miniatuur|Reuzenommegang Katuit met de Ros Beiaardharmonie en de drie gildereuzen De Dendermondse reuzen zijn de reuzenfiguren die deel uitmaken van de folkloristische traditie in de Oost-Vlaamse stad Dendermonde met de acht deelgemeenten. De gildereuzen Indiaan, Goliath en Mars (ook de Gruëte Mannen genoemd) zijn de drie historische reuzen van de kernstad. Ze gaan uit tijdens de Ros Beiaardommegang (om de tien jaar) en de jaarlijkse Reuzenstoet Katuit. Daarnaast hebben zes van de acht deelgemeenten een al of niet uitgebreide reuzenfamilie. De beherende reuzengilden, met het Ros Beiaardcomité, zijn lokaal verankerd en kiezen dikwijls voor dorpsfiguren als thema voor hun reus.
De reuzenfamilie van Dendermonde is een onderdeel van de Reuzen in Vlaanderen vzw, die de reuzencultuur in stand houdt in Vlaamse gemeenten. De reuzengilde Ros Beiaardcomité is herkend door de organisatie via de Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed. De Ros Beiaardommegang en Katuit maken deel uit van de groep "Sociale gewoontes en gebruiken" van het Vlaamse immaterieel cultureel erfgoed. Ze zijn in 2005 erkend als UNESCO Meesterwerk van het Oraal en Immaterieel Cultureel Erfgoed, als onderdeel van "Stadsreuzen en Drakenfiguren”.
Geschiedenis Goliath is de oudste van de drie gildereuzen, hij dateert van 1626. De Sint-Sebastiaansgilde liet zich in 1648 vertegenwoordigen door een reuzin met handboog, genaamd Jachtgodin. In 1714 verscheen een reus met de naam Indiaan, met opvallende gelijkenissen met de vroegere reuzin – wat aanleiding gaf tot de hypothese dat het wellicht dezelfde figuur overschilderd en hergebruikt was.
In 1975 vond een incident plaats waarbij leden van een jazzclub de dag voor Katuit de reus Indiaan gestolen hadden. Deze werd echter op de dag van de ommegang plechtig teruggebracht.
Naar aanleiding van 150 jaar België ging op 22 juli 1980 een Internationale Reuzenommegang door met 100 reuzen uit binnen- en buitenland. De stoet bestond uit zes delen, waarbij het laatste deel toebedeeld was aan de gildereuzen en hun begeleidende gilden. De andere delen hadden als thema: Volksfiguren, Ambachten en beroepen, Volksvermaak, Volksoverleveringen en legendes en Historische sagen. In ieder thema kwamen reuzen uit verschillende Vlaamse gemeenten en steden aan bod.
De Dendermondse traditie van het Ros Beiaard en de drie gildereuzen is in 2005 erkend als UNESCO Meesterwerk van het Oraal en Immaterieel Cultureel Erfgoed.
Het Ros Beiaard en de reuzen Mars, Indiaan en Goliath werden in 2016 gered na de vaststelling van ernstige vocht- en schimmelproblemen in hun stalplaats in de Hollandse Kazerne. Een te hoge luchtvochtigheid had geleid tot schimmelvorming op textiel en houtworm in de constructie van het Ros Beiaard. Na analyse door Monumentenwacht werden gedurende anderhalf jaar reinigings-, ontsmettings- en ventilatiemaatregelen uitgevoerd. De erfgoedstukken kregen bijkomende bescherming via aangepaste opkistingen en verbeterde bewaring van textiel. Het project kostte 15.000 euro en moet het behoud van het erfgoed voor de komende decennia verzekeren.
In april 2023 werden de Gruëte Mannen genderneutraal. Hiermee wordt een oud taboe over de genderidentiteit van Indiaan doorbroken omdat historische kennis onthult dat Indiaan eigenlijk een vrouw, dus een reuzin was, ondanks wat de volksmond beweerde.
In juni 2024 verkocht het Ros Beiaardcomité ongeveer 30 Ros Beiaardattributen. De meeste attributen zijn in een van de Ros Beiaardommegangen meegedragen, of hebben op een expo rond Ros Beiaard gestaan. Het ging over fotopanelen, campagnelogo's, foto's op doek en reuzegrote metalen constructies. In 2025 werd aangekondigd dat de stad Dendermonde het Ros Beiaard en de drie gildereuzen Mars, Indiaan en Goliath grondig gaat laten restaureren met het oog op de Ommegang van 2030. Volgens de planning, zou er in 2026 een vooronderzoek uitgevoerd worden, dat moet leiden tot de opmaak van een verdere planning voor de verschillende restauratieonderdelen (hout, textiel, polychromie, kunststof, haar…). Deze restauraties zouden dan 2027-2028 hun slag vinden, zodat Ros en Reuzen uiterlijk begin 2029 klaar zijn om aan de voorbereidingen van de Ros Beiaardommegang 2030 te beginnen.
In 2025 was het ook 20 jaar geleden dat de Dendermondse Ommegangen en hun reuzen erkend werden als UNESCO-werelderfgoed. Dit werd tijdens Katuit 2025 gevierd.
Overzicht thumb|Dendermonde en deelgemeenten De acht deelgemeenten van de stad Dendermonde tellen samen 48 actieve reuzen (2026), de zeven “rossen” of Ros Beiaards niet meegerekend (maar namen wel opgenomen). Grembergen met zijn 28 actieve reuzen, zijn Ros en tien verdwenen reuzen spant de kroon van meeste reuzen. Twee van de acht deelgemeenten hebben geen reuzen, met name Mespelare en Schoonaarde.
Nr. Deelgemeente AantalRos Beiaard Namen van de reuzen I Dendermonde 8Ros Beiaard,Ros Donckstraat (wijk Donckstraat-Vlotgras),Peirtje van 't Keur (wijk 't Keur),Ros Breiaard van het Zilverpand Historische gildereuzen: Indiaan, Goliath en Mars Hedendaagse reuzen:Dos Callos, de Kaartkoning, de Kaartprins, Peke Rammekeszand en Reus Petrus De Bruyne II Appels 3 Peird van Appels Miss Paling, Poschier en Reus Jonny III Baasrode 3 - Groten Doren, (E)Miel en Lisette IV Grembergen 28 (+ 10) Ros Polliebar Zie Grembergse reuzen V Mespelare - - - VI Oudegem 5 -Pierre Vertongen, Theo Cool, Justus De Harduyn, Jef Scheirs en Petatje. VII Schoonaarde - - - VIII Sint-Gillis-bij-Dendermonde 3 Peird van Sint-Gillis Polliet en Staf, Jasper / Pol, Hermine en Willy
Reuzen per deelgemeente Dendermonde Historische gildereuzen Er zijn drie historische reuzen die verbonden zijn en waren aan schuttersgilden: Indiaan, de gildereus van de handboogschuttersgilde Sint-Sebastiaansgilde, waarschijnlijk gemaakt in 1648 (als Jachtgodin) of in 1714 (als Indiaan). Het is mogelijk dat Indiaan, nu donkerkleurig, de Jachtgodin is. De Indiaan herinnert aan de ontdekking van Amerika. De figuur weerspiegelt de toenmalige fascinatie voor exotische volkeren en kreeg een uitgesproken eigen identiteit binnen de ommegang. De reus bleef ook na de ontbinding van de gilden tijdens de Franse Revolutie actief aanwezig. Dit werd versterkt doordat het Sint-Sebastiaansgilde in de 19e eeuw opnieuw werd opgericht. De reus van de Sint-Sebastiaan en is 4,45 meter hoog en 71 kilogram zwaar. Goliath is de reus die traditioneel verbonden is met de kruisboogschuttersgilde Sint-Jorisgilde en wordt ook aangeduid als “De Boogschutter”. Goliath is de oudste van de drie en is van 1626. Zijn naam en voorstelling sluiten aan bij de Bijbelse reus, maar hij kreeg in Dendermonde een uitgesproken stedelijke en folkloristische betekenis. Goliath speelde een prominente rol in ommegangen en schuttersfeesten, waar hij dansend werd begeleid door muziek. Tot op vandaag blijft hij samen met Mars en de Indiaan een centrale figuur in de jaarlijkse reuzenommegang van Dendermonde. De reus is 4 meter hoog en weegt 76 kilogram. De figuur verwijst naar de oorlogszuchtige reus die behoorde tot de Bijbelse stam van de Filistijnen en die door David werd bestreden. Het hoofd draagt een merkwaardige hoed in de vorm van een Frygische muts. Mars is de Gildereus die traditioneel verbonden is met de buskruitschutters van de Sint-Andriesgilde van Dendermonde. Mars stelt de Romeinse oorlogsgod voor, voor het eerst genoemd in 1682-83, gemaakt in 1648 en in de renaissance herontdekt wanneer melding gemaakt wordt van een “afgod Mars” die met lakeien deelnam aan de ommegang. Waarschijnlijk bouwt deze figuur voort op oudere reuzentradities die al in de 15e eeuw in de stad aanwezig waren. Van een historische reus zijn nog onderdelen bewaard gebleven, die duidelijke gelijkenissen vertonen met de huidige Mars. Sinds de 18e eeuw vormt Mars een vast en herkenbaar element van de ommegang, telkens als voorloper van het Sint-Andriesgilde. Hij presenteert zich als de krijgsgod met een zwaard in de hand en een pseudo-Romeinse helm (met bovenaan een gevleugelde draak) op het hoofd. Mars werd gehouwen in 1648 door de Mechelse beeldhouwer Valentyn Vander Lantscroon. Hij is 3,8 meter hoog met een gewicht van 79 kilogram.
Hedendaagse reuzen Dendermonde heeft op dit moment meerdere actieve reuzen met elk hun eigen betekenis en ontstaan.
Dos Callos: Deze 3,9 m hoge en 59 kg wegende reus werd in september 1988 in de wijk 't Keur door het toenmalige Café 't Schipken ter wereld gebracht en op 26 november gedoopt. Het was ter verering van Freddy Bertin, die de bijnamen Dos Callos en de blanke Braziliaan droeg en in Dendermondse sport- en bierkringen een bekend figuur was. Dos Callos is frequent te zien in reuzenstoeten in de regio Dendermonde, zoals tijdens de jaarlijkse reuzenstoet in Grembergen, de Kovekenskermis in Lokeren, en de Reuzenhappening van Dijk92. Sinds 2023 heeft de wijk ‘t Keur een extra reus: de Kaartkoning. Dat is een fictief figuur gebaseerd op de kaartwedstrijd die tijdens de allereerste Keurkermissen (1960-1990) werd georganiseerd. De winnaar van die wedstrijd werd thuis opgehaald en in het bijzijn van de fanfare door de straten van ’t Keur begeleid. In de 2025 kwam er in de wijk 't Keur nog een mini-reus bij, de Kaartprins. Met deze reus willen de beheerders de jeugd laten kennismaken met het plezier van reuzen dragen. De reus Peke Rammekeszand werd in 1961 door de organisatoren van de Sinksenbraderij gecreëerd om de dorpsfiguur Péike Rammekeszand (1849 -1924) te vereeuwigen. Hij fleurde in 2019 de gelijknamige kermis op en trok in stoet langs de cafés, in gezelschap van de vendeliers van volkskunstgroep Reynout, ‘t Klein Muziekske, de reuzendragers en de Pijnders.
Reus Petrus De Bruyne werd in augustus 2015 voorgesteld door de Dendermondse reuzendragers. De reus is een eerbetoon aan Pee Den Aap, een legendarische en gerespecteerde pijnder en viervoudige drager van het Ros Beiaard (de laatste keer in 1975) die in 2009 overleed.
miniatuur|Het Peird van Appels en reus Jef Scheirs (schrijver) van Oudegem
Appels
In Appels zijn er drie reuzen en het Peird van Appels die in de Ommegang van Appels meelopen. De reuzen zijn Miss Paling (1947, herbouwd in 2021), Poschier (2015) en Reus Jonny (2010), die elk verbonden zijn met lokale verenigingen of historische figuren uit Appels en Dendermonde. Het Peird van Appels is een Ros Beiaardpaard met vier heemskinderen en een driekleurig kleed dat verwijst naar het dorpsplein, het water en het landelijke karakter van Appels.
Baasrode De deelgemeente Baasrode heeft een reuzenfamilie met drie reuzen, beheerd door de Orde van de Palingboer. Reus Groten Doren of kortweg Doren (2008, 4 meter) stelt een dorpsfiguur voor en werd gebouw naar aanleiding van de 50ste verjaardag van vereniging. Emiel of Miel ontstond in 2009 als een eerbetoon aan erevoorzitter Emiel Veyt. De romp bestond al sinds 1960 en werd in 2008 gerestaureerd. Als derde reus is er Lisette (2009, 4 meter) als een eerbetoon aan de bezielster van het plaatselijk kindercarnaval.
Baasrode had vroeger ook de reus Stafke Rodenbach, gemaakt als eerbetoon aan Gustaaf van Praet, een drijvende kracht achter het lokale carnavalsleven. In 2012 kreeg deze reus een nieuw leven in Wenduine (deelgemeente van De Haan), waar hij werd overgenomen door de Creatieve Noordzeevrouwen en herdoopt tot "Gust de Aangespoelde". Daar staat hij symbool voor mensen die aan de kust komen wonen zonder er geboren te zijn.
miniatuur|"Carnavalsreus" Gust uit Grembergen
Grembergen
De reuzen uit de deelgemeente Grembergen vertegenwoordigen een uitgesproken reuzencultuur die in de deelgemeente bestaat en tot uiting komt in de jaarlijkse Grembergse reuzenstoet. Het is er gebruikelijk dat belangrijke dorpsfiguren en lokale verenigingen worden vertegenwoordigd door een eigen reus. Op 12 september 2025 vond de 40ste editie van de reuzenstoet plaats. Begin 2026 telde Grembergen 28 actieve reuzen, Ros Polliebar en tien verdwenen reuzen.
Oudegem