miniatuur|Een tekening uit 1934 van Lovecraft van Cthulhu, de centrale kosmische entiteit in Lovecrafts baanbrekende korte verhaal The Call of Cthulhu dat voor het eerst werd gepubliceerd in het pulptijdschrift Weird Tales in 1928. 200px|miniatuur|H.P. Lovecraft in juni 1934 Lovecraftiaanse horror, ook wel kosmische horror of eldritch-horror genoemd, is een subgenre van horror, fantasy en weird fiction afkomstig uit de Verenigde Staten dat de nadruk legt op de horror van het onkenbare en onbegrijpelijke, meer dan op bloedvergieten of andere schokelementen.
Oorsprong Dit subgenre is vernoemd naar de Amerikaanse auteur H.P. Lovecraft (1890-1937), wiens werk de nadruk legt op vreemde en "eldritch" (onnatuurlijke) verschijnselen, met thema's als kosmische angst, verboden en gevaarlijke kennis, waanzin, niet-menselijke invloeden op de mensheid, religie en bijgeloof, lot en onvermijdelijkheid en de risico's die verbonden zijn aan wetenschappelijke ontdekkingen. De kosmische thema's van lovecraftiaanse horror zijn ook terug te vinden in andere media, met name horrorfilms, horrorgames en stripverhalen.
H.P. Lovecraft verfijnde deze vertelstijl tot zijn eigen mythos, die een reeks vreemde, pre-menselijke en buitenaardse elementen omvatte. Zijn werk werd beïnvloed door auteurs als Edgar Allan Poe, Algernon Blackwood, Ambrose Bierce, Arthur Machen, Robert W. Chambers en Lord Dunsany. Lovecraft wilde zijn werk echter graag onderscheiden van bestaande gotische en bovennatuurlijke fictie en verhief de horror, in zijn eigen woorden, tot een "kosmisch" niveau. Stephen King heeft gezegd dat de beste werken van Lovecraft "uniquely terrible in all of American literature, and survive with all their power intact" ("uniek verschrikkelijk zijn in de hele Amerikaanse literatuur en met behoud van al hun kracht bewaard zijn gebleven").
Het kenmerk van Lovecrafts werk is het kosmisisme, het gevoel dat het gewone leven een dunne schil is over een realiteit die zo vreemd en abstract is in vergelijking daarmee dat loutere beschouwing ervan de geestelijke gezondheid van de gewone mens zou schaden, onbeduidendheid en machteloosheid op kosmische schaal en compromisloze negativiteit. Veel van Lovecrafts verhalen spelen zich af in New England.
Thema's De kernthema's en de sfeer van kosmische horror werden door Lovecraft zelf uiteengezet in zijn essay over gotische, bizarre en horrorfictie, "Supernatural Horror in Literature". Een aantal kenmerken die geassocieerd worden met Lovecraftiaanse horror zijn geïdentificeerd: Angst voor het onbekende en onkenbare. Angst en ontzag die gevoeld wordt wanneer men geconfronteerd wordt met fenomenen die het bevattingsvermogen te boven gaan, waarvan de reikwijdte verder reikt dan het nauwe veld van menselijke aangelegenheden en die een kosmische betekenis hebben". Hier komt de horror voort uit het besef dat menselijke belangen, verlangens, wetten en moraal geen betekenis of waarde hebben in het universum als geheel. Bijgevolg is opgemerkt dat de entiteiten in Lovecrafts boeken niet kwaadaardig waren. Ze stonden simpelweg ver buiten de menselijke opvattingen over moraliteit. Een beschouwing van de plaats van de mensheid in het immense, troosteloze universum dat door de moderne wetenschap wordt onthuld, waarin de horror voortkomt uit de "ontdekking van een afschuwelijke waarheid". Een naturalistische fusie van horror en sciencefiction waarin veronderstellingen over de aard van de werkelijkheid worden "uitgehold". Dat “technologische en sociale vooruitgang sinds de klassieke oudheid de onderdrukking van het besef van de omvang en kwaadaardigheid van de macrokosmos waarin de menselijke microkosmos zich bevindt, heeft vergemakkelijkt”, of met andere woorden, een berekende onderdrukking van de afschuwelijke aard van de kosmos als reactie op de “essentiële verschrikkelijkheid ervan”. Het hebben van protagonisten die hulpeloos zijn tegenover ondoorgrondelijke en onontkoombare machten, die de mens van een bevoorrechte positie tot onbeduidendheid en incompetentie reduceren. Een focus op viscerale texturen, veranderlijke, halfgelatineuze substanties en slijm, in tegenstelling tot andere horrorelementen zoals bloed, botten of lijken.
Invloeden Een groot deel van Lovecrafts invloed is secundair, aangezien hij een vriend, inspiratiebron en gelijkgestemde was voor veel auteurs die hun eigen opmerkelijke werken ontwikkelden. Veel van deze schrijvers werkten ook met Lovecraft samen aan verhalen die ze gezamenlijk schreven. Tot zijn bekendere vrienden en medewerkers behoren Robert Bloch, auteur van Psycho, Robert E. Howard, bedenker van Conan de Barbaar en August Derleth, die zich richtte op het uitbreiden van de Cthulhu Mythos.
Latere horrorauteurs putten ook veelvuldig uit Lovecrafts werk. Hoewel velen rechtstreeks verwezen naar elementen uit Lovecrafts mythologie, hetzij om associaties op te roepen, hetzij om zijn invloed te erkennen, putten vele anderen inspiratie uit de sfeer en toon van zijn werk zonder specifiek naar mythologische elementen te verwijzen. Sommigen beweren dat Lovecraft, samen met Edgar Allan Poe, de meest invloedrijke auteur is op de moderne horror. Auteur Stephen King heeft gezegd: "Nu de tijd ons enig perspectief op zijn werk heeft gegeven, denk ik dat het buiten twijfel staat dat H. P. Lovecraft nog steeds niet is overtroffen als de grootste beoefenaar van het klassieke horrorverhaal in de twintigste eeuw."
Tegen het einde van de 20e eeuw was Lovecraft uitgegroeid tot een icoon in de popcultuur, wat resulteerde in talloze herinterpretaties van en verwijzingen naar zijn werk. Veel hiervan vallen buiten de sfeer van Lovecraftiaanse horror, maar vertegenwoordigen de Cthulhu Mythos in de populaire cultuur.
Categorie:Horror Categorie:Fantasy