thumb|Bioscoopjournaal uit 1964 over de herfst in de natuur van Zuid-Limburg (Nederland) thumb|Beginnende herfstkleuren aan de Roer in Monschau De herfst of het najaar is een van de vier seizoenen.
In gematigde klimaatzones verliezen de meeste loofbomen en ook andere planten tijdens dit seizoen hun bladeren. In de loop van de herfst neemt de gemiddelde temperatuur per etmaal over het algemeen steeds meer af ten opzichte van het warmste seizoen, de zomer. Periodes met zomerse warmte kunnen desondanks ook met name in het begin van de herfst nog optreden, dit wordt dan nazomer genoemd. Vooral later in de herfst wordt de kans op stormen aanzienlijk groter, al kunnen stormen zich van zichzelf het hele jaar door voordoen.
Etymologie Het woord herfst is afgeleid van het Oudnederlandse heruist ([ɦɛrvɪst]), dat uiteindelijk uit het gereconstrueerde Proto-Germaanse *harbusta is ontstaan. Daarmee is onder meer het Engelse woord harvest ("oogst") een cognaat, net als het Duitse Herbst dat hetzelfde betekent als het Nederlandse woord. Er zijn eveneens Romaanse cognaten, zoals het Latijnse werkwoord carpere ("oogsten, plukken").
De exacte oorspronkelijke betekenis van *harbusta is niet bekend. Wel is aan de hand van cognaatvergelijkingen met verwante Indo-Europese talen duidelijk geworden dat het verband houdt met "plukken, snijden en snoeien".M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam
Astronomische herfst Het astronomisch bepaalde begin van de herfst is de herfstnachtevening rond 23 september op het noordelijk halfrond, en rond 20 maart op het zuidelijk halfrond. De zon gaat dan door het herfstpunt en de dag en de nacht zijn dan overal ter wereld nagenoeg even lang (dit verschijnsel heet de equinox).
De herfst eindigt rond 22 december op het noordelijk halfrond, en rond 21 juni op het zuidelijk halfrond, met de winterzonnewende.
Aanvangstijdstippen De aanvangstijdstippen van de astronomische herfst op het noordelijk halfrond tussen de jaren 2011 en 2040 zijn als volgt:Solstices and Equinoxes: 2001 to 2100 Greenwich Mean Time. Gearchiveerd op 17 maart 2023.
201123 september11:05 201722 september22:02 202323 september08:50 202922 september19:37 203523 september06:39201222 september16:49201823 september03:54202422 september14:44203023 september01:27203622 september12:23201322 september22:44201923 september09:50202522 september20:20203123 september07:15203722 september18:13201423 september04:30202022 september15:31202623 september02:06203222 september13:11203823 september00:02201523 september10:20202122 september21:21202723 september08:02203322 september18:52203923 september05:50201622 september16:21202223 september03:04202822 september13:45203423 september00:41204022 september11:40 De aangegeven tijd is de Midden-Europese Zomertijd, die onder andere wordt gebruikt in Nederland en België. Op het zuidelijk halfrond begint op deze tijden de lente.
Het astronomisch begin van de herfst is het ijkpunt van de Franse republikeinse kalender.
Meteorologische herfst De meteorologische herfst begint ongeveer drie weken eerder dan de astronomische: op 1 september op het noordelijk halfrond en op 1 maart op het zuidelijk halfrond. De meteorologische herfst duurt eveneens drie hele maanden, en eindigt dus respectievelijk 30 november en 31 mei.
Weerextremen België warmste (°C) droogste (mm neerslag) minste regendagen zonnigste (uu:mm zon) koudste (°C) natste (mm neerslag) meeste regendagen somberste (uu:mm zon) eerste 13,9 (2006) 75,8 (1953) 27 (1921) 547:58 (1959) 7,3 (1887) 411,6 (1974) 81 (1974) 201:15 (1887) tweede 13,0 (2014) 93,5 (1920) 31 (1920) 485:58 (1908) 7,7 (1952) 386,7 (1932) 74 (1930) 219:01 (1905) derde 12,4 (2011) 97,4 (1959) 31 (1920) 474:06 (1965) 7,8 (1871) 380,9 (1984) 67 (1981) 229:24 (1998) vierde 12,3 (2009) 97,8 (1858) 32 (1898) 462:53 (1921) 7,8 (1896) 367,3 (2001) 67 (1984) 231:45 (1974) vijfde 12,3 (2005) 100,7 (1978) 33 (1857) 450:02 (2011) 7,8 (1905) 355,6 (1998) 67 (1952) 243:26 (1984) normaal 10,9 219,9 51 321:60 10,9 219,9 51321:60KMI, Statistieken voorbije seizoenen voor Ukkel
Feesten Feestdagen die vallen tijdens de herfst zijn Mabon, Hervormingsdag, Allerzielen en Allerheiligen, Sint-Maarten, Sinterklaas en Halloween.
Varia "Herfst" wordt wel beschouwd als een van de moeilijkste rijmwoorden in de Nederlandse taal. Onder andere de dichter Drs. P heeft een poging gedaan met de zin: "De buren waren grimmig, zijn ouders diep gegriefd. En onder zijn collega's was hij ook al niet geliefd. De oude juffrouw Zomer, baas Voorjaar, meester Herfst. Ze riepen driewerf schande, juffrouw Zomer het driewerfst." Oorspronkelijk van Marcel Verreck, maar later geclaimd door Drs. P., en vaak toegeschreven aan Ivo de Wijs en Pieter Nieuwint is verder de dichtregel: "In de winter en de herfst, Zijn bejaarden op hun sterfst."
Foto's