Man van Smarten (Vir dolorum)Het schilderij staat ook bekend als Zegende Christus (Italiaans: ) en Christus de Verlosser (). is een schilderij van Sandro BotticelliHet werk wordt door sommigen toegeschreven aan zijn atelier. Vgl. bijv. Zeri. vervaardigd tussen circa 1495 en 1500. Het werk maakt sinds 1891 deel uit van de collectie van de Accademia Carrara in Bergamo.
Voorstelling Het schilderij ontstond in een periode van politieke instabiliteit en religieuze koorts in Florence. Na de dood van Lorenzo de' Medici in 1492 en de invasie van de Franse koning Karel VIII in 1494, heerste er grote onzekerheid in de stad. Het was in dit vacuüm dat Girolamo Savonarola zijn invloed deed gelden. Zijn felle kritiek op de corruptie binnen de kerk en de wereldse ijdelheid van de Florentijnse elite leidde tot een collectieve bekering, die culmineerde in de vreugdevuren van de ijdelheden waarbij luxegoederen werden verbrand. Hoewel de directe betrokkenheid van Botticelli bij de volgelingen van Savonarola, de zogenaamde Piagnoni, een onderwerp van wetenschappelijk debat blijft, is de stilistische verschuiving in zijn werk na 1490 onmiskenbaar.
Het schilderij laat Christus op halve lengte zien tegen een sobere, zwarte achtergrond. Christus wordt frontaal afgebeeld, een compositie die afkomstig is uit de Byzantijnse traditie. Hij draagt een zware doornenkroon en op zijn voorhoofd zijn realistische bloeddruppels zichtbaar. De emotionele intensiteit van het werk wordt versterkt door de droevige blik en de licht geopende mond, wat de kijker uitnodigt tot medeleven en devotie, zoals Savonarola voorschreef.
De kleding van Christus is rijk aan symboliek en bestaat uit een karmozijnrood gewaad dat is versierd met talrijke kleine gouden kruisjes. Hierover draagt hij een blauwe mantel die is afgezet met een geborduurde rand en bestrooid met gouden sterren, wat verwijst naar zijn status als Koning van de Hemel. Iconografisch combineert Botticelli verschillende motieven; met zijn rechterhand maakt Christus een zegenend gebaar als Salvator Mundi, terwijl hij met zijn linkerhand wijst naar de wonde in zijn zijde. De spijkerwonden op zijn handen zijn eveneens prominent aanwezig om de toeschouwer te confronteren met het offer van de Passie. Dit sluit aan bij de destijds populaire weergave van Christus als Man van Smarten. Stilistisch vertoont het werk invloeden van Noord-Europese meesters zoals Hans Memling, wiens emotionele weergave van Christus' lijden destijds bekend was in Italië.
De compositie moet enige populariteit gekend hebben, want er zijn nog minimaal twee versies bekend die aan Botticelli of zijn atelier worden toegeschreven.
Herkomst De invloedrijke kunsthistoricus en verzamelaar Giovanni Morelli verwierf het schilderij kort voor 25 oktober 1865 in Florence. Het paneel vormde oorspronkelijk de linkerhelft van een diptiek. De rechterhelft bestond uit een Onze-Lieve-Vrouw van Smarten (Mater Dolorosa), die in een spiegelbeeldige pose Christus aanbad.
In de negentiende eeuw werd de diptiek uit elkaar gehaald, een praktijk die destijds vaker voorkwam om kunstwerken afzonderlijk te kunnen verkopen. De Mater Dolorosa werd verkocht aan Maria Nikolaevna, de grootvorstin van Rusland. De verblijfplaats van dit zusterpaneel is onbekend. Door een afbeelding in een tentoonstellingscatalogus uit 1913 is wel bekend hoe het eruit zag. Giovanni Morelli liet zijn gehele collectie, inclusief de Man van Smarten, bij zijn overlijden in 1891 na aan de Accademia Carrara in Bergamo.
Afbeeldingen
Literatuur (2012). Sandro Botticelli. Persona sofistica. I dipinti dell’Accademia Carrara. Bergamo: Lubrina Editore
Externe links
Categorie:Werk van Botticelli Categorie:Schilderij in de Accademia Carrara