miniatuur|Sefken de Puitenslager tijdens de folklorestoet Puitenslagersfeesten te Beveren (2011) De reuzen van Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht zijn de reuzenfiguren die deel uitmaken van de folkloristische traditie in de Oost-Vlaamse gemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht (BKZ) met de dertien deelgemeenten. De reuzenfamilie bestaat uit dertig reuzen (2026) en is onderdeel van de Reuzen in Vlaanderen vzw, die de reuzencultuur in stand houdt in Vlaanderen.
De beherende reuzengilden zijn lokaal verankerd en kiezen dikwijls voor dorpsfiguren als thema voor hun reus. Vier van de reuzenbeheerders en hun reuzen zijn opgenomen en dus erkend via de Inventaris Vlaanderen Immaterieel Cultureel Erfgoed, waaronder de vzw 'Reuzengilde Het Schelleke' uit Rupelmonde, die de meeste reuzen beheert.
Tijdens de Puitenslagersfeesten 2008 werd op 18 mei een reuzenstoet georganiseerd met 184 reuzen. Dat was op dat moment een nieuw wereldrecord, dat opgenomen werd in het Guinness Book of Records. De Erfgoedcel Waasland, waartoe de gemeenten behoren, riep 2009 uit tot Reuzenjaar en bracht naar aanleiding daarvan een Wase Reuzenkalender uit. In Beveren liepen er toen 17 reuzen rond, maar er hadden maar liefst 24 reuzen in de gemeente gewoond en in 2026 zijn ze dus met dertig.
Geschiedenis
Zoals in veel andere Vlaamse gemeenten ontstond de reuzencultuur in de huidige gemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht en zijn deelgemeenten na de Tweede Wereldoorlog. De oudste reuzen op het grondgebied zijn eigenlijk allochtonen, want Piet Pijp en Stef van de Visser kwamen in 1948 uit de grensgemeente Meerdonk (nu deel van Sint-Gillis-Waas). Een jaar later was het de beurt aan Philomena en Celest uit Rupelmonde. Zij ontstonden naar aanleiding van de honderdste verjaardag van Philomena Van Hoyweghen.
In Rupelmonde werd de reuzenfamilie regelmatig uitgebreid met een nieuwe reus. Zo kwam er Mercatorke bij in 1957, Grobelia (1961) en in 1970 de reus Gerardus Mercator Rupelmundanus, genoemd naar de bekende cartograaf.
Sefken de Puitenslager is het oudste lid uit Beveren, maar ook de eerste versies van Diederik en Aldegonde dateren uit hetzelfde jaar 1954. Sefken werd voor het 45-jarig bestaan van de parochie Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand in 1979 opnieuw gebouwd, hetgeen in 1985 nogmaals moest gebeuren, nadat een instortende muur meerdere Beverse reuzen beschadigde en Sefken vernielde.
Reus Felix uit Kruibeke ontstond in 1970. En in 1972 kregen reus Piet Pijp en zijn reuzin Stef van de Visser uit Kieldrecht hun kindreusje Roosje.
De Beverse gemeenteraad besliste in 1980 dat iedere deelgemeente een eigen reus moest hebben, naast de drie reeds bestaande Beverse reuzen Diederik, Aldegonde en Sefken de Puitenslager. Cieske de Schipper uit Doel ontstond in 1980, alsook Roste Brigand uit Haasdonk. In 1981 was het de beurt aan Kallo met het Kallose Melkboerinnetje. In 1982 werden van de oudste reuzen van Beveren, waaronder de Roste Brigand, prentkaarten uitgebracht.Van Bogaert, Johnny; Land Van Beveren (2009, nr.4), p.252
Op 2 oktober 1994 werd in Kieldrecht Lodde de Garnalenleurster gedoopt als laatste van de tien Beverse gemeentereuzen.
In 2008 deden de organisatoren van de reuzenstoet tijdens de Puitenslagersfeesten een succesvolle wereldrecordpoging met 184 aanwezige reuzen. En de reus Deken Sturm werd speciaal voor die gelegenheid gebouwd. De Erfgoedcel Waasland riep 2009 uit tot Reuzenjaar. In Beveren liepen er op dat moment 17 reuzen rond.
Overzicht
De dertien deelgemeenten van BKZ tellen samen dertig reuzen (2026). In drie deelgemeenten zijn geen reuzen gekend, met name in Bazel (X), Zwijndrecht (XII) en in Burcht (XIII). Daarnaast zijn er ook zeven verdwenen reuzen (niet meegeteld, wel vermeld). Nr. Deelgemeente AantalNamen van de reuzen I Beveren 5 Sefken de Puitenslager, Diederik en Aldegonde, Deken Sturm, Sint-Maartenreus en de verdwenen reuzen: Twee zonder naam, Wouter en Joanna II Vrasene 1 Birken Blok III Verrebroek 1 Judocus de Turfsteker IV Kieldrecht 4 Lodde, Piet Pijp, Stef van de Visser, Roosje. V Doel 1 Cieske de Schipper en de verdwenen reuzen: Isidoor en Thecla VI Kallo 1 Kallose Melkboerinnetje VII Melsele 1 Regina van Melsele VII Haasdonk 4 Rosten Brigand, Prins Koven I, Jos de Kasseidief, Fons de Moppentapper IX Kruibeke 1 Felix en verdwenen reus Vrouw Osschaert X Bazel - - XI Rupelmonde 11 Philomena en Celest, Mercatorke en Grobelia, Kamiel de Champetter, De Loze Visser, Gerardus Mercator Rupelmundanus, Alexander "Sanderke" Deyaert, Jean Henri Lijssens, Ernest Egide Stas, Opsinjoor XII Zwijndrecht - - XIII Burcht - -
Tijdlijn Hieronder een tijdlijn in alfabetische volgorde van de deelgemeenten (met elk een andere kleur).
Reuzen per deelgemeente Op basis van verschillende bronnen kunnen we hier het volgende overzicht van de reuzen per deelgemeente geven:
miniatuur|Sefken de Puitenslager tijdens de Folklorestoet Puitenslagersfeesten Beveren Sefken de Puitenslager is de oudste Beverse reus geboren op 9 mei 1954 ter gelegenheid van Meikermis in de parochie Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand (of de Nieuwe Parochie). De reus werd gebouwd door de familie Staes, met Georges Staes (1927-2017) die als kunstenaar de reuzenkop uitwerkte en daarvoor papier-maché gebruikte.
Aldegonde en Diederik waren oorspronkelijk van 28 augustus 1954Van Bogaert, Johnny; Land Van Beveren (2009, nr.3), p.180-181 en gebouwd ter gelegenheid van dezelfde Meikermis. De reuzen werden toen aangegeven door het 'Bestuur van het Feestkomiteit van de Kasteeldreef'. De Kasteeldreef was vroeger bekend als de dreef van de heren van Beveren en Diksmuide, die gebruikt werd door ridders, troubadours en andere groten om het kasteel te bereiken. De reus stelt Diederik III (1217–1240) voor, degene uit het geslacht der heren van Beveren die in 1106 met Godfried van Bouillon ter kruisvaart trok. Tevens was hij een goede vriend van Filips van den Elzas (1142-1191). Aldegonde was de gade van Diederik III. De oorspronkelijke hoofden zijn gemaakt door Staes, de huidige door Jo Bocklandt. Wegens wijzigingen van de constructies werden ze op 28 augustus 1978 herboren. Na een tweede wijziging van de constructie van Diederik, ten gevolge van een val in een stoet in Mechelen, werd hij samen met Aldegonde opnieuw gedoopt op 24 oktober 2004.
Deken Sturm (2008) van de 'Orde van het Pilorijn' werd gemaakt naar aanleiding van de grote record-reuzenstoet tijdens de Puitenslagersfeesten op 18 mei 2008. Deken Sturm was gekend onder de ouderen als Zeer Eerwaarde Heer Leopold Prosper Sturm (1875-1963), zoals hij eigenlijk heette. Hij werd priester gewijd in Gent in 1900 en was onderpastoor en pastoor in verschillende dorpen en gemeenten. In 1934 werd hij dan benoemd als pastoor-deken te Beveren en hij bleef die functie vervullen tot hij in 1962 zijn afscheid vierde. De reus is een liggende reus en hij groet vanuit zijn doodskist de bevolking. Deze pose heeft praktische voordelen, maar ook een symbolische waarde. Deken Sturm leeft verder in het geheugen van de bevolking van Beveren en heeft als het ware de dood overstegen.
De Sint-Maartenreus werd in 2015 gemaakt op basis van een ontwerp van twee jongeren uit de plaatselijke kunstacademie. De reus van vier meter hoog werd gemaakt door De Orde van het Pilorijn naar aanleiding van de nieuwe aanpak van het Sint-Maartencomité die de viering van de patroonheilige van Beveren nieuw leven inblies met een Sint-Maartenstocht. Tijdens de coronapandemie kreeg de reus in 2020 een mantel en een zwaard.
Doel Cieske de Schipper is een creatie van de Belseelse beeldhouwer Edwin Raes en werd geboren te Doel op 24 augustus 1980 naar aanleiding van de zesde Scheldewijding. Hij was de eerste reus voor een deelgemeente. De reus werd gemaakt als herinnering aan de stoere visser en de vroegere hoofdman van de Schippersgilde in Doel namelijk Franciscus (Cies) de Lee, die de gilde leidde van 1909 tot 1936 (het jaar van zijn overlijden).
miniatuur|Reus Prins Koven I (2024) Haasdonk Rosten Brigand (1980): Rost komt van de naam rostekoppen die als bijnaam voor de Haasdonkenaars gebruikt werd ten tijde van de jaren 1840-50 toen bijna de helft van de baby’s in Haasdonk rostekoppen waren. Brigand verwijst naar de Boerenkrijg, waarin Haasdonk een belangrijke rol speelde. De brigands waren de boeren, die in opstand kwamen tegen het Franse bewind in 1798. De reus draagt op zijn linkerborst een witte rechthoek met daarin een rood kruis. Dit is hetzelfde symbool als op de vlaggen van de brigands.
De drie andere reuzen behoren toe aan de carnavalsvereniging De Nachtvlinders. De eerste reus is Prins Koven I (1982, 4,5 meter) en stelt een dorpsfiguur voor in prins carnavalkledij. In zijn hand houdt hij een sleutel vast, die verwijst naar de sleutel van de gemeente: ieder jaar krijgt de regerende prins carnaval een sleutel uit handen van de burgemeester, zo kan hij tijdens carnaval regeren over de gemeente. Een tweede reus: Jos de Kasseidief uit 1986. De reus van 4,5 meter is een eerbetoon aan hun lid en volksfiguur Jos Steenssens (1912-1986). Hij werd door kunstenaar Alfons Van Meirvenne naar zijn evenbeeld gemaakt. Deze reus verwijst naar de bijnaam van de Haasdonkenaren ‘kasseidieven’, verwijzend naar een gebeurtenis uit de achttiende eeuw, toen omliggende dorpen bij de aanleg van de steenweg Gent-Antwerpen verplicht werden om mee te helpen kasseien te lossen om ze dan met paard en kar te vervoeren. Maar regelmatig verdwenen ladingen kasseien naar particulieren of legde de gemeente zelf een voorraad aan. De carnavalsvereniging heeft nog een derde reus: Fons de Moppentapper (2008), ook een eerbetoon aan hun lid en volksfiguur Alfons Moordtgat, die een van de eersten was om zich in te zetten voor het Haasonkse carnaval. De reus werd op 21 september 2008 gedoopt en amper een week later overleed de echte Fons. De reus is maar liefst 6,5 meter hoog en is daarmee de hoogste reus van Oost-Vlaanderen en behoort tot de hoogste reuzen van Vlaanderen.
Kallo Het Kallose Melkboerinnetje is gemaakt naar het evenbeeld van Kristien Quintelier, de schoondochter van maker Edwin Raes uit Sint-Niklaas. Ze werd gedoopt op 12 september 1981 in Kallo, verloofde zich dezelfde dag al met Sefken de Puitenslager en een week later trouwden zij tijdens een massaspel te Beveren.
miniatuur|Reuzin Stef van de Visser (2024) Kieldrecht Kieldrecht kent verschillende reuzen: Lodde de Garnalenleurster, herkenbaar aan haar mand met garnalen en een maatbeker, werd ontworpen door de plaatselijke kunstenaar Robert Taylor, gemaakt door Jo Bocklandt en van kledij en attributen voorzien door zijn echtgenote Bea Quintelier. Ze werd op 2 oktober 1994 gedoopt. Zij staat symbool voor de vele leurders en leurdersvrouwen die Kieldrecht in het verleden als vissersdorp kende. Lodde is de volksnaam voor Ludovica, een van de bekendste Kieldrechtse garnalenleursters, die overleed in de jaren 1960.