De voormalige gereformeerde pastorie is een monumentaal herenhuis aan de Hoofdstraat 15 in de Drentse plaats Hoogeveen. Het pand werd in 1899 gebouwd in neorenaissancestijl naar een ontwerp van architect Jan Smallenbroek en is aangewezen als provinciaal monument. Geschiedenis
Het herenhuis werd eind 19e eeuw opgetrokken als dienstwoning voor de predikanten van de Gereformeerde Kerk. De architect, Jan Smallenbroek, was een bekende naam in de regio en ontwierp meerdere kerkelijke gebouwen en woonhuizen in deze periode. In 1954 verloor het pand zijn oorspronkelijke religieuze functie en werd het herbestemd tot advocatenkantoor. Sindsdien heeft het steeds een kantoorfunctie gehad.
Het gebouw bevindt zich aan de oostzijde van de Hoofdstraat, direct grenzend aan het openbare trottoir. Het vormt een ensemble met het naastgelegen monumentale herenhuis op nummer 13. Aan de achterzijde van het perceel bevindt zich een volledig bestraat erf dat uitkijkt op theater De Tamboer. Architectuur Exterieur en dak
Het pand is gebouwd op een rechthoekige plattegrond en telt twee bouwlagen. Het wordt gedekt door een afgeknot schilddak voorzien van Bouletpannen. Opvallend zijn de drie oorspronkelijke gemetselde schoorstenen die zijn afgewerkt met stucwerk en geprofileerde lijsten.
De voorgevel (westzijde) kenmerkt zich door een rijke detaillering. Boven de entree bevindt zich een dakkapel met een zadeldak, voorzien van een fronton en een dakkruis. Een tweede, rijkere dakkapel boven de vensters is uitgevoerd als neorenaissancistische topgevel met pilasters, rolwerk, diamantkoppen en trigliefen. Tussen de schoorstenen is later een grotere, moderne dakkapel met vijf vensters toegevoegd. Gevelindeling
De gevels zijn opgetrokken uit bruinrode baksteen op een grijs geschilderde plint. Voor de decoratie is gebruikgemaakt van rode baksteen, speklagen en sierlijk metselwerk. De vensters in de voorgevel zijn voorzien van segmentbogen met sluit- en aanzetstenen. Onder de geprofileerde gootlijst bevindt zich een decoratief fries met horizontale banden en consoles.
Een beeldbepalend element in de voorgevel is het houten balkon boven de entree. Dit balkon rust op consoles met acanthusbladmotief en heeft een balustrade met sierlijke houten zuiltjes. De huidige entree onder het balkon is niet meer origineel; voorheen was het pand voorzien van een porte-brissée (dubbele klapdeur), waarvan de houten panelen en het decoratieve kalf nog wel aanwezig zijn. Latere wijzigingen
Terwijl de voor- en zijgevels hun monumentale karakter hebben behouden, is de achtergevel (oostzijde) in de loop der tijd sterk gewijzigd. Deze is wit geschilderd en voorzien van moderne, grote vensters. Aan de achterzijde bevindt zich tevens een recente aanbouw met een plat dak. Vanwege deze ingrepen vallen de achtergevel en de aanbouw buiten de provinciale bescherming. Waardering
Het herenhuis is door de provincie Drenthe aangewezen als provinciaal monument vanwege de volgende waarden:
Cultuurhistorie: Als een bijzondere uitdrukking van een kerkelijke dienstwoning uit circa 1900.
Architectuurhistorie: Vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp van Smallenbroek en het zorgvuldige materiaalgebruik in neorenaissancestijl.
Stedenbouwkundige waarde: Door de prominente ligging aan de Hoofdstraat, waar het historische bebouwingsbeeld nog goed bewaard is gebleven.
Ensemblewaarde: De samenhang met het naburige provinciale monument op Hoofdstraat 13. Zie ook Lijst van provinciale monumenten in Drenthe
Categorie:Bouwwerk in Hoogeveen Categorie:Bouwwerk van Jan Smallenbroek Categorie:Provinciaal monument in Drenthe