De Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne werd op 16 juli 1990 aangenomen door de Verchovna Rada (Opperste Sovjet) van de Oekraïense sovjetrepubliek in Kyiv, met 355 stemmen voor en 4 tegen. De betrokken parlementsleden waren verkozen in de eerste vrije verkiezingen van Oekraïne in maart 1990 waaraan meerdere partijen mochten deelnemen. De soevereiniteitsverklaring was onderdeel van de zogeheten parade van soevereiniteiten.

Historische context

De verklaring werd aangenomen tijdens het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De spanningen tussen de verschillende etnische groepen in de Aziatische en Kaukasische republieken waren uitgemond in bloedige etnische conflicten. Op 11 maart 1990 verklaarde Litouwen zich onafhankelijk van de Sovjet-Unie, op 4 en 8 mei gevolgd door Letland en Estland; de drie Baltische republieken waren bezig met de voorbereidingen voor het herstel van hun onafhankelijkheid. Hoewel dit de regering-Gorbatsjov in Moskou te ver ging en een economische blokkade van Litouwen werd ingesteld, deed deze beide zijden schade en werd uiteindelijk op 2 juli 1990 een compromis gevonden waarbij de onafhankelijkheid enkele maanden zou worden uitgesteld. In plaats daarvan zou worden onderhandeld over de precieze voorwaarden van onafhankelijkheid en de toekomstige betrekkingen, al kwam daar weinig van terecht.

Op de straten van Oekraïense steden had de Oekraïense Interpartijvergadering al burgers van de Oekraïense Volksrepubliek geregistreerd. Onder druk van de publieke opinie nam het 18e congres van de Communistische Partij een resolutie aan getiteld „Over de staatssoevereiniteit van de Oekraïense SSR“ (juni 1990). Aangezien de meerderheid in de Verchovna Rada van de Oekraïense SSR uit communisten bestond, keurden de afgevaardigden van de Verchovna Rada van de Oekraïense SSR de Verklaring goed in overeenstemming met de resolutie van het congres.

Inhoud

In het document werd bepaald dat de wetten van de Oekraïense SSR voorrang hadden boven die van de Sovjet-Unie en werd verklaard dat de Oekraïense SSR een eigen leger en een eigen nationale bank zou behouden, met de bevoegdheid om een eigen munteenheid in te voeren. In de verklaring werd ook verkondigd dat de republiek voornemens was "een permanent neutrale staat te worden die niet deelneemt aan militaire blokken" en dat zij geen kernwapens zou accepteren, produceren of aanschaffen.

Kort voordat Oekraïne dit deed, hadden ook andere sovjetrepublieken hun soevereiniteit uitgeroepen, waaronder de Moldavische SSR, de Russische SFSR en de Oezbeekse SSR.

In de Verklaring werden de volgende beginselen vastgelegd: zelfbeschikking van het Oekraïense volk volkssoevereiniteit (народовладдя) staatsmacht burgerschap van de Oekraïense SSR territoriale soevereiniteit economische onafhankelijkheid ecologische veiligheid (екологічна безпека) culturele ontwikkeling externe en interne veiligheid internationale betrekkingen.

Afloop

Met de Verklaring werd het staatsburgerschap van de Oekraïense SSR ingesteld, waarbij de burgers het recht werd gegarandeerd om het staatsburgerschap van de USSR te behouden; dit voorstel werd goedgekeurd met 296 stemmen voor en 26 tegen. Eveneens riep het parlement die dag met 339 stemmen voor en vijf tegen 16 juli uit tot nationale feestdag in Oekraïne.

Tijdens het enige referendum in de geschiedenis van de Sovjet-Unie, dat plaatsvond op 17 maart 1991, werd er met medewerking van de regering van de Oekraïense SSR in Oekraïne een republikeinse raadpleging gehouden op aandringen van de Roech (Volksbeweging van Oekraïne), als onderdeel van de Unie van Soevereine Republieken op basis van de Soevereiniteitsverklaring van Oekraïne. Hoewel Roech een "nee"-campagne tegen het Nieuwe Unieverdrag voerde, kreeg het "ja"-kamp 71,48% van de stemmen van de Oekraïners voor het Nieuwe Unieverdrag, dat op 20 augustus 1991 in werking had moeten treden.М. Мельникова. Декларація про державний суверенітет України 1990 // ІЕнциклопедія історії України : у 10 т. / редкол. : В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — С. 316. — 518 с. : іл. — . Het gevolg van de ideologische strijd van de Roech was dus dat het referendum en de volksraadpleging in Oekraïne ten minste twee (en op verzoek van Gorbatsjov drie) totaal verschillende vormen van een unie-staat legitimeerden en een stap in de richting van onafhankelijkheid zetten: de toezegging aan de republikeinse regering om de Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne op te stellen en aan te nemen.

Zie ook Taalwet Oekraïne 1989 (28 oktober 1989) Oekraïense parlementsverkiezingen 1990 (maart 1990) Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne (24 augustus 1991) Referenda in Oekraïne in 1991 (3 referenda op 17 maart 1991, 1 referendum op 1 december 1991) Onafhankelijkheidsreferendum Oekraïne (1 december 1991) Akkoord van Białowieża (8 december 1991)

Externe links – videobeelden van juichende Oekraïense demonstranten buiten de Verchovna Rada vlak nadat de Verklaring van Staatssoevereiniteit was aangenomen. Parlementslid Levko Loekjanenko, medeauteur van de Verklaring, spreekt hen toe.

Categorie:Geschiedenis van Oekraïne Categorie:Gebeurtenis in 1990 Categorie:Oekraïense overheid Categorie:Onafhankelijkheidsverklaring Categorie:Politiek in de Sovjet-Unie Categorie:Uiteenvallen van de Sovjet-Unie Categorie:Oekraïens recht