Dora Geldzahler (Antwerpen, 16 maart 1906 - Brussel, 27 juli 2000) was een Belgische grafisch kunstenaar, xylografe, schilder en kunstmecenas. Ze verwierf bekendheid met haar houtsnedes en als ontwerper van ex-librissen.
Opleiding en vroege carrière Dora Geldzahler werd geboren als de dochter van een Antwerpse diamantair. Aan de Antwerpse Academie voor Schone Kunsten en het Hoger Instituut voor Schone Kunsten volgde ze de opleidingen houtsnijden en schilderen, onder meer bij de graficus Eduard Pellens en schilder Isidore Opsomer.Jacobs, vol. I, p. 242 Ze koos voor het ex-libris als geliefkoosde kunstvorm en richtte samen met enkele medestudenten de xylografenkring Wit en Zwart op. Onder meer Désiré Acket en Nelly Degouy waren medeleden.Aarts & Kooyman, p. 1285
In juli 1936 trouwde ze met de Nederlander Carel Van Creveld (1912-1996). Ze ontwierp zelf de kaart die hun verloving aankondigde.Zie het gedigitaliseerde exemplaar van het Balaton Museum op Europeana: https://www.europeana.eu/nl/item/2048128/430547 Het daaropvolgende jaar verhuisde het prille koppel naar Rotterdam, waar Geldzahler lid werd van de Nederlandse Exlibris-Kring (NEK).Tien jaren Nederlandsche exlibriskunst 1926 - september - 1936 door Johan Schwencke, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift. Jaargang 46 Ook in Antwerpen was ze reeds lid van de Antwerpse Exlibriskring.
Geldzahler was al vanaf het midden van de jaren 1930 actief als ontwerpster van ex-librissen, gelegenheidsgrafiek en affiches, vooral voor Nederlandse klanten.Vissers, p. 153 Onder meer dirigent Anthon van der Horst,https://search.museumplantinmoretus.be/Details/collect/221162 acteur Jan Teulingshttps://id.rijksmuseum.nl/200706971 en advocaat Daniël Giltay Vethhttp://art-exlibris.net/responsive/exlibris/1961 behoorden tot haar klantenkring. Heel wat kopstukken van de NEK fungeerden eveneens als opdrachtgevers en promootten haar werk tot in het buitenland. De uitgeverij Wereldbibliotheek, verbonden met de NEK, publiceerde af en toe werk van haar hand.
Tweede Wereldoorlog en naoorlogse periode Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden Geldzahler en haar man geviseerd omwille van hun Joodse afkomst. In 1942 week het koppel tijdelijk uit naar Driebergen bij Utrecht, om het volgende jaar te vluchten naar Zwitserland.Aarts & Kooyman, p. 1286 Uit de cartotheek van de Joodse Raad voor Amsterdam blijkt dat zij in 1942 al eens gesperrt werden van deportatie omwille van Carels functie als directeur van een handelsmaatschappij.Welke handelsmaatschappij dit precies is, wordt niet verduidelijkt in de fiches. Zie https://collections.arolsen-archives.org/en/document/130276007 & https://collections.arolsen-archives.org/en/document/130275997 Geldzahlers ouders en zus hadden minder geluk en kwamen om in de Duitse vernietigingskampen.
In 1950 keerde het koppel terug naar België, om zich definitief in Brussel te vestigen. Na hun terugkeer legde Geldzahler zich vooral toe op het promoten en organiseren van concerten. Decennialang zette ze zich samen met Sara Huysmans in voor de organisatie van de Middagconcerten en de Middagen van de Poëzie in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België.https://lunchconcerts-brussels.be/nl/vereniging Het auditorium Carel & Dora Van Creveld in dit museum is naar het koppel vernoemd. Ook werkte ze samen met Huysmans aan het uitbouwen van het CeBeDeM om bredere bekendheid te geven aan Belgische klassieke muziek en het werk van hedendaagse componisten auteursrechtelijk te beschermen.Gijsen, p. 12 Er is nauwelijks grafisch werk van Geldzahler bekend uit de naoorlogse periode.Aarts & Kooyman, p. 1287
Geldzahler overleed op 27 juli 2000. Haar nalatenschap werd in datzelfde jaar aan de Koninklijke Bibliotheek van België geschonken.
Stijl Volgens auteur Jan Aarts en socioloog Chris Kooyman komen in de exlibrissen van Geldzahler voornamelijk thema's als uitbundig plezier en spel aan bod. Ze creëerde een wereld waar alles en iedereen volop in beweging was. Verschillende soorten spel zijn een motief in haar ontwerpen: muziek, toneel, dans en het liefdesspel. Qua wereldbeeld schemert een traditioneel denkpatroon over gender door: de male gaze, de beschermende rol van de man en de rol van de vrouw als moeder komen regelmatig terug in haar werken. Op basis van haar oeuvre valt ten slotte af te leiden dat ze de kunst an sich zag als zingevend en fundamenteel voor het leven.
Bronnen Marnix Gijsen, Zeven grote dames (1969), pp. 11-12 P.M.J. Jacobs, Beeldend Nederland: biografisch woordenboek (1993), vol. I, p. 242 Jan Aarts & Chris Kooyman, Dit is mijn boek: Joodse exlibriscultuur in Nederland (2017), pp. 1285-1288 Henk Weltje, 'Een monument voor de Joodse exlibriscultuur in Nederland', Grafiekwereld 62 (2019), pp. 13-18 Karl Vissers, Geschiedenis van het moderne Belgische ex libris (1880-2022) (2022), p. 153
Categorie:Belgisch kunstschilder