thumb|Voetfetisjisme. Illustratie door Martin Van Maele Seksueel fetisjisme is een seksuele voorkeur waarbij seksuele opwinding wordt beleefd aan een voorwerp of niet-genitaal lichaamsdeel.Masuda, K., Ishitobi, Y., Tanaka, Y., & Akiyoshi, J. (2014). Underwear fetishism induced by bilaterally decreased cerebral blood flow in the temporo-occipital lobe. BMJ Case Reports, 2014, bcr2014206019. Mehdizadeh-Zareanari, A., Ghafarinezhad, A., & Soltani, H. (2013). Fetishism Due to Methamphetamine (Glass) Abuse: A Case Report. Addiction & Health, 5(1-2), 73–76. K. Firoz, V. Nidheesh Sankar, V. Rajmohan, G. Manoj Kumar, T.M. Raghuram (2013). Treatment of fetishism with naltrexone: A case report, Asian Journal of Psychiatry, Volume 8, 2014, Pages 67-68, ISSN 1876-2018, ICD Codes (n.d.). https://icd.codes/icd10cm/F650
Concept Bij een fetisjisme kan iemand opgewonden raken wanneer hij/zij – in gedachten, via allerlei media of in het echt – geconfronteerd wordt met de desbetreffende fetisj. Er bestaat dan ook veel pornografie specifiek gericht op de verschillende soorten fetisjen.
Het komt geregeld voor dat fetisjisten er pas op latere leeftijd achter komen dat ze niet de enige zijn. Vaak wordt er een link gelegd met ervaringen die zijn opgedaan in de jeugd.Sunil M. Doshi, Kalpesh Zanzrukiya, Lavlesh Kumar, Paraphilic infantilism, diaperism and pedophilia: A review (2017). Journal of Forensic and Legal Medicine, Volume 56, 2018, Pages 12-15, ISSN 1752-928X, Een voorbeeld hiervan is dat als een jongen een dominante moeder heeft gehad die vaak hooggehakte laarzen droeg, de betreffende jongen hier later een fetisj aan kan overhouden.
Het internet heeft een bijdrage geleverd aan de bekendheid met fetisjismes, zeker in het geval van de meer zeldzame fetisjismes. Vaak is er een verband met de verschijningsvormen van sadomasochisme.
Voorwerpen Enkele van de bekendere en relatief vaker voorkomende vormen van seksueel fetisjisme met voorwerpen of kledingstukken zijn: leerfetisjisme rubberfetisjisme rookfetisjisme voetfetisjismeZarei, M., & Bidaki, R. (2013). Female foot fetishism disorder in childhood. Journal of Research in Medical Sciences : The Official Journal of Isfahan University of Medical Sciences, 18 (2), 170. ondergoedfetisjisme sneakerfetisjisme nattekledingfetisjisme (wetlook) luierfetisjismeCernovsky, Z., & Bureau, Y. (2016). Lady with Erotic Preference for Diapers. Mental Illness, 8(2), 6687. (meestal het voornaamste onderdeel van infantilisme, vaak naast gebruik van andere baby- of peuterartikelen) gipsfetisjisme travestie-fetisjisme (het dragen van kleding van het tegenovergestelde geslacht)Luk Gijs & Richard A. Carroll (2010) Should Transvestic Fetishism Be Classified in DSM-5? Recommendations from the WPATH Consensus Process for Revision of the Diagnosis of Transvestic Fetishism, International Journal of Transgenderism, 12:4, 189-197, Reed, G. M., Drescher, J., Krueger, R. B., Atalla, E., Cochran, S. D., First, M. B., … Saxena, S. (2016). Disorders related to sexuality and gender identity in the ICD‐11: revising the ICD‐10 classification based on current scientific evidence, best clinical practices, and human rights considerations. World Psychiatry, 15(3), 205–221. Anupama, M., Gangadhar, K. H., Shetty, V. B., & Dip, P. B. (2016). Transvestism as a Symptom: A Case Series. Indian Journal of Psychological Medicine, 38(1), 78–80. Kurt Freund, Michael C. Seto, Michael Kuban, Two types of fetishism (1996). Behaviour Research and Therapy, Volume 34, Issue 9, 1996, Pages 687-694, ISSN 0005-7967, wolfetisjisme nylonfetisjisme (de glans en zachtheid van kledij gemaakt van nylon/polyamide)
Gebruik Fetisjobjecten kunnen onder andere geknuffeld, gestreeld, gelikt, geroken en, in geval van kledingstukken, gedragen worden. Het geeft de fetisjist een bepaalde opwinding of fijne gevoelens, die tot extase kunnen gaan. Ook masturbatie met de objecten kan tot de uitingen behoren.
Andere vormen Bij andere vormen van fetisjisme gaat het niet om een object maar om een handeling of een lichaamskenmerk. Voorbeelden hiervan zijn:
Spanking, een vorm van bdsm waarbij één partij (top) billenkoek toedient aan de andere (bottom); in een rollenspel wordt dat veelal gecombineerd met bijpassende kledij, bijvoorbeeld een schooluniform, al dan niet bedoeld om omlaag te moeten. Diverse vormen van bondage draaien rond het aanbrengen en hanteren van allerlei (hand/voet)boeien of harnassen, eventueel bevestigd aan piercings of genitaliën. Seks hebben met een partner die zich op een bepaalde wijze kleedt, bijvoorbeeld in uniform, latex of panty's. Mensen die met hun schoenen of laarzen over iemand heen lopen (trampling). Kietelfetisjisme Mensen die roken (rookfetisjisme), eventueel toegespitst op bijvoorbeeld sigaren. Bij infantilisme als kind gezien worden door ageplay-partners die andere rollen vervullen. Vetfetisjisme
Psychiatrie Het wordt onder bepaalde omstandigheden binnen de psychiatrie gecategoriseerd als een parafilie.ICD10data (n.d.). https://www.icd10data.com/ICD10CM/Codes/F01-F99/F60-F69/F65-
Popularisering
Popularisering van leer en latex miniatuur|Zangeres Tamta tijdens de finale van het Eurovisiesongfestival 2019; haar outfit bevat latex, dat buiten de BDSM- en fetisjwereld populair is geworden door mode, muziek en film. Het eerste element dat traditioneel geassocieerd wordt met de fetisjcultuur is het dragen van leer/leder en latex; leer is in het bijzonder het fundamentele element van de leersubcultuur. De popularisering hiervan vond echter al plaats vóór de instelling van de Internationale Fetisjdag, mede door de invloed van mode en de verwevenheid met de muziek- en filmwereld. Het dragen van leren kleding gaat terug tot motorrijders die in de jaren 40 samenkwamen in gespecialiseerde bars; deze kledingstijl werd later overgenomen door homoseksuele mannen en won aan populariteit binnen hun cultuur door het gebruik in de eerste homoclubs (zoals de Gold Coast in Chicago, opgericht in 1958 door Dom Orejudos en Chuck Renslow). Het gebruik buiten de homo- en fetisjgemeenschap kan worden herleid tot het personage Cathy Gale in The Avengers (1962-1964) en tot de uitvinding van de bondagebroek (bondage pants) door Vivienne Westwood en Malcolm McLaren. Ten slotte heeft leren kleding een prominente plek gekregen in de filmwereld (bijvoorbeeld Catwoman uit 2004, waarin de protagonist een strakke leren catsuit draagt) en in de muziek (bijvoorbeeld bij vroege Londense punkartiesten, Lady Gaga, Måneskin, Tamta en Rosa Chemical).
Popularisering van BDSM miniatuur|Twee vrouwen (Mistress Vittoria en Mistress Jada) die aan spanking doen. BDSM-praktijken hebben door de jaren heen aan populariteit gewonnen in de mainstream media. BDSM is tevens populair geworden via de massamedia (bestsellers, cultfilms, televisie, sociale media en pornografie), seksuele exploratie en experimenten. Deze factoren hebben een doorslaggevendere rol gespeeld dan internationale dagen, munches en seksuele voorlichting alleen. In 2010 bracht Rihanna de single "S&M" uit, geschreven door singer-songwriter Ester Dean. Het nummer bespreekt expliciet BDSM- en fetisjpraktijken (onder meer in de tekst: "Sticks and stones may break my bones // But chains and whips excite me"; Engels: "Stokken en stenen kunnen mijn botten breken, // maar kettingen en zwepen winden me op"). Ondanks kritiek op de seksuele inhoud bereikte de single de tweede plaats in de Amerikaanse Billboard Hot 100. In 2011 verscheen het eerste deel van de Fifty Shades of Grey-trilogie (Vijftig tinten grijs), een wereldwijde bestseller van E.L. James die later werd verfilmd. Dit werk droeg aanzienlijk bij aan de popularisering en, in zekere mate, de normalisering van de BDSM-wereld. Momenteel behoren diverse BDSM-gerelateerde praktijken tot de meest verspreide niet-penetratieve seksuele gedragingen, in het bijzonder onder Generatie Z (Zoomers). Deze generatie wordt vaak omschreven als de meest kinky generatie vanwege hun sterke neiging tot seksuele exploratie, mede voortvloeiend uit de toegankelijkheid van pornografie en hun verlangen om grenzen te verleggen door middel van exploratief gedrag.
Popularisering van de meest voorkomende fetisjen miniatuur|Voetenfetisjisme is een van de meest voorkomende fetisjen ter wereld en is door de massa media gepopulariseerd. De afbeelding toont de voeten van een vrouw met paarse nagellak. Twee van de meest voorkomende fetisjen (voetfetisjisme en retifisme) wonnen aan populariteit zonder directe tussenkomst van de Internationale Fetisjdag; hoewel grotere bekendheid niet automatisch gelijkstaat aan volledige normalisering. Halverwege de 20e eeuw speelden damesschoenen met hoge hakken al een prominente rol in de erotische fotografie van Helmut Newton. Newton was een verklaard fetisjist, geïnspireerd door schoenen met hoge hakken, en zijn werk droeg bij aan de consolidatie van dit icoon in de geschiedenis van de fotografie. Volgens de definitie van "vrouwelijkheid" door illustrator en voetmodel Giovanna Casotto ("Vrouwelijkheid is alles wat uniek is aan vrouwen. Van de gevoeligheid van de ziel tot cellulitis. Van de kracht van verleiding tot de gratie waarmee een vrouw loopt, op blote voeten of op hakken. Van pin-up poses tot een knipoog of een glimlach"), impliceert de waardering van alles wat tot de vrouwelijke wereld behoort ook de esthetische waardering van damesschoenen.
In de daaropvolgende jaren hebben diverse artistieke en culturele uitingen (zoals scènes uit cultfilms, waaronder die van Quentin Tarantino) en specifieke momenten op televisie en sociale media bijgedragen aan de integratie van voetfetisjisme in de populaire cultuur; dit is inmiddels de meest gepopulariseerde vorm van lichaamsfetisjisme geworden. Ook hier heeft de toegenomen bewustwording waarschijnlijk plaatsgevonden onafhankelijk van de directe impact van de Internationale Fetisjdag. Voetfetisjisme is historisch gezien het meest wijdverspreide lichaamsfetisjisme, aanwezig bij mensen van alle seksuele geaardheden. De erotisering van voeten vindt haar vroegste sporen al in de Homerische epiek: een van de kenmerken van een aantrekkelijke vrouw was destijds het hebben van elegante enkels. Desondanks heeft de toegenomen zichtbaarheid niet geleid tot volledige normalisering, aangezien de maatschappelijke perceptie gepolariseerd blijft tussen voorstanders en tegenstanders.
Tijdens de COVID-19-pandemie kenden voetmodellen, de meest bekende specialisatie onder fetisjmodellen, een aanzienlijke opleving. Vanwege de maatregelen rondom sociale distantie werden fysieke seksuele contacten bemoeilijkt, wat leidde tot een verschuiving naar digitale alternatieven. Tegelijkertijd zochten veel vrouwen naar nieuwe manieren om inkomsten te genereren, waarbij sommigen als model aanzienlijke bedragen per maand verdienden. Diverse media, waaronder gerenommeerde digitale kranten, documenteerden dit fenomeen uitgebreid. Grote digitale kranten documenteerden dit fenomeen en droegen zo, in plaats van de Internationale Fetisjdag, bij aan de popularisering van deze activiteit; dit leidde echter niet tot een volledige maatschappelijke normalisering.
Hedendaagsheid
miniatuur|De bijdrage van nieuwe generaties kan leiden tot sociale verandering, mogelijk in samenhang met evenementen zoals de Internationale Fetisjdag en soortgelijke gelegenheden.