenotosauridae Meyerosuchus Stenotosaurus Procyclotosaurus Wellesaurus Familie Mastodonsauridae Archotosaurus Bukobaja Capitosaurus Cherninia Jammerbergia Tatrasaurus Watsonisuchus Cyclotosaurus Edingerella Eryosuchus Heptasaurus Kestrosaurus Kupferzellia Mastodonsaurus Paracyclotosaurus Parotosuchus Promastodonsaurus Rhadalognathus Sassenisaurus Volgasaurus Volgasuchus Wetlugasaurus Xenotosaurus Familie Sclerothoracidae Sclerothorax Infraorde Trematosauria Superfamilie Trematosauroidea Benthosuchus Familie Thoosuchidae Prothoosuchus Thoosuchus Familie Trematosauridae Angusaurus Indolyrocephalus Gonioglyptus Panchetosaurus Hyperokynodon Icanosaurus Luzocephalus Trematotegmen Onderfamilie Lonchorhynchinae Aphaneramma Erythrobatrachus Gosgriffius Wantzosaurus Stoschiosaurus Onderfamilie Trematosaurinae Inflectosaurus Luzocephalus Lyrocephaliscus Microposaurus Platystega Tertrema Tertremoides Tirraturhinus Trematolestes Trematosaurus Trematosuchus Superfamilie Metoposauroidea Rileymillerus Callistomordax Familie Latiscopidae Almasaurus Latiscopus Familie Metoposauridae Metoposaurus Koskinonodon Anaschisma Eupelor Apachesaurus Superfamilie Plagiosauroidea Familie Plagiosauridae Gerrothorax Plagiosaurus Plagiobatrachus Plagiosternum Plagioscutum Familie Laidleriidae Laidleria Superfamilie Brachyopoidea Bothriceps Keratobrachyops Familie Brachyopidae Banksiops Gobiops Brachyops Xenobrachyops Sinobrachyops Notobrachyops Batrachosuchoides Batrachosuchus Batrachosaurus Blinasaurus Platycepsion Vanastega Vigilius Familie Chigutisauridae Austropelor Compsocerops Pelorocephalus Siderops Koolasuchus Superfamilie Rhytidosteoidea Familie Peltostegidae Peltostega Familie Indobrachyopidae Mahavisaurus Rewana Indobrachyops Familie Rhytidosteidae Deltasaurus Acerastia Arcadia Derwentia Nanolania Pneumatostega Rhytidosteus Trucheosaurus
Categorie:Uitgestorven amfibieën