Robert O.J. Van Nuffel (Halle, 29 juli 1909 – Elsene, 24 november 2004) was een Belgisch filoloog, literatuurhistoricus en hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Gent. Hij geldt als de grondlegger van de studie van de Italiaanse taal- en letterkunde aan de Gentse universiteit en speelde een belangrijke rol in de culturele en academische uitwisseling tussen België en Italië. Daarnaast was hij een vooraanstaand onderzoeker van de Franstalige Belgische literatuur, met bijzondere aandacht voor het symbolisme en het oeuvre van Maurice Maeterlinck.
Biografie Studies Robert Van Nuffel liep school aan de rijksmiddelbare school in Halle en studeerde vervolgens klassieke humaniora aan het Koninklijk Atheneum van Brussel.
Op zeventienjarige leeftijd schreef hij zich in aan de Université libre de Bruxelles, waar hij Romaanse filologie studeerde. Tijdens zijn studie liep hij stage bij de liberale krant L'Indépendance belge, waar hij gedurende drie jaar als student-redacteur werkzaam was. In 1928 vervulde hij zijn militaire dienstplicht als kandidaat-reserveofficier bij het regiment carabiniers in de Daillykazerne in Schaarbeek.
Na het behalen van een studiebeurs zette Van Nuffel zijn opleiding voort aan de Universiteit van Bologna, waar hij tijdens de academiejaren 1930–1932 studeerde. In juli 1932 behaalde hij er het diploma van doctor in de letteren. In oktober van datzelfde jaar promoveerde hij eveneens tot doctor in de letteren en wijsbegeerte aan de Brusselse universiteit. In 1932 aggregeerde hij aan de Universiteit van Bologna voor het hoger onderwijs in de Italiaanse literatuur en in de Franse taal- en letterkunde.
Loopbaan Van Nuffel begon zijn loopbaan in 1933 in het middelbaar onderwijs. Hij was eerst leraar Nederlands aan het atheneum van Morlanwelz en vanaf eind 1935 leraar Latijn, Frans en moraal aan het atheneum van Ukkel. In 1937 maakte hij de overstap naar het hoger onderwijs en werd hij benoemd tot docent Italiaans aan de Rijkshandelshogeschool in Antwerpen. Hij bleef er, vanaf 1950 deeltijds, lesgeven tot aan zijn pensionering in 1976.
Tweede Wereldoorlog Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Van Nuffel gemobiliseerd en nam hij deel aan de Achttiendaagse Veldtocht. Op 23 mei 1940 werd hij krijgsgevangen genomen en overgebracht naar het krijgsgevangenenkamp Oflag X-D in Hamburg-Neugraben-Fischbek, waar hij verbleef tot april 1945. Tijdens zijn gevangenschap maakte hij intensief gebruik van de uitgebreide kampbibliotheek en verdiepte hij zich onder meer in het werk van de Franstalige Vlaamse schrijver Michel de Ghelderode. In 1946 publiceerde hij een boek met documenten en getuigenissen over de behandeling van krijgsgevangenen door de Duitse bezetter.
Academische loopbaan Begin 1946 werd Robert Van Nuffel benoemd tot docent aan de Rijksuniversiteit Gent, waar hij Frans doceerde aan de Hogere School voor Handels- en Economische Wetenschappen, verbonden aan de rechtsfaculteit. In 1950 werd hij bevorderd tot hoogleraar en kreeg hij binnen de faculteit Letteren en Wijsbegeerte de opdracht het vak Italiaanse taal- en letterkunde te verzorgen.
In 1960 richtte hij het Seminarie voor Italiaanse taal en literatuur op, waarvan hij de eerste directeur werd. Een jaar later werd hij benoemd tot gewoon hoogleraar en titularis van de leerstoel Italiaanse taal- en letterkunde. Het seminarie was aanvankelijk gevestigd in de Universiteitsstraat en verhuisde in 1962 naar de Blandijnberg. Van Nuffel bleef actief tot zijn emeritaat op 1 oktober 1976. Tegelijkertijd emeriteerde hij aan de Universitaire Instelling Antwerpen, waar hij sinds 1972 eveneens Italiaans doceerde.
Internationale samenwerking Dankzij zijn perfecte beheersing van het Nederlands, Frans en Italiaans fungeerde Van Nuffel als een belangrijke schakel tussen het Belgische en het Italiaanse academische wereld. Op zijn initiatief werden lectoraten Nederlands opgericht aan de Universiteit van Padua (1951) en aan de universiteiten van Turijn en Bologna (1956). Hij was tevens een voortrekker van het College Jean Jacobs (Collegio dei Fiamminghi) aan de Universiteit van Bologna, een instelling die sinds 1650 Belgische bursalen ontvangt. Samen met Aloïs Simon stichtte hij ook het Bulletin semestriel publié par le Comité belge de l'Istituto per la Storia del Risorgimento italiano. Hij was: lid van de Commission culturelle italo-belge, secretaris en erevoorzitter van het Comité belge d'histoire du Risorgimento, vicevoorzitter van de Associazione intemazionale di Studi sulle lingua e la letteratura italiana, schatbewaarder, secretaris-generaal en erevoorzitter van Universitas Belgica, erelid van de Società di Storia Patria per la Puglia, lid van de Association internationale d'études françaises, ereschatbewaarder van de Association internationale des professeurs et maîtres de conférence des universités, lid van het comité en de academische raad van de Institut européen de Florence.
Onderzoek en publicaties Het wetenschappelijk werk van Van Nuffel concentreerde zich hoofdzakelijk op twee domeinen: de Italiaanse literatuur en de Franstalige literatuur in België. In zijn onderzoek naar de Italiaanse letterkunde bestudeerde hij zowel middeleeuwse auteurs als Dante Alighieri, Francesco Petrarca en Giovanni Boccaccio als moderne schrijvers. Bijzondere aandacht ging uit naar de romantiek en het Risorgimento (ca. 1820–1870), die hij vanuit een literair, historisch en politiek perspectief analyseerde.
In de Franstalige Belgische literatuur lag zijn focus op het symbolisme en op het oeuvre van Maurice Maeterlinck en diens entourage, waaronder Charles Van Lerberghe en Grégoire Le Roy. Ook bewegingen als het decadentisme en La Jeune Belgique maakten deel uit van zijn onderzoeksinteresse. Van Nuffel geldt als een van de pioniers van de vergelijkende literatuurwetenschap in België.
Culturele publiekswerking in Gent Na het overlijden van Maurice Maeterlinck in 1949 nam Van Nuffel het initiatief tot de oprichting van een comité dat de oprichting van een Maeterlinck-huis in Gent beoogde. Dit leidde in 1954 tot de oprichting van de Fondation Maurice Maeterlinck – Stichting Maurice Maeterlinck. In het Museum Arnold Vander Haeghen werd een eerste tentoonstelling georganiseerd met handschriften en foto’s van de schrijver. In 1974 werd het Kabinet Maurice Maeterlinck ingericht en in 1979 volgde een grootschalige tentoonstelling. Sinds 1954 gaf de stichting gedurende veertig jaar een wetenschappelijk tijdschrift uit.
Daarnaast organiseerde Van Nuffel in 1965, vanuit de Gentse universiteit, een tentoonstelling gewijd aan Dante Alighieri ter gelegenheid van de 700e verjaardag van diens overlijden, die plaatsvond in de Sint-Pietersabdij.
Laatste jaren Gedurende zijn hele actieve leven pendelde Van Nuffel tussen België en Italië. Hij publiceerde meer dan honderd boeken en artikels en bleef wetenschappelijk actief tot op hoge leeftijd. Hij overleed op 95-jarige leeftijd in Elsene, waar hij zijn laatste jaren doorbracht in een serviceresidentie.
In de bibliotheek van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte werd een groepswerklokaal naar hem vernoemd.
Literatuur 'Robert Van Nuffel', in Theo LUYCKX (red.), Rijksuniversiteit te Gent. Liber memorialis, 1913-1960, vol. 1, Gent, Rijksuniversiteit Gent, 1960, 322-324. Evelyne CAPIAU-LAUREYS, 'Historique de la Fondation Maurice Maeterlinck' in Annales de la Fondation Maurice Maeterlinck, vol. 24, 1978, 7-17. Evelyne CAPIAU-LAUREYS, 'Biographie de Robert O.J. Van Nuffel' in Annales de la Fondation Maurice Maeterlinck, vol. 26, 1980, 8-11. André CAPITEYN, Maeterlinck. Un prix Nobel, Gent, Snoeck, 2008. André CAPITEYN (red.), L'Oiseau bleu. Op zoek naar geluk, Gent, Snoeck, 2011.
Externe links Biografie van Robert Van Nuffel op de website van UGentMemorie Biografievan Robert Van Nuffel op de website van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte van de UGent
Categorie:Belgisch historicus Categorie:Belgisch literatuuronderzoeker Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Gent