De Aland-Elbe-Niederung is een beschermd natuurgebied in de gemeenten Seehausen, Aland, Altmärkische Wische en Zehrental in de Landkreis Stendal in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt.
Algemeen Het natuurreservaat Aland-Elbe-Niederung is ongeveer 6009 hectare groot. Hierin zijn de voormalige natuurreservaten “Garbe-Alandniederung” en “Elbaue Beuster-Wahrenberg” opgenomen. Het 2919 hectare grote FFH-gebied “Elbaue Beuster-Wahrenberg”, het 2573 hectare grote FFH-gebied “Aland-Elbe-Niederung nördlich Seehausen” en het 5123 hectare grote EU-vogelbeschermingsgebied “Aland-Elbe-Niederung” maken grotendeels deel uit van het natuurreservaat. Het natuurgebied grenst grotendeels aan het beschermd landschap “Aland-Elbe-Niederung”. Aan de Brandenburgse kant sluiten de natuurgebieden ‘Elbdeichvorland’ en “Wittenberge-Rühstädter Elbniederung” aan. Het gebied staat sinds 16 juni 2009 onder bescherming. De bevoegde lagere natuurbeschermingsinstantie is de landkreis Stendal.
Beschrijving Het natuurreservaat ligt in de laagvlakte van de Elbe en Aland in het biosfeerreservaat Mittelelbe. Het strekt zich uit langs de grote bochten van de Elbe tussen de grens met Nedersaksen bij Elbekilometer 473 en de Elbedijk bij Elbekilometer 431 ten noordwesten van Werben (Elbe) en de Aland vanaf de monding in de Elbe tot in het noordoosten van Seehausen (Altmark) en beschermt in dit gebied de loop van de Elbe in Saksen-Anhalt en de Aland met de aangrenzende laaggelegen gebieden. Grote delen van het natuurgebied zijn onderhevig aan de natuurlijke dynamiek van de rivieren en worden bij hoogwater overstroomd.
Het natuurgebied wordt gekenmerkt door uitgestrekte graslandcomplexen op gemiddelde tot vochtige locaties en door resten van zachthout- en hardhoutbossen. Het wordt doorkruist door een groot aantal oude rivierarmen, overstromingsgeulen en vochtige dalen. Hier en daar zijn binnenduinen te vinden. Het grasland wordt overwegend intensief gebruikt. In mindere mate zijn er ook extensief begraasde gebieden. Van landelijk belang zijn de uitgestrekte brandende bolgewasweiden.
Het natuurgebied grenst voornamelijk aan landbouwgrond. Tussen Seehausen en Wittenberge doorkruist de Bundesstraße 189 delen van het natuurgebied. In dit gebied staat de aanleg van de Bundesautobahn 14 op de planning.
Flora De hardhoutbossen bestaan voornamelijk uit es, fladderiep, gladde iep, smalbladige es en zomereik. Daarnaast zijn er ook fijnspar, grove den, haagbeuk en ratelpopulier te vinden, die echter door bosbouwers zijn aangeplant. De struiklaag bestaat onder andere uit Gelderse roos, haagwinde, hop, tweestijlige meidoorn, wegedoorn en zwarte bes. In de Hohe Garbe, een bocht van de Elbe in het noordwesten van het natuurgebied aan de grens met Nedersaksen, is door de ligging aan de voormalige Duits-Duitse grens een van de grootste en belangrijkste hardhoutbossen in dit deel van de Elbe onder Maagdenburg bewaard gebleven. Het ooibos heeft een hoog aandeel oud en dood hout. Het ooibos op de Hohe Garbe is door een dijk gedeeltelijk afgesneden van de natuurlijke rivierdynamiek, maar deze dijk zal worden afgebroken zodat het ooibos zich weer op natuurlijke wijze kan ontwikkelen. Tegelijkertijd ontstaat zo extra retentiegebied dat bij hoogwater van de Elbe water kan opnemen.
In het gebied van de Aland zijn vooral bij Wanzer zachthoutbossen tussen de twee dijklijnen te vinden. De zachthoutbossen bestaan uit amandelwilg, basterdkraakwilg, katwilg, schietwilg en zwarte populier. Andere zachthoutbossen zijn te vinden in het gebied van de stootoevers van de Aland en aan oude rivierarmen in het hele natuurreservaat. In het gebied van dichtgroeiende oude rivierarmen overheersen vaak rietlanden met egelskop en riet.
De oevers van de Aland worden begeleid door rietvelden met rietgras en liesgras en grote zeggevelden met moeraszegge, oeverzegge en stijve zegge. In vochtige dalen groeien onder andere grote watereppe, kalmoes, moeraskers, watertorkruid en zwanenbloem. De oevers van de Elbe worden begeleid door oevervegetatie met stekelnoot en strandzegge.
In het westen van het natuurreservaat, aan de grens met Nedersaksen, ligt het Stresower Meer. Dit meer heeft een goed ontwikkelde verzandingsvegetatie van riet, kleine lisdodde en bieskragen gevormd door rietlanden, scherpe zeggevelden en krabbenscheergemeenschappen.
Fauna Het natuurreservaat is een leefgebied voor een grote verscheidenheid aan fauna. Het is van bijzonder belang als voedsel-, broed-, rust- en overwinteringsgebied voor talrijke broed- en trekvogels, waaronder met name waadvogels en watervogels. Er komen verschillende roofvogels voor, waaronder blauwe kiekendief, bruine kiekendief, grauwe kiekendief, rode wouw, ruigpootbuizerd, schreeuwarend, smelleken, visarend, wespendief, zeearend en zwarte wouw en uilen zoals de velduil. Verder zijn blauwe reiger, kraanvogel, ooievaar, roerdomp, woudaap en zwarte ooievaar inheems of gebruiken ze het gebied als voedsel- en rustgebied. De uitgestrekte graslanden vormen een leefgebied voor talrijke steltlopers, waaronder bosruiter, goudplevier, grutto, kemphaan, kievit, kleine plevier, oeverloper, tureluur, watersnip en wulp. Verder biedt het natuurgebied rallen zoals de klein waterhoen, kwartelkoning, meerkoet en porseleinhoen, evenals talrijke watervogels zoals bergeend, brandgans, fluitzwaan, grauwe gans, grote zaagbek, kolgans, krakeend, nonnetje, pijlstaart, rietgans, roodhalsfuut, slobeend, wilde zwaan, witoogeend en zomertaling. Ook visdief, zwarte stern en ijsvogel zijn in het natuurgebied thuis. Ten slotte leven hier talrijke zangvogels, waaronder boomleeuwerik, buidelmees, gele kwikstaart, graspieper, grauwe klauwier, grote karekiet, klapekster, ortolaan, paapje, rietzanger en sperwergrasmus. De ooibossen met hun oude en dode houtvoorraad vormen een leefgebied voor de middelste bonte specht en zwarte specht en de holenduif.
De rivierlopen en oude rivierarmen bieden een leefgebied voor verschillende vissen, waaronder Atlantische zalm, bittervoorn, grote modderkruiper, kleine modderkruiper, rivierprik, roofblei en zeeprik. Verder is het natuurgebied een leefgebied voor talrijke amfibieën en reptielen, waaronder boomkikker, groene pad, heikikker, kamsalamander, knoflookpad, poelkikker, roodbuikvuurpad, rugstreeppad en zandhagedis, verschillende vleermuizen, waaronder bosvleermuis, Brandts vleermuis, franjestaart, grootoorvleermuis, laatvlieger, meervleermuis, rosse vleermuis, ruige dwergvleermuis, vale vleermuis en watervleermuis, evenals talrijke insecten, waaronder sprinkhanen, bijvoorbeeld moerassprinkhaan en lichtgroene sabelsprinkhaan, vlinders, waaronder koninginnenpage en rouwmantel, en libellen zoals zuidelijke glazenmaker en zwervende pantserjuffer. De groene glazenmaker leeft aan het Stresower Meer. De golfbrekers van de Elbe worden bevolkt door de rivierrombout. Het voorkomen van deze libellensoort is van bijzonder belang voor een mogelijke herkolonisatie van de grote West-Duitse en West-Europese rivieren. Het natuurreservaat is van bijzonder belang als leefgebied voor bevers en otters.
Important Bird Area Het reservaat is aangewezen als Important Bird Area door BirdLife International vanwege het belang voor significante populaties van de blauwe kiekendief, bosruiter, goudplevier, ijsvogel, kemphaan, klein waterhoen, kleine zwaan, kolgans, kraanvogel, kwartelkoning, ooievaar, rietgans, roerdomp, slobeend, visdief, wilde zwaan, witoogeend, woudaap, zeearend, zwarte stern en andere watervogels.
Categorie:Natuurgebied in Duitsland Categorie:Geografie van Saksen-Anhalt Categorie:Important Bird Area in Duitsland