miniatuur|Kop van de krant Le Matin van 7 januari 1934 De Stavisky-affaire was een financieel-politiek schandaal dat het Frankrijk van de Derde Franse Republiek in 1934 schokte. Aanleiding waren de praktijken en de dood van Sacha Stavisky, een oplichter met invloedrijke connecties. De affaire leidde tot gewelddadig straatprotest en de val van twee linkse regeringen.
Geschiedenis
Sacha Stavisky miniatuur|Sacha Stavisky (circa 1932) Alexandre 'Sacha' Stavisky was in 1886 in een Joods gezin in het Russische Keizerrijk geboren. In 1899 verhuisde de familie naar Parijs, waar vader Stavisky werkte als tandarts. Sacha Stavisky werd genaturaliseerd tot Fransman.
Hij begon zijn criminele carrière in de jaren 1920 met het stelen van het goud van zijn vader (het goud voor de tandvullingen) en de kas van een theater. Hij liet zich in met drugshandel en prostitutie. Hij werd een aantal keer gearresteerd. Daarna richtte Stavisky zich op de toen weinig gereguleerde beurshandel. In 1926 lichtte hij een Parijse effectenmakelaar op voor enkele miljoenen francs. Hij werd opnieuw gearresteerd en verdween voor anderhalf jaar achter de tralies.
Toen hij vrijkwam, veranderde hij zijn naam in Serge Alexander. De knappe en vlot pratende Stavisky zette zijn oplichterspraktijken verder. Hij bouwde een netwerk uit van hooggeplaatste personen die hij betrok in zijn zaken. Via een piramidesysteem wist hij investeerders aan zich te binden. Het systeem stortte in na de uitgifte van valse kasbons zonder dekking door de bank Crédit municipal de Bayonne, die Stavisky samen met zijn vriend Joseph Garat, de burgemeester van Bayonne, had opgericht. Deze oplichting voor een bedrag van 200 miljoen francs kwam aan het licht in 1933. Het bleek dat rechters, volksvertegenwoordigers en zelfs de minister van Arbeid betrokken waren, gelokt door gemakkelijk te verdienen geld. In december 1933 vluchtte Stavisky naar Chamonix. Toen de politie hem op 8 januari 1934 wilde arresteren pleegde hij zelfmoord met een vuurwapen.
De republiek onder druk miniatuur|Het straatprotest op de Place de la Concorde op 6 februari 1934 Aan de officiële versie van de zelfmoord werd al snel getwijfeld in de pers. Het satirische blad Le Canard enchaîné schreef: il s'est suicidé d'une balle tirée à trois mètres. Voilà ce que c'est que d'avoir le bras long. Toen de wijdverspreide corruptie aan het licht kwam die de zwendel van Stavisky had mogelijk gemaakt, brak er vanaf 9 januari straatprotest uit. Dit protest werd geleid door de uiterst rechtse Action Française, ondersteund door verenigingen van oudstrijders en uiterst rechtse groeperingen zoals de Croix-de-Feu en de Solidarité Française.
Onder aanhoudend protest trad op 27 januari de regering-Chautemps af. Twee dagen later werd de regering-Daladier gevormd, eveneens van de Radicale Partij. De Parijse politieprefect Jean Chiappe, verdacht van betrokkenheid bij de dood van Stavisky, werd gearresteerd. Dit kon het straatprotest niet stoppen. Ook de communisten kwamen op straat tegen de regering-Daladier.
Op 6 februari leidde een straatmars van de Croix-de-Feu tot een bloedbad. Toen de demonstranten wilden optrekken naar het parlement, kwam het tot een gewelddadig treffen met de politie. Er werd over en weer geschoten en er vielen vijftien doden en ongeveer 1400 gewonden. Onder de dreiging van een burgeroorlog tussen rechts en links trad de linkse regering-Daladier af. Er kwam een nieuwe, rechtse regering geleid door Gaston Doumergue en met de populaire maarschalk Pétain als minister van Oorlog. Het straatprotest doofde uit en Doumergue liet een onderzoek openen naar de dood van Stavisky.
De Stavisky-affaire vond plaats in een tijd van economische crisis. Het feit dat Stavisky Joods was voedde het wijd verspreide antisemitisme.
De dreiging van een rechtse staatsgreep leidde ertoe dat de Franse socialisten en communisten, aangestuurd door Moskou, zich verenigden. Dit leidde in 1936 tot de linkse Volksfrontregering.
Verfilming De Stavisky-affaire werd in 1974 verfilmd door Alain Resnais met Jean-Paul Belmondo in de rol van Stavisky.
Noten en bronnen
Categorie:Derde Franse Republiek Categorie:1934 Categorie:Schandaal in Frankrijk