Ivan Perfiljevitsj Elagin (Russisch: Иван Перфильевич Елагин) Sint-Petersburg 30 november/11 december 1725 - aldaar, 22 september/3 oktober 1794), ook bekend als Johann Elagin, was een Russisch dichter, vertaler, historicus en hofbeambte. Hij speelde in de tweede helft van de achttiende eeuw een belangrijke rol in de organisatie van de vrijmetselarij in het Russische Keizerrijk en geldt als een sleutelfiguur in de overgang van het Engelse naar het Pruisisch-Zweedse stelsel in Rusland.
Leven Elagin werd geboren in Sint-Petersburg in een familie van de lagere adel. Hij kreeg een brede opleiding in talen, geschiedenis en literatuur, en trad in overheidsdienst. In de jaren 1760 ontwikkelde hij een sterke belangstelling voor de vrijmetselarij, die toen in Rusland onder Engelse constituties werkte.
Hoofd van de Engelse vrijmetselarij In 1772 werd Elagin benoemd tot Provinciaal Grootmeester van de Engelse Grootloge in Rusland. Onder zijn leiding werden meerdere loges gesticht en verenigd in een losse structuur die de Engelse driegradensystematiek volgde. Hij probeerde de rituelen te uniformeren en de vrijmetselarij in Rusland te reguleren volgens de Engelse traditie, maar stuitte op organisatorische problemen en interne verdeeldheid.
Overgang naar de Zinnendorf Ritus In 1776 wist de Pruisische vrijmetselaar Johann Gottfried von Reichell, vertrouweling van Johann Wilhelm Kellner von Zinnendorf, Elagin te overtuigen zijn loges aan te sluiten bij de Zinnendorf Ritus. Deze overstap, door tijdgenoten ook het "Zweeds-Berlijnse systeem" genoemd, betekende een fundamentele heroriëntatie van de Russische vrijmetselarij: van een relatief open en universeel systeem naar een hiërarchisch en uitgesproken christelijk-trinitarisch stelsel.
Volgens Stoyanov was de adoptie niet alleen een rituele verandering, maar ook een vorm van acculturatie: de Pruisisch-Zweedse structuur werd aangepast aan Russische hofcultuur, orthodoxe tradities en verlichtingsidealen. Voor Elagin bood de alliantie met Zinnendorf meer prestige en politieke steun, terwijl het Pruisische netwerk via Rusland invloed kreeg in Oost-Europa.
Culturele en literaire activiteiten Naast zijn maçonnieke werk was Elagin actief als dichter, vertaler en historicus. Hij vertaalde klassieke werken in het Russisch, schreef historische verhandelingen en onderhield contacten met vooraanstaande intellectuelen aan het hof van Catharina de Grote.
Laatste jaren en overlijden In de jaren 1780 verloor Elagin geleidelijk zijn leidende positie binnen de Russische vrijmetselarij, mede door de opkomst van rivaliserende stromingen, zoals die rond Nikolaj Novikov. Hij overleed in 1794 in Sint-Petersburg.
Zie ook Vrijmetselarij in Rusland Zinnendorf Ritus
Categorie:Russisch vrijmetselaar Categorie:Russisch dichter Categorie:Vertaler Categorie:Historicus